Różnice kulturowe to właśnie to, o co chodzi w wymianie młodzieży. To one świadczą o jakości kontaktu między uczestnikami wymiany. Z maksymalnie bliskiego kontaktu czerpie się natomiast masę doświadczeń i naukę, a z nich zrozumienie. Poprzez umiejętność zrozumienia innych i ich kultury lepiej potrafimy poznać naszą własną tożsamość.

Kultura
 
Kultura to sposób w jaki dajemy sobie radę z podstawowymi problemami życia codziennego, takich jak jedzenie, schronienie, komunikowanie się, ubiór, organizacja rodziny, rząd, prawo i porządek, święta, religia, itp. Kultura pomaga nam nadać sens temu co nas otacza. Daje nam poczucie bezpieczeństwa. Obcy kraj może pod tym względem zakłócić naszą pewność. Jeśli kraj różni się już na pierwszy rzut oka od naszego, wtedy łatwiej akceptujemy te różnice. Jednak bardzo często kraje bardzo podobne do naszego kryją wiele istotnych różnic kulturowych.
 
Kulturę można porównać do pary okularów z kolorowymi szkłami, które zmieniają barwy, w jakich widzimy otoczenie. Nosimy je już tak długo, że trudno nam sobie wyobrazić, że świat może wyglądać inaczej. Inni noszą okulary zaciemnione innym kolorem, więc wszystko inaczej wygląda w ich oczach, choć zarówno oni, jak i my, patrzymy na te same rzeczy. Zrozumienie funkcjonowania tego mechanizmu to pierwszy krok w budowaniu świadomości kulturowej.
 
Zapoznanie się z kulturą to nie to samo co nauka obsługi nowej gry komputerowej lub zasad uruchamiania odkurzacza. Bardzo często oznacza ono konfrontację z własnymi przekonaniami i myślami. Może podważać sposób postrzegania świata, np. zachowanie, które inni uważają za normalne może wydać wam się nie na miejscu. Proces nauki akceptowania takich rzeczy może być bolesny.
 
Jednak nie jest to nawet tak proste. Wszystkie narody mają swoją dozę nietolerancji, bezmyślności, nieprzychylnych opinii i zachowań. Wśród różnic kulturowych należy potrafić oddzielić to, co jest normalne od tego, co jest odchyleniem. Wyobrażenie, że wszystko, co robią obcokrajowcy jest w porządku jest tak samo naiwne, jak myślenie, że wszystko, co robią, jest złe. Dobrym punktem wyjścia w poznawaniu kultur jest sprawdzenie, co oznacza dla nas bycie Polakiem? Jak my się właściwie określamy? Co oznacza określenie "typowa polska rodzina" lub czym jest nasz styl życia? Jacy ludzie i jakie rzeczy są dla nas ważne? Poszukiwanie odpowiedzi na takie pytania może ukazać nam, jak różnie my sami o sobie się wyrażamy, na ile różnych sposobów określamy własne cechy. Skąd biorą się takie opinie? Czy skoro możemy mieć różne zdania, mówiąc o własnej kulturze, nie istnieje duże prawdopodobieństwo błędu, gdy próbować będziemy wypowiadać się lub oceniać inną kulturę?
 
Oprócz tych barier w świadomości, z którymi każdy z was będzie musiał się rozprawić na własny sposób, istnieją jeszcze inne. Krótko omawiamy kilka z nich.
 
Język
 
Jednym z najlepszych sposobów na załatanie dziur spowodowanych przez różnice kulturowe jest znalezienie wspólnego języka. Nie można przecenić wagi nauki podstaw języka grupy, którą odwiedzicie lub będziecie gościć. Próby z ich językiem mają dwie zalety. Po pierwsze, mogą znacznie pomóc w komunikowaniu się. Po drugie, są jednym z najcenniejszych gestów dobrej woli. Pokazuje to, że wykazało się jakiś wysiłek, by zmniejszyć istniejące bariery. Nawet skromna znajomość języka może przynieść duże korzyści. Nie trzeba umieć odmieniać nieregularne czasowniki, by poprosić o filiżankę kawy w restauracji lub porozmawiać o wyniku meczu piłki nożnej. Ci z was, którzy są w stanie trochę mówić w danym języku szybko zaczną się uczyć nowych słów, zachęceni przez drobne sukcesy osiągane w czasie rozmów z innymi.
 
