Informacje ogólne

Dania, Królestwo Danii, Kongeriget Danmark, państwo w północnej części kontynentu europejskiego, na Półwyspie Jutlandzkim, pomiędzy Morzem Bałtyckim i Morzem Północnym. w skład Danii wchodzi ponadto 475 wysp na obszarze Cieśnin Duńskich (w tym 100 zamieszkanych).
Obszar 43 100 km². Dania graniczy na południu z Niemcami, a na północy i wschodzie poprzez Cieśniny Duńskie ze Szwecją i Norwegią.
Stolica: Kopenhaga, 1210 tys. mieszkańców (aglomeracja, 1991).
Większe miasta: Arhus (264 tys., 1991), Odense (178 tys., 1991), Alborg (156 tys., 1991), Esbjerg (82 tys., 1991), Randers (61 tys., 1991).
Podział administracyjny: 14 okręgów (amtskommune) i 2 miasta wydzielone (Kopenhaga i Frederiksberg). Do Danii należą autonomiczne: Grenlandia i Wyspy Owcze.
Język urzędowy: duński.
Jednostka monetarna: korona duńska = 100 öre.

Ludność

Dania liczy 5,15 mln mieszkańców (1991), średnia gęstość zaludnienia wynosi 119,5 osoby/km². w 1991 w miastach zamieszkiwało 87% ludności.
Społeczeństwo tworzą w ogromnej większości Duńczycy (97,2% ogółu), pochodzący z innych krajów skandynawskich stanowią niewielką grupę (0,4%), ponadto kraj zamieszkują Turcy (0,5%), Brytyjczycy (0,2%), emigranci z byłej Jugosławii (0,2%). Najliczniejszą mniejszościową grupę etniczną stanowią Eskimosi (1,5%).
Notuje się bardzo niski, w niektórych latach ujemny przyrost naturalny.
Religia luterańska jest wyznaniem dominującym (90,6% ogółu społeczeństwa), katolicy tworzą grupę niewielką (0,5%), pozostała część społeczeństwa (ok. 9%) wyznaje religie niechrześcijańskie. Wskaźnik alfabetyzacji wynosi 99%. Przeciętna długość życia mężczyzn 73, kobiet 78 lat.

Warunki naturalne

W skład Królestwa Danii, poza Danią właściwą, zajmującą większą część Półwyspu Jutlandzkiego, oraz wyspami w Cieśninach Duńskich, wchodzą Wyspy Owcze (terytorium autonomiczne) i Grenlandia (wewnętrzna autonomia w ramach Królestwa Danii). Największymi wyspami Danii właściwej są: Zelandia (7017 km2), Fionia (3259 km2), Lolland (1241 km2), Bornholm (587 km2) i Falster (514 km2).
Dania jest krajem morskim, pod względem warunków naturalnych - przejściowym pomiędzy Europą Północną i Środkową. Geologicznie terytorium Danii związane jest z trzonem kontynentalnym Europy. Górnokredowe wapienie i kreda pisząca, najstarsze z występujących na powierzchni osadów, tworzą krajobraz północnej Jutlandii i wybrzeża typu klifowego na wyspach Mon i Zelandia.
Dania jest krajem nizinnym, najwyżej położony punkt, wzgórze Yding Skovhoj, osiąga wysokość zaledwie 173 m.n.p.m. Większa część powierzchni kraju ukształtowana została w okresie ostatniego zlodowacenia. Granicę krajobrazów wyznacza zlodowacenie Würm, ciągnące się w kierunku południkowym przez cały Półwysep Jutlandzki.
Wschodnia część Jutlandii pokryta jest wzgórzami moreny czołowej i dennej z licznie występującymi jeziorami, na zachodzie zaś dominują monotonne równiny sandrowe. Na północy półwyspu spotkać można później ukształtowane formy rzeźby terenu: równinne obszary powstałe wskutek akumulacyjnej działalności morskiej. w związku ze zróżnicowaniem podłoża we wschodniej części kraju ukształtowały się urodzajne gleby gliniaste, na zachodzie zaś, na obszarach równin sandrowych, powstały słabe gleby piaszczyste. Nierzadkie są w tej części wydmy i torfowiska.
Sieć rzeczna dobrze rozwinięta. Jej charakterystyczną cechą jest występowanie dużej liczby krótkich rzek i (szczególnie na wschodzie) licznych jezior. Najdłuższa rzeka - Gudena - 158 km. Klimat umiarkowany morski, średnie temperatury lipca: 14-22°C, stycznia: -1-2°C, roczna suma opadów: 600 mm.

