Rozbieżność interesów oraz trudności w osiągnięciu porozumienia powodowały wzrost nieufności między dotychczasowymi aliantami - członkami Wielkiej Koalicji Antyhitlerowskiej. Ważnym powodem pogarszania stosunków, wręcz narastania wrogości, była ekspansja ZSRR

Źródła powojennej integracji Europy Zachodniej

W wyniku przyznanej na konferencji w Jałcie strefie wpływów, dzięki zmianom terytorialnym oraz systemowi rządów demokracji ludowej, ZSRR stworzył podstawy trwałej dominacji niemal w całej Europie Środkowej. Przeprowadzenie światowej rewolucji komunistycznej miała ułatwić antykapitalistyczna kampania, wykorzystująca lewicowe nastroje społeczeństw Europy Zachodniej, wywołane zniszczeniami wojennymi, nędzą i oczekiwaniem reform społecznych.

Koła rządzące państw Europy Zachodniej oraz Stanów Zjednoczonych, zaniepokojone ekspansją ZSRR, zrozumiały konieczność prozumienia się. Plan Marshalla, który zainicjował odbudowę gospodarki krajów Europy Zachodniej, a tym samym poprawę sytuacji ekonomicznej ich społeczeństw, wytrącił oręż z rąk propagatorom rewolucji światowej. Wzmocniona Europa Zachodnia, stopniowo zaczynała się konsolidować. Idee integracji propagowali politycy. W 1946 roku premier Wielkiej Brytanii, Winston Churchill, wysunął propozycję utworzenia ...czegoś w rodzaju Stanów Zjednoczonych Europy...Ó. Brytyjski minister spraw zagranicznych Ernest Bevin zaproponował stworzenie Związku Państw Europy Zachodniej. Jedność chrześcijańskiej EuropyÓ popierał papież Pius XII.

Na drodze do Wspólnej Europy

Pierwszą konkretną, bo zrealizowaną propozycję konsolidacji i współpracy Europy Zachodniej przedstawił w 1950 roku francuski minister spraw zagranicznych Robert Schuman. Był to plan francusko-niemieckiej współpracy w zakresie produkcji węgla i stali oraz wykorzystania ich w przemyśle. Miał się przyczynić do rozwoju gospodarczego państw, uniemożliwić niekontrolowane wykorzystanie tych surowców w przemyśle ciężkim, a tym samym zapobiec wyścigowi zbrojeń i kolejnej wojnie. Plan Schumana spotkał się z zainteresowaniem kanclerza RFN, Konrada Adenauera, oraz przywódców innych państw. W 1951 roku w Paryżu przedstawiciele Francji, RFN, Włoch, Belgii, Holandii oraz Luksemburga podpisali traktat powołujący Europejską Wspólnotę Węgla i Stali. Po ratyfikacji traktatu, w 1952 roku, powstała pierwsza organizacja na drodze do Wspólnej Europy.

Pod koniec 1953 roku przewodniczący EWWiS, Jean Monnet, wysunął projekt stworzenia wspólnoty gospodarczej, politycznej i wojskowej, której celem miałyby być przyszłe Stany Zjednoczone Europy - przestrzeń wolności, dobrobytu i pokoju. Stworzone nie przez scalenie państw, lecz przez zaangażowanie i solidarne działania ludzi, kolejnych pokoleń. Monnet przewidywał, że Wspólna Europa nie powstanie jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. Wiemy, że miał rację, gdyż nie powstała ona w ostatecznym kształcie do dzisiaj. Czy więc idea Monneta była przedwczesna, była mrzonką? Raczej nie. Sam twierdził, że nie ma idei przedwczesnych, trzeba tylko umieć czekać na stosowny moment, aby je zrealizować.