W wymianie nie jest istotne, czy porozumiewacie się bezbłędnie w danym języku, lecz byście byli w stanie znaleźć wspólną platformę porozumienia. Nie bójcie się pomagać sobie gestami, znakami, ruchem lub minami. Komunikowanie się w ten sposób nie jest niczym złym a może nawet dostarczyć wam wiele przyjemnych chwil.
 
Krajobrazy
 
To co zobaczycie dookoła siebie w innym kraju może bardzo różne od tego, do czego jesteście przyzwyczajeni. Różnice kulturowe nie muszą przejawiać się w tym co widzicie - w krajobrazach. Mogą one oznaczać, że ludzie się inaczej zachowują, inaczej myślą i wyznają inne wartości. Wy postrzegacie własną kulturę jako normalną. Lecz w ten sam sposób myślą o swojej kulturze inni. To co dla was jest normalne dla innych może być traktowane jako dewiacja.
 
Różnic w zachowaniach można się jednak nauczyć przed wyjazdem (np. czy podajemy sobie ręce lub czy wymieniamy pocałunki). Szukajcie informacji na ten temat.
 
Są jednak takie różnice kulturowe, których nie można sprowadzić do prostej listy rzeczy, które należy lub nie należy robić. Dlatego też im więcej możecie dowiedzieć się o kraju waszego partnera, tym lepiej. Jeśli możecie spotkać się z kimś, kto z tego kraju pochodzi i będzie w stanie wam pomóc się przygotować, skorzystajcie z takiej okazji. Równie użyteczny może być kontakt z innymi osobami, które już w tym kraju były.
 
Kontakty z ludźmi
 
Kiedy gościmy osoby z zagranicy, powinniśmy być zawsze świadomi, że nasi goście mogą wydać nam się niegrzeczni, gdyż nie znają pewnych gestów, które my traktujemy jako oczywiste, lub ich język pozbawiony jest uprzejmych zwrotów, które my zwykle używamy. Zły sposób zwrócenia się o szklankę mleka może być niegrzeczny. Można się zastanowić, jak różne zwroty mogą przybrać innego znaczenia w zależności o formy wypowiedzi.
 
W różnych krajach obowiązuje odmienny stopień formalności podczas przygodnych spotkań. Na przykład na Węgrzech ludzie zwracają się do siebie po nazwisku i jest to zupełnie normalne i przyjazne. W innych krajach byłoby to traktowane za obrazę.
 
Komunikacja niewerbalna (gesty) może również mieć w różnych krajach inne znaczenia. W Bułgarii skinienie głową oznacza "nie", podczas gdy potrząśnięcie nią "tak". Wskazywanie czegoś palcem (szczególnie lewej ręki) jest w wielu krajach niegrzeczne. Inne grupy skarżyły się, na przykład, iż przebywający u nich goście nie pomagali im w codziennych obowiązkach (zmywanie, itp.). Oczywiście, nie było to wyrazem niewdzięczności, tylko faktu, iż w ich kraju od gościa nie oczekuje się wykonywania takich rzeczy. Z drugiej strony, kolejna grupa była zaskoczona, iż wszystkie posiłki spożywali w restauracjach i za to wszystko płacili ich gospodarze.
Naturalne jest, że przypisujemy szczególną wagę różnym słowom, ale to powstrzymuje komunikowanie się. Określenia jak "szkoła", "organizacja młodzieżowa", "policja" lub "parlament" szybko są rozumiane, lecz przecież te instytucje mogą znacznie się od siebie różnić w poszczególnych krajach. Można w ten sposób ciągnąć długie rozmowy, które okażą się w końcu dywagacjami na zupełnie odmienne tematy.
 