Historia

Zjednoczone państwo duńskie powstało w X w. i do XVII w. pozostawało znaczącą potęgą w Europie Północnej. Wskutek długotrwałych wojen ze Szwecją, prowadzonych z przerwami w latach 1563-1658, Dania utraciła na rzecz Szwecji Gotlandię, Skanię i część Norwegii. Od tego czasu rozpoczął się upadek mocarstwowego znaczenia kraju. w 1815 Dania utraciła Norwegię na rzecz Szwecji.
W 1849 wydano pierwszą duńską konstytucję, utworzono dwuizbowy parlament, a kraj przekształcił się w monarchię konstytucyjną. Po przegranej wojnie z Austrią i Prusami w 1864 Dania proklamowała neutralność. Po wybuchu I wojny światowej Dania pozostała neutralna, co w konsekwencji spowodowało bardzo szybki wzrost gospodarczy w tym okresie.
Podczas II wojny światowej kraj został zajęty przez Niemców, którzy powołali marionetkowy rząd. Przez cały okres okupacji rozwijał się na terenie Danii silny ruch oporu. Wyzwolona w maju 1945, w tym samym roku weszła w skład ONZ, od 1949 w NATO, od 1960 w EFTA, 1 stycznia 1973 przystąpiła do EWG. w 1972, po śmierci Fryderyka IX, tron duński objęła jego córka, królowa Małgorzata II.

Ustrój polityczny

Monarchia parlamentarna, głową państwa jest król. Władzę ustawodawczą sprawuje monarcha wraz z jednoizbowym parlamentem. Kadencja parlamentu trwa cztery lata. Władzę wykonawczą sprawuje rząd.

Gospodarka

Dania jest krajem dobrze rozwiniętym gospodarczo. Chociaż podstawową rolę w wytwarzaniu dochodu narodowego spełnia przemysł, rolnictwo tego kraju stoi na bardzo wysokim poziomie i od wielu lat uważane jest za przodujące w Europie.

Rolnictwo

Duńscy rolnicy zajmują jedno z czołowych miejsc w świecie pod względem wydajności. Produkcja roślinna obejmuje przede wszystkim uprawę zbóż. Średnie plony przedstawiają się następująco: pszenica - 52 q/ha, jęczmień - 40 q/ha, owies - 38 q/ha. Pierwszoplanową rolę w duńskiej gospodarce rolnej odgrywa produkcja zwierzęca.
Podstawowym kierunkiem rolnictwa jest tradycyjnie hodowla bydła mlecznego i trzody chlewnej. Ponadto znaczącą rolę odgrywa drób. Dania jest światową potęgą w produkcji i eksporcie mleka i mięsa. Udział duńskiego mięsa w handlu międzynarodowym sięga ok. 15% (1. miejsce w świecie), w przypadku masła odsetek ten wynosi 17% (2. miejsce w świecie). Warunki naturalne sprzyjają rozwojowi rybołówstwa, ponad 2/3 połowów przeznacza się na eksport.

Przemysł

W Danii brak większych bogactw naturalnych. Występują jedynie niewielkie złoża węgla brunatnego - w rejonie Alborgu, kaolinu, piaskowców i granitów - na Bornholmie, soli kamiennej - w Thyborou. Ponadto kraj posiada udokumentowane złoża gazu ziemnego szacowane na 70-80 mln m³, zalegające pod dnem Morza Północnego.
Większość przetwarzanych w kraju surowców mineralnych i energetycznych pochodzi z importu. Wszystkie elektrownie wykorzystujące paliwa tradycyjne (węgiel, ropa naftowa) zlokalizowano w miastach portowych (Kopenhaga, Odense, Alborg i Arkus.
Dania ma dobrze rozwinięty przemysł stoczniowy (stocznie w Kopenhadze, Helsingor, Odense, Svendborg), maszynowy, m.in. silniki okrętowe (Kopenhaga), maszyny i urządzenia dla rolnictwa, przemysł środków transportu (lokomotywy i wagony), przetwórstwa spożywczego (przetwórstwo mięsa, mleka i ryb, browary: Carlsberg, Tuborg), włókienniczy i odzieżowy (Kopenhaga, Odense, Vejle, Alborg), chemiczny i drzewno-papierniczy.

Transport

Największe znaczenie pod względem wielkości przewożonych ładunków ma transport morski. w transporcie pasażerskim podstawową rolę odgrywają połączenia promowe pomiędzy Jutlandią i wyspami oraz krajami sąsiednimi. Największe znaczenie jako węzeł komunikacji lotniczej ma port lotniczy w Kopenhadze (Kastrup).

