Informacje ogólne

Francja, Republika Francuska, République Française, państwo w zachodniej części kontynentu europejskiego. Graniczy na wschodzie z Belgią, Luksemburgiem, Niemcami, Szwajcarią, Włochami, na południu z Hiszpanią, na zachodzie i północnym zachodzie granice wyznaczają wybrzeża Oceanu Atlantyckiego i Kanał La Manche.
W skład Francji wchodzą posiadłości poza Europą. Są to cztery departamenty zamorskie: Gwadelupa, Martynika, Réunion, Gujana Francuska, dwie "zbiorowości terytorialne" (Collectivités territoriales): Mayotte, Saint-Pierre i Miquelon, trzy terytoria zamorskie: Polinezja Francuska, Nowa Kaledonia, Wallis i Futuna oraz Francuskie Ziemie Południowopolarne (Les Terres Australes et Antarctiques Françaises).
Powierzchnia: 547 026 km².
Podział administracyjny: 95 departamentów.
Stolica: Paryż (2,2 mln, 1999)
Większe miasta: Marsylia (810 tys., 2001), Lyon (420 tys., 2000), Tuluza (398 tys., 1999), Nicea (345 tys., 1999), Nantes (277 tys., 1999), Strasburg (267 tys., 1999), Montpellier (229 tys., 1999), Bordeaux (218 tys., 1999), Rennes (212 tys., 1999), Saint-Étienne (207 tys., 1999), Le Havre (193 tys., 1999), Reims (191 tys., 1999), Lille (191 tys., 1999), Tulon (166 tys., 1999), Grenoble (156 tys., 1999).
Język urzędowy: francuski.
Jednostka monetarna: 1 euro = 100 euro centów.

Ludność

Ludność Francji wynosi około 60 milionów ludzi, z czego większość to rodowici Francuzi (87%). Do znaczących mniejszości narodowych i etnicznych zalicza się Arabów (3%), Niemców (2%) i Bretończyków (1%). Sporo również we Francji mieszka Włochów, Hiszpanów, a także Polaków. Główne wyznania to: katolicyzm (76,3%), islam (5%), protestantyzm (3,6%) i judaizm (1%). Ponad 10% Francuzów nie wieży w nic. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 105 osób/km² (największe w okolicach Paryża (800 osób/km²). We Francji nasila się proces reurbanizacji, czyli przeprowadzki z miast do wsi, ale mimo to około 74% mieszkańców żyje w miastach. Przyrost naturalny wynosi 5?. Średnia długość życia dla mężczyzn wynosi 73 lata, a dla kobiet 81 lat.

Warunki naturalne

Ukształtowanie powierzchni jest bardzo zróżnicowane. W północnej i zachodniej części kraju przeważają obszary nizinne i pagórkowate. Na południowym zachodzie i wschodzie znajdują się Pireneje (Vignemale, 3298 m.n.p.m) i Alpy Zachodnie (Mont Blanc, 4007 m.n.p.m). W środkowej części kraju znajduje się stary hercyński Masyw Centralny, ze stożkami i zapadliskami wulkanicznymi (zajmuje on 1/6 powierzchni Francji).
Wybrzeża Morza Śródziemnego na ogół są niskie, piaszczyste, zagospodarowane przez liczne miejscowości wypoczynkowe (w Prowansji i na Korsyce skaliste). Wybrzeża Oceanu Atlantyckiego są zróżnicowane, skaliste, klifowe w Bretanii, nieco niższe w Wandei, piaszczyste wydmowe w Normandii.

Klimat w przeważającej części kraju jest umiarkowany, ciepły, morski, na południu zaś śródziemnomorski, w górach chłodniejszy, górski, a na wybrzeżu atlantyckim oceaniczny, wilgotniejszy. Średnie temperatury stycznia wahają się od poniżej 0°C w górach do 9°C na wybrzeżu śródziemnomorskim, natomiast średnie temperatury lipca od 17°C na północy kraju do 23°C na południu. Największe opady występują w górach (ponad 2000 mm rocznie), najmniejsze nad Morzem Śródziemnym (poniżej 500 mm). We Francji występują zimne wiatry: w dolinie Rodanu (mistral), a w Langwedocji (tramontane). W Alpach występuje klimat górski. Granica wiecznego śniegu przebiega na wysokości od 2500 do 3000 m.