Pewne zachowania codzienne mogą również być odbierane na wiele sposobów. W niektórych kulturach gość proponując zapłacenie za swój rachunek może urazić gospodarza. W innych, choć jest się zaproszonym na lunch przez drugą osobę, należy pamiętać, że na koniec każdy płaci za siebie.
 
Na różne sposoby wyraża się również podziękowania i wdzięczność. Niektórzy nie dziękują za drobne usługi (np. w sklepie lub restauracji). Podczas posiłku, jak w Polsce, uznanie dla kuchni wyrazić można przez zjedzenie wszystkiego z talerza. W niektórych krajach byłoby to niegrzeczne i oznaczałoby, że posiłek był tak skromny, że się nie najedliśmy.
 
Wyrażanie szacunku wobec starszych osób i rodziców jest istotne w wielu kulturach. Młodzież normalnie nie pali w ich obecności, itp. Taka sytuacja mogłaby się spotkać z niezrozumieniem innych.
 
Inną sprawą, która powoduje wiele nieporozumień to poczucie czasu i punktualność. Jeśli wasz partner w ostatniej chwili zmienia ustalenia lub nie trzyma się wyznaczonego harmonogramu, nie musi to oznaczać, że jest on nieodpowiedzialny. Jeśli wy natomiast okażecie irytację, może to być potraktowane jako brak elastyczności z waszej strony. Może się też zdarzyć, że partnerzy będą od was oczekiwali takiego stopnia punktualności, który wam wyda się zbyt rygorystyczny. Tego rodzaju różnice zwykle wywołują interesujące dyskusje między partnerami.
 
Jedzenie
 
Odkrywanie kuchni może wiązać się z ciekawą przygodą. Zwykle narzekamy na jedzenie, którego albo jest za mało, albo nie jest treściwe, albo wzbogacone jakąś tajemniczą przyprawą, albo... Najlepiej wcześniej spróbować się dowiedzieć, czego można się spodziewać po kuchni danego kraju. Smaczne owoce morza mogą wywoływać u kogoś nudności na samą myśl o ich wyglądzie. Z drugiej strony fury mięsa z sosem i ziemniakami mogą spotkać się z niechęcią innych. Reguła jest jedna. Spróbujcie! Przecież inni też to jedzą. Jeśli odmówicie, możecie urazić waszych gospodarzy.
 
Dobrze jest zaoferować gospodarzom, że przygotujecie jakiś polski posiłek dla nich i dla ich rodzin. Przygotujcie przepisy jeszcze przed wyjazdem. Może być to jedyna okazja na zjedzenie czegoś "konkretnego" z waszego punktu widzenia, choć pamiętajcie, że nie o to chodzi.
 
Z jedzeniem wiąże się jeszcze jedno niebezpieczeństwo - nie co ludzie jedzą, lecz jak jedzą i o jakich porach. Na przykład we Francji i we Włoszech czas posiłków to kluczowe wydarzenia w ciągu dnia. Zdarza się, że kolacja trwa nawet półtorej godziny i przypisuje się jej duże rodzinne znaczenie.
 
Pobyty u rodzin i gościnność
 
Rodzaj zakwaterowania to też specyficzna cecha kraju. W wielu państwach, szczególnie w kompleksach miejskich, podstawą są średniej wielkości mieszkania w blokach. Czasem mieszkają w nich całe rodziny z dziadkami włącznie. Może się zdarzyć, iż podczas pobytu u takiej rodziny gościowi odda się główną sypialnię w całości do dyspozycji a rodzina znajdzie na ten czas jakieś zastępcze rozwiązanie dla siebie. Za taką gościnę należy oczywiście uprzejmie podziękować i powiedzieć, że wy postąpilibyście podobnie, ale zależy wam na poczuciu się przez jakiś czas jak prawdziwy członek takiej rodziny i nie wymagacie specjalnego traktowania. Nie dyskutujcie tego tematu, bo czasami poczucie potrzeby bycia gościnnym jest silniejsze niż wszelkie argumenty.
 