W 1957 roku został uczyniony kolejny krok na drodze do Wspólnej Europy. Sygnatariusze traktatu z Paryża podpisali traktaty rzymskie, powołujące Europejską Wspólnotę Gospodarczą oraz Euratom. Celem EWG było utworzenie wspólnego rynku europejskiego. Euratom z kolei miał zapewnić kontrolę i współpracę w zakresie pokojowego wykorzystania energii atomowej. Traktaty rzymskie stworzyły podstawę europejskiego systemu politycznego, określając kompetencje głównych organów wspólnotowych - Rady Ministrów, Komisji oraz Parlamentu i Sądu.

W 1967 roku nastąpiło połączenie organów trzech wspólnot - EWWiS, EWG oraz Euratomu. Od tego czasu następowało systematyczne poszerzanie wspólnoty Szóstki o kolejnych członków - Danię, Irlandię, Grecję, Hiszpanię, Portugalię oraz Wielką Brytanię. W 1992 roku Dwunastka podpisała w Maastricht traktat powołujący 1 stycznia 1993 roku Unię Europejską. Po przyjęciu kolejnych członków - Austrii, Finlandii oraz Szwecji - uzyskała obecny skład, tzw. Piętnastki. Po likwidacji żelaznej kurtynyÓ oraz zakończeniu zimnej wojnyÓ o miejsce we Wspólnej Europie zaczęły zabiegać kraje byłego bloku wschodniego. W 2001 roku na szczycie UE w Laeken Piętnastka ogłosiła, a potwierdzono to na szczycie w Sewilli w 2002 roku, listę 10 krajów kandydujących do UE, które mają szansę na przyjęcie w 2004 roku. Są to: Cypr, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Malta, Polska, Słowacja, Słowenia oraz Węgry. Inni uznawani przez UE kandydaci - Bułgaria i Rumunia - muszą poczekać prawdopodobnie do 2007 roku. Turcja, ostatni kandydat, nie otrzymała jeszcze informacji odnośnie daty rozpoczęcia negocjacji.

Krystalizowaniu się składu członkowskiego towarzyszy kształtowanie się jednolitego oblicza gospodarczego oraz politycznego UE. Wspólną Europę spajają między innymi unia celna, brak ograniczeń ilościowych w wymianie handlowej, swobodny przepływ osób i kapitału, Europejski System Walutowy oraz Europejska Jednostka Walutowa (ECU), zastąpione w 1999 roku Unią Gospodarczą i Walutową oraz wprowadzoną 1 stycznia 2002 roku wspólną walutą euro. Planowana jest między innymi integracja rynków papierów wartościowych oraz wszelkich usług finansowych. Nie wszystkie kraje członkowskie Unii Europejskiej w pełni uczestniczą w procesach integracji gospodarczej czy politycznej. Ostrożnie do działań integracyjnych, od początku swego członkostwa, podchodzi zwłaszcza Wielka Brytania.

Podstawy europejskiego systemu politycznego zawarte zostały w traktatach rzymskich. Od tego czasu ciągle modernizowane są skład i zakres kompetencji instytucji UE. Planuje się prowadzenie Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa na podstawie opracowywanych strategii. Proklamowano Kartę Praw Podstawowych - zbiór praw człowieka i swobód obywatelskich. Nad sposobami pogłębiania integracji pracuje konwent, którego propozycje zostaną uwzględnione podczas opracowania reformy UE.

Idea, proponowanej przez Monneta, wojskowej integracji Wspólnej Europy nie doczekała się realizacji. Ale większość członków Unii Europejskiej, jak również kandydatów, współpracuje w tym zakresie w ramach Organizacji Paktu Północnoatlantyckiego.

Dokąd zmierzamy?

Wspólna Europa, niegdyś idea, wcielana w życie przez kolejne pokolenia Europejczyków, urzeczywistnia się na naszych oczach. Już nie jako sposób powstrzymania ekspansji ZSRR, ale być może - jak chciał Monnet - solidarne działanie ludzi w celu stworzenia przestrzeni wolności, dobrobytu i pokoju.

gazeta.pl

Quiz Europejski  |  Pogoda w Europie  |  Przelicznik walut  | Słowniczek europejski