Francuskie rzeki należą w przeważającej części do zlewiska Oceanu Atlantyckiego. Główne rzeki to: Loara z Allier, Cher, Maine i Vienne (1012 km), Sekwana z Marną, Oise i Yonne (776 km), Garonna z Ariége, Tarn, Lot, Dordogne (575 km) oraz uchodzący do Morza Śródziemnego Rodan z Saoną, Izerą i Durance (550 km), a ponadto do Morza Północnego uchodzi Ren (180 km). Rzeki połączone licznymi kanałami, m.in. Kanał Południowy (Canal du Mudi), który łączy Morze Śródziemne z Oceanem Atlantycki. Nad owym kanałem leżą m.in. takie miejscowości jak Béziers, czy Tuluza. Na terenie Francji znajduje się mała ilość jezior. Największym z nich jest Jezioro Genewskie.

Historia

Tereny obecnej Francji były zamieszkane już w czasach prehistorycznych - od VI wieku p.n.e. na wybrzeżach Morza Śródziemnego osady kupców fenickich, następnie Greków (m.in. kolonie Massalia, Nikaja), od V wieku p.n.e. kraj opanowywany przez celtuckich Galów, wypierających i częściowo wchłaniających ludność dawniejszą, głównie Iberów i Ligurów. Od IV wieku p.n.e. były prowadzone wojny z Rzymem: początkowo zwycięstwa Galów (387 p.n.e. najazd i złupienie Rzymu), później postępująca kolonizacja rzymska (125 p.n.e. opanowanie południowej Galii, prowincja Galia Narbońska). Celtycka Galia była państwem o wysokiej kulturze materialnej (rozwinięte rolnictwo, rzemiosło i handel, liczne osady miejskie). Rozkład wspólnot plemiennych i ich skłócenie ułatwiły Juliuszowi Cezarowi podbój całej Galii (58-56 p.n.e.). Po nieudanym powstaniu Wercyngetoryksa (52-51 p.n.e.) Galowie uznali władzę Rzymu.
Pod rzymskim panowaniem następował rozwój gospodarczy i szybka romanizacja kraju. Od połowy II wieku następowała chrystianizacja. W 2 połowie III wieku na tereny francuskie najeżdżały plemiona germańskie, w 476 roku większość ziem Galii były we władaniu Wizygotów, Burgundów, Alemanów i Franków. W 496 roku król Franków Chlodwig przyjął chrzest. Jego sukcesy militarne ułatwiły zjednoczenie Galii (państwo Franków), które po okresie rozkwitu za panowania Karola Wielkiego, mocą traktatu w Verdun (843), podzielono na trzy części: Karol Łysy otrzymał część zachodnią, dla której przyjęła się nazwa Francja - traktat w Verdun zapoczątkował przekształcanie państwa zachodniofrankijskiego w królestwo francuskie.
Od połowy IX wieku następowała szybka feudalizacja, a król był wybierany elekcyjnie. W połowie IX wieku na północ najechali Normandowie, którzy opanowali ziemie nad cieśniną La Manche i dolną Sekwaną. W 911 roku ich wódz - Rollon - przyjął chrzest, uznając się za lennika korony francuskiej. W X wieku władcami terytorialnymi, przewyższającymi swą potęgą ostatnich Karolingów, stali się książęta Normandii, Bretanii, Burgundii i Akwitanii oraz hrabiowie Andegawenii, Flandrii, Szampanii i Tuluzy. W 987 roku wasale wybrali królem Hugona Kapeta (dynastia Kapetyngów , 987-1328), który zapewnił sobie dziedziczność tronu, wzmocnił władzę na obszarze domeny królewskiej i poprzez reformy administracyjne dążył do ukrócenia niezależności feudałów. W roku 1066 książę Normandii Wilhelm Zdobywca dokonał podboju Anglii i został jej królem, a w 1154 roku korona anglo-normandzka przeszła w ręce hrabiów Andegawenii Plantagenetów, zaś Henryk II (pierwszy król angielski z tej dynastii) dzięki małżeństwu z Eleonorą Akwitańską skupił w swych rękach prawie całą zachodnią Francję. W końcu XII wieku nastąpiło umocnienie Kapetyngów i zwycięskie wojny z Plantagenetami: Filip II August (1180-1223) odebrał im większą część lenn francuskich. Po rozgromieniu albigensów zlikwidowano odrębność hrabstwa Tuluzy.
