| |
Narastające od schyłku XIX wieku konflikty między
mocarstwami doprowadziły w 1914 roku do wojny, której celem był nowy
podział świata na strefy wpływów
Pierwsza wojna światowa
Państwa zwycięskie ledwie zdołały utrzymać stan posiadania, a przegrane
poniosły dotkliwe straty. Zmieniła się całkowicie mapa Europy. Rewolucja w
Cesarstwie Rosyjskim w 1917 roku doprowadziła do powstania państwa
radzieckiego, którego twórcy liczyli na rewolucję światową i
rozprzestrzenienie wpływów na dalsze kraje. Powstało dziewięć nowych
państw: siedem narodowych - Finlandia, Estonia, Łotwa, Litwa, Polska,
Węgry, Austria oraz dwa związkowe - Czechosłowacja i Jugosławia. Nie
zapobiegło to licznym konfliktom, ujawniły się tylko wzajemne roszczenia
terytorialne i nastąpiło przemieszanie ludności nie tylko na pograniczach.
Przesądzało to jednak, że Europa pozostanie Europą ojczyzn. Podjęto próbę
powołania Ligi Narodów, która miała pokojowo rozwiązywać konflikty między
państwami.
Druga wojna światowa
Wykorzystując nastroje poczucia krzywdy i chęci odwetu po przegranej w
pierwszej wojnie światowej, nazistowskie władze Niemiec rozpoczęły
rewizjonistyczną i ekspansjonistyczną politykę. Nie zdołały jej
powstrzymać państwa europejskie, obawiające się stanowczo zareagować i,
jak sądziły, doprowadzić tym do kolejnego konfliktu zbrojnego.
W latach 1939-1945 Niemcy hitlerowskie pod hasłem zapewnienia "przestrzeni
życiowej" dla "narodu panów" zdołały podporządkować sobie większą część
Europy. Śmiertelne zagrożenie, jakie okupacja hitlerowska stanowiła dla
narodów Europy, doprowadziło do powstania Wielkiej Koalicji
Antyhitlerowskiej, w której obok Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych
główną rolę odgrywał Związek Radziecki. Jego armie odbiły z rąk Niemców
środkową Europę i Bałkany.
Jałta - początek podziału
Jeszcze przed ostatecznym zwycięstwem nad faszyzmem (w lutym 1945 roku) na
konferencji Wielkiej Trójki w Jałcie mocarstwa uznały istnienie
radzieckiej strefy wpływów w Europie, wskutek czego nastąpił jej całkowity
podział, utrzymujący się przez pół wieku. Po dwóch stronach "żelaznej
kurtyny" zapanowały całkowicie odmienne systemy polityczne i gospodarcze.
Naprzeciwko siebie stały dwa bloki wojskowe - NATO i Układ Warszawski. Z
kolei plan Marshalla (amerykańskiej pomocy gospodarczej) zapoczątkował w
1947 roku proces gospodarczej współpracy Europy Zachodniej. Doprowadziło
to do powstania Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, następnie
Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, w końcu Unii Europejskiej. Kraje
Europy Środkowej i Wschodniej, które pod naciskiem ZSRR odrzuciły plan
Marshalla, utworzyły w 1949 roku Radę Wzajemnej Pomocy Gospodarczej,
będącą narzędziem podporządkowania gospodarki krajów członkowskich
gospodarce ZSRR. Taki stan trwał do 1989 roku, kiedy to podczas jesieni
ludówÓ, zainicjowanej latem tego roku przemianami w Polsce, państwa dotąd
zależne odzyskały suwerenność; rozpadł się Związek Radziecki, rozwiązano
RWPG oraz Układ Warszawski, rozpoczęła się ustrojowa i gospodarcza
transformacja Europy Środkowej i Wschodniej.
Europa a świat
W ciągu XX wieku zmieniła się całkowicie pozycja Europy w świecie. Już w
1900 roku Stany Zjednoczone wysunęły się na pierwsze miejsce w gospodarce
światowej. Później wyczerpanie dwiema wojnami i rozpad imperiów
kolonialnych odbiły się na gospodarce głównych mocarstw europejskich,
zwłaszcza Wielkiej Brytanii i Francji. W XX wieku Europa rozwijała się
znacznie wolniej niż Azja i Ameryka. Straciła też przewagę intelektualną i
techniczną. Obecnie konkurują z nią pod tym względem inne regiony świata.
Nie Europa, lecz Stany Zjednoczone narzuciły światu wzory kultury masowej.
gazeta.pl |
|
Europa dwubiegunowa