Handel

W eksporcie podstawowe znaczenie mają maszyny, przede wszystkim silniki okrętowe (26% wartości eksportu) oraz towary rolno-spożywcze (25%). w imporcie czołowe miejsca zajmują maszyny i urządzenia łącznie ze środkami transportu (31%), wyroby przetworzone i towary gotowe (30%) oraz surowce mineralne i energetyczne dla przemysłu. Do głównych partnerów wymiany handlowej zaliczają się Niemcy, Szwecja i Wielka Brytania.

Struktura zaludnienia

Rolnictwo 5,3%, przemysł 25,0%, usługi i handel 69,7%. Dochód narodowy w 1991 wynosił 23,66 tys. dolarów na 1 mieszkańca. Średnia stopa inflacji w latach 1980-1991 miała wartość 5,2% (w 1992 - 2,1%).

Kuchnia duńska

Za największych smakoszów spośród Skandynawów uchodzą Duńczycy. Oprócz ulubionych łososi i dorszy, do przyrządzania posiłków zużywają więcej niż inni drobiu, jajek, serów i śmietany. Słyną zwłaszcza z przepięknych kolorowych i nadzwyczaj różnorodnych kanapek, które nazywają smorrebrod.

Informacje turystyczne

Miejsca godne odwiedzenia: Tivoli w Kopenhadze, zamek Kronborg w miejscowości Helsingoer na wyspie Zelandia, muzeum Wikingów w Roskilde, dom rodzinny H.C. Andersena w Odense.

Ambasady i konsulaty

Ambasada Królestwa Danii
adres: ul. Rakowiecka 19, 02-517 Warszawa
tel. (022) 565-29-00; fax 565-29-70, 565-29-71
e-mail: wawamb@wawamb.um.dk

Konsulat Królestwa Danii w Krakowie (Nordic House)
adres: ul. św. Anny 5, 31-008 Kraków
tel. (012) 421-71-20; fax (012) 421-72-91
Konsul Honorowy: Pan Janusz Kahl

Konsulat Królestwa Danii w Gdańsku
adres: ul. Długi Targ 1-7, p. 16, 80-828 Gdańsk
tel./fax (058) 320-34-04
godziny otwarcia: 10.00-14.00 od poniedziałku do piątku
Konsul Honorowy: Pan Julian Franciszek Skelnik

Konsulat Królestwa Danii w Poznaniu
adres: ul. Fredry 12, 61-701 Poznań
tel. (061) 852-21-84; fax (061) 852-43-92
godziny otwarcia: 08.00-10.30 w poniedziałek
Konsul Honorowy: Pan Bolesław Jan Maćkowiak

Konsulat Królestwa Danii w Szczecinie
adres: al. Niepodległości 17, 70-412 Szczecin
tel. (091) 488-91-59, 488-89-84; fax (091) 488-14-44
godziny otwarcia: 10.00-14.00 od poniedziałku do piątku
Konsul Honorowy: Pan Franciszek Makarewicz

Konsulat Królestwa Danii w Łodzi
adres: ul. 6 Sierpnia 2/4,90 422 Łódź
tel/fax. (042) 639-93-69
godziny otwarcia: 12.00 - 16.00 od wtorku do czwartku
Konsul Honorowy: Pani Krystyna Krasoń

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Kopenhadze
adres: Richelieus Allé 12, DK - 2900 Hellerup Kopenhaga
tel. (0-045) 39 46 77 00, fax (0-045) 39 46 77 66
e-mail: mail@ambpol.dk
Internet: http://www.ambpol.dk/

Konsulat RP w Svendborg (Skaarup)
Konsul Honorowy: Jan Krossteig (duński, angielski, niemiecki)
adres: Sankt Nicolaigade 11, 5700 Svendborg
tel. (0-045) 6221-6788; fax 6221-6700
e-mail: polen@mail.dk

Konsulat RP w Roenne
Konsul Honorowy: Roar Bendtsen Schou (duński, niemiecki, angielski)
adres: Sandemansvej 6, DK-3700 Roenne, Bornholm
tel. (00-45) 56-95-25-22; fax 56-95-25-23
e-mail: r.b.schou@beck-liner.com

Konsulat RP w Aarhus
Konsul Honorowy: Ole Ravnsbo (duński, angielski)
adres: Strandvejen 94, DK-8100 Aarhus C.
tel. (0-045) 87 34 34 34; fax 87 34 34 00
e-mail: office@interlex-aarhus.dk

Podstawowe zwroty języka duńskiego:

Dni tygodnia

Miesiące

Liczebniki