W wielu krajach wręczanie upominków jest bardzo ważne. Uważajcie, podziwiając jakiś przedmiot domowy, gdyż może się on stać prezentem rodziny wobec was.
 
Ubranie
 
Najważniejsze byście pamiętali, by właściwie ubrać się, wybierając się w pewne miejsca. Szczególnie ważne może to być przy wizytach w kościołach lub uczestnictwie w oficjalnych przyjęciach.
 
Fotografowanie
 
Niektóre religie i kultury marszczą groźnie brwi na robienie zdjęć ludziom. Jeśli macie wątpliwości, zapytajcie, czy komuś to przeszkadza. Wyznaczone budynki lub tereny mogą być traktowane jako obiekty szczególnego znaczenia i z reguły nie wolno ich fotografować.
 
Widzieliście kiedyś grupy turystów, z których każdy miał swój aparat i robił te same zdjęcia co inni? Najlepiej wyznaczcie jedną osobę, która będzie robiła wam zdjęcia podczas programu. Oszczędzicie na czasie (zrobienie jednego zdjęcia trwa krócej niż kilkunastu) i na pieniądzach (zamiast kilkunastu filmów zużyjecie kilka).
 
Własność prywatna
 
Nie chodzi tu o sam fakt, że jeśli jakiś przedmiot należy do danej osoby, to należy zapytać przed pożyczeniem jej, itp. Własność prywatna rozciąga się na wiele dziedzin życia i pojawia się w najbardziej zaskakujących momentach. Za granicą wiele obszarów (parki, lasy, itp.) mają własnych właścicieli i naturalnie nie wolno wkraczać na ten teren. Może się zdarzyć, że spacerując po wspaniałych parkach północnej Anglii zejdziecie z tzw. ścieżki publicznej (public path) i postawicie stopę na prywatnym terenie. Czeka was wtedy mało przyjemne tłumaczenie się przed nadzorcą, jeśli pojawi się w pobliżu. Nie wszędzie wstęp do lasów i innych otwartych terenów jest tak prosty jak w Polsce.
 
Rasizm
 
Grupy zagraniczne mogą składać się z osób o kolorze skóry, który w danym kraju traktowany jest jako rzadkość. Wtedy najmniejszym złem jest sytuacja, w której osoby takie stają się obiektem spojrzeń przechodniów, itp. Jest to mało komfortowe dla nich. Nie można jednak dopuścić do aktów otwartego rasizmu. Zarówno wy jak i wasi partnerzy powinniście wspólnie reagować w takich sytuacjach. Unikajcie miejsc, które według waszego rozeznania mogą wprowadzić niepożądane akcenty do waszego programu.
 
Rola lidera
 
Próba zrozumienia innych kultur nie jest prosta, lecz dostarcza mnóstwa przyjemności. Nie ma co się przejmować. Jeśli pracujecie nad programem pełni dobrej woli, staracie się przygotować i uwrażliwić na partnera, jego uczucia, itp., już dużo zyskujecie. Największy stres przeżywają jednak w takich sytuacjach liderzy waszych grup. Od ich wzajemnej komunikacji i wymiany informacji zależy, jak dobrze uda wam się przeprowadzić program. Jeśli pojawiają się niedomówienia i niejasności, muszą one być jak najszybciej wyjaśniane. Nic nie powoduje większego stresu niż niepewność.
 
Na koniec, czy chcecie, czy nie, pamiętajcie, że za granicą będziecie postrzegani jako przedstawiciele Polski i waszej lokalnej społeczności. Nie wpłynie to specjalnie na relacje z partnerem, jeśli uda wam się stworzyć miła atmosferę wspólnej pracy. Jednak będzie ciążyło na was, gdy będziecie podróżować pociągiem czy promem i inni będą obserwować, jak wy się zachowujecie.

 źródło: publikacja "Nasza Europa Twoje miejsce"

Quiz Europejski  |  Pogoda w Europie  |  Przelicznik walut  | Słowniczek europejski