Od połowy XIII wieku Kapetyngowie władali prawie całym królestwem - rozbudowali podległą im administrację urzędniczą, ograniczając polityczne przywileje feudalne na rzecz władzy królewskiej i zwiększając znaczenie polityczne mieszczaństwa, którym obsadzano urzędy. Sądownictwo feudalne zostało zastąpione parlamentami, zaś zjazdy wasali królewskich przekształcono w Stany Generalne (1302) z reprezentacją obok szlachty i duchowieństwa, także stanu trzeciego (praktycznie mieszczaństwa). W 1302 roku Filip IV Piękny, uzyskawszy poparcie Stanów Generalnych, przeciwstawił się papieżowi Bonifacemu VIII, a wkrótce później królowie francuscy uzyskali wpływ na papiestwo (niewola awiniońska papieży).
Po objęciu władzy przez Walezjuszy (1328-1589) dążenie do całkowitego zjednoczenia ziem Francji doprowadziło do wojny stuletniej (1337-1453). W początkowym okresie obronę przed inwazją angielską utrudniały konflikty wewnętrzne (1358 - bunt chłopski, żakeria oraz powstanie mieszczan paryskich pod wodzą Etienne'a Marcela). Gdy Henryk V ogłosił się królem Francji (1415), wybuchło powstanie ludowe (1429) pod wodzą Joanny d'Arc, które zadecydowało o zwycięstwie francuskim W roku 1453 królowie angielscy utracili resztę swoich posiadłości na kontynencie. Złamanie przez Ludwika XI koalicji wielkich feudałów (Liga Dobra Publicznego, 1465) umożliwiło pełne zjednoczenie Francji: w 1480 roku przyłączono Prowansję, w 1482 roku Burgundię, w latach 1491-1532 Bretanię i w 1536 roku Sabaudię.
Rywalizacja z Habsburgami o hegemonię w Europie powiększyła Francję o uzyskane od Niemiec biskupstwa Toul, Metz i Verdun (1552). Reformacja, popierana przez Francję w Niemczech jako element opozycji przeciwko Habsburgom, przeniknęła wkrótce do Francji, a rywalizacja o wpływy polityczne między obozem katolickim (Liga Katolicka) i francuskimi protestantami (hugenoci) doprowadziła do krwawych wojen religijnych w latach 1562-89. Zakończyło je wstąpienie na tron francuski przywódcy hugenotów, Henryka IV (dyn. Burbonów, 1589-1792), który przyjął katolicyzm, zapewniając jednak edyktem nantejskim (1598) równouprawnienie religijne.
Na przełomie XV i XVI wieku zjednoczonej i scentralizowanej Francji władza królewska zaczęła przeradzać się w absolutną (Ludwik XI, Franciszek I), a po przejściowym osłabieniu umocnił ją w latach 1624-42 kardynał Armnad Jean du Pleissis de Richelieu. Za panowania Ludwika XIV nastąpił szczyt absolutyzmu ("państwo to ja") i potęgi Francji: likwidacja wewnętrznej opozycji (rozbicie Frondy, uchylenie w 1685 roku edyktu nantejskiego i emigracja hugenotów), merkantylizm (wzrost bogactwa i roli mieszczan), liczne zwycięskie wojny oraz aneksje ziem sąsiednich (reuniony), wzrost potęgi morskiej Francji i rozkwit handlu kolonialnego (posiadłości w Kanadzie, Luizjanie, na Antylach, w Indiach i Afryce). Autorytetowi politycznemu Francji towarzyszył wzrost jej wpływów kulturowych: dwór królewski w Wersalu stał się wzorem dla monarchów europejskich, wśród arystokracji upowszechniły się francuski język i obyczaje, zaś literatura francuska znajdowała czytelników i naśladowców.
Postępujący w XVIII wieku rozpad struktur feudalnych, zróżnicowanie bogactw poszczególnych prowincji i warstw społecznych z rosnącą siłą ekonomiczną mieszczaństwa, pozbawionego wpływów politycznych powodowały głębokie konflikty wewnętrzne. Skarb rujnowała rozrzutność dworu (Ludwik XV i Ludwik XVI) i niepomyślne wojny (o sukcesję austriacką w latach 1741-48 i wojna siedmioletnia w latach 1756-63 z utratą części posiadłości zamorskich). Pogarszająca się sytuacja gospodarcza (deficyt państwa), wzrost opozycji stanu trzeciego wobec absolutyzmu i żądania reformy państwa oraz udziału we władzy (Stany Generalne, 1789) doprowadziły do wybuchu rewolucji francuskiej (1789-99): w roku 1789 Konstytuanta zniosła przywileje feudalne, w 1791 roku została uchwalona konstytucja, która gwarantowała równość wobec prawa oraz ustanowiła monarchię konstytucyjną, w roku 1792 zniesiona została monarchia i ogłoszona została I Republika (1793, ścięcie Ludwika XVI), z kolejnymi rządami żyrondystów, jakobinów, termidorian. W latach 1795-99 we Francji istniała władza dyrektoriatu. Od 1799 roku nastąpiły rządy Napoleona Bonapartego jako konsula, następnie w latach 1804-14 i 1815 (100 dni) jako cesarza. W okresie wojen rewolucyjnej Francji (1792-1802) i wojen napoleońskich Francja zdobyła w Europie hegemonię: doprowadziła do wielu zmian terytorialnych (m.in. utworzenie w 1807 roku Księstwa Warszawskiego) i ustrojowych (Kodeks Napoleona). Po upadku Napoleona traktaty paryskie (1814 i 1815) okroiły terytorium Francji i niemal całkowicie pozbawiły ją kolonii, zagarniętych przez Wielką Brytanię.
W latach 1814 i 1815-30 restauracja nastąpiła Burbonów: Karta Konstytucyjna wprowadziła ustrój parlamentarny z zachowaniem administracji, kodeksu cywilnego i innych instytucji napoleońskich. Próby przywrócenia porządku przedrewolucyjnego wywołały gwałtowny protest społeczeństwa i rewolucję lipcową w 1830 roku. Władzę przejęła burżuazja finansowa, osadzając na tronie książęcym Orleanu, Ludwika Filipa (król Francuzów). Przyspieszony został rozwój wewnętrzny (hasło "bogaćcie się"). W latach 1827-43 nastąpił trzykrotny wzrost produkcji przemysłowej, równocześnie występowały protesty robotnicze (m.in. powstania w Lyonie, 1831 i 1834), także silna opozycja antyrządowa (legitymiści, bonapartyści i republikanie).
Kryzys gospodarczy (1846-47) i niepokoje społeczne doprowadziły do rewolucji lutowej w 1848 roku, która obaliła monarchię orleańską i proklamowała II Republikę. Jej prezydent, Ludwik Napoleon Bonaparte, 2 grudnia 1851 roku dokonał zamachu stanu i w 1852 roku ogłosił się cesarzem (Napoleon III, 1852-70) proklamując II Cesarstwo. Usunięto wtedy symbole republiki, ograniczono system rządów parlamentarnych, wolność prasy i swobody obywatelskie, co spowodowało wzrost opozycji republikańskiej i demokratycznej, a zarazem okres dynamicznego rozwoju ekonomicznego Francji: m.in. dzięki układowi handlowemu z Wielką Brytanią (1860) przeszło się od protekcjonizmu do liberalizmu gospodarczego, wzrosła produkcja rolna, podwojona została produkcja przemysłowa, rozbudowa została kolej, następował rozwój handlu (także morskiego), tworzono nowoczesny system bankowy. Następował początek zorganizowanego ruchu robotniczego, w roku 1864 utworzono francuską sekcję I Międzynarodówki. W polityce zagranicznej dążono do obalenia traktatów (1815). W XIX wieku Francja brała udział w wielu wojnach: krymskiej (1854-56), z Sardynią przeciwko Austrii (1859), interwencji w Syrii i Chinach (1860), w Meksyku (1861-67).
Klęska Francji w wojnie z Prusami (1870-71, utrata Alzacji