Wędrówka ludów w IV-VI wieku doprowadziła do upadku państwa rzymskiego

Rozpad wspólnoty śródziemnomorskiej

Z dawnego imperium pozostało Cesarstwo Bizantyjskie w znacznie okrojonych granicach, zagrożone od Bałkanów przez Słowian, a od południa i wschodu przez Arabów. W dawnych prowincjach, na zachodzie, powstawały królestwa plemion germańskich, o zmiennych granicach i dość słabych strukturach. Wśród nich trwałe okazało się państwo Franków w Galii. Północną Afrykę, Syrię i Palestynę w VII wieku podbili Arabowie. W następnym stuleciu ich łupem stał się Półwysep Pirenejski oraz wyspy na Morzu Śródziemnym.

Uniwersalizm

Stopniowo Europa zaczęła się organizować na nowo. Ogromne znaczenie miało powstanie cesarstwa Karola Wielkiego. Ten władca germańskich Franków rozszerzył swoje państwo poza granice dawnych terenów rzymskich - północnej Galii i środkowej Italii oraz Hiszpanii do rzeki Ebro - opanował tereny Europy po rzekę Łabę, które wcześniej nie należały do Rzymu.

W roku 800 koronował się na cesarza, co miało symbolizować przywrócenie władzy nad Zachodem, chociaż panował tylko nad częścią terenów dawnego państwa zachodniorzymskiego, a większa część barbarzyńskiej Europy pozostawała poza zasięgiem jego władzy. Stał się również symbolem monarchy. Świadczy o tym fakt, że w językach słowiańskich od jego imienia powstały słowa określające władcę (np. polski - król, czeski - kral, rosyjski - korol). Chociaż państwo Karola Wielkiego rozpadło się w 30 lat po jego śmierci, a odnowienie cesarstwa przez niemieckiego władcę Ottona I w 962 roku nie doprowadziło do podporządkowania państw Europy jednej władzy, przez całe średniowiecze władcy uznawali honorowe pierwszeństwo cesarza.

Karol Wielki otoczył szczególną opieką Kościół. Oddał papieżowi władzę nad środkowymi Włochami, jednocześnie podporządkowując go sobie. Dopiero działania papieży, zwłaszcza Grzegorza VII i Innocentego III, doprowadziły do uznania podziału kompetencji między najwyższą władzę świecką i władzę duchowną. Państwo Kościelne przetrwało w dawnym kształcie do XIX wieku.

Europa chrześcijańska

Upadek państwa rzymskiego nie przerwał procesu chrystianizacji ludów Europy. W czasie wielkiej wędrówki już w IV-V wieku schrystianizowano plemiona germańskie, które znalazły się w jego granicach. Z czasem chrześcijaństwo rozpowszechniło się na pozostałe tereny Europy: w V-VI wieku na Wyspy Brytyjskie, w VI-VIII wieku na tereny Niemiec, w IX-X wieku na Skandynawię i Słowiańszczyznę. Akcje misyjne prowadził nie tylko Rzym, ale

i Bizancjum. Według ówczesnych wyobrażeń przyjęcie chrztu oznaczało przynależność do kręgu państw europejskich. Poczucie wspólnoty ludów chrześcijańskich było silne, chociaż nie wpływało na łagodzenie stale wybuchających między nimi konfliktów.

Świat islamu

Poza tą wspólnotą znajdowały się kraje islamu - Arabowie, a od IX wieku również Turcy seldżuccy. Efektem starcia się tych dwóch światów na terenie historycznej Palestyny był ruch krucjatowy w XI-XIII wieku, kiedy to pod hasłem uwolnienia grobu Chrystusa z rąk muzułmanów przez dwa wieki wyruszały na Bliski Wschód z większości krajów Europy, głównie zachodniej, wielotysięczne wyprawy zbrojne. Potwierdza się reguła, że określenie tożsamości każdego społeczeństwa zaczyna się od przeciwstawienia "swój - obcy" i łatwo można je zmobilizować przeciw "obcemu", niosącemu rzeczywiste lub domniemane zagrożenie. Idei "świętej wojny" hołdowały w średniowieczu obie strony, uważając walkę z "niewiernymi" za swój najważniejszy obowiązek.

Wspólna kultura europejska

Każda wspólnota wieloetniczna potrzebuje wspólnego języka, w którym porozumiewałyby się przynajmniej elity. W średniowiecznej Europie taką rolę odegrała łacina. Od Atlantyku po Wisłę czytano i kopiowano te same księgi, tworzono według tych samych wzorów dzieła literackie: kroniki, poezję rycerską, żywoty świętych. Umiejętność czytania i pisania posiadali w społeczeństwie nieliczni duchowni i świeccy, nawet władcy przez wieki pozostawali analfabetami. Kultura łacińska była więc kulturą elit.

Innym przejawem uniwersalizmu kulturowego średniowiecznej Europy była kultura materialna. Reprezentacyjne budowle: kościoły, zamki królewskie i możnowładcze wznoszono wszędzie w jednakowym stylu - romańskim, a od XII-XIII wieku - gotyckim. Rzeźby, mozaiki oraz malowidła ścienne w kościołach powstawały z inspiracji tematyką religijną i przekazując rzeszom niepiśmiennych sceny z Pisma Świętego, żywotów świętych czy pouczenia moralne, stanowiły swoistą biblię dla ubogich.

W średniowieczu wytworzyło się poczucie wspólnoty oparte na religii chrześcijańskiej, podobnych instytucjach politycznych i poczuciu odrębności od innych kontynentów.
 

gazeta.pl

Quiz Europejski  |  Pogoda w Europie  |  Przelicznik walut  | Słowniczek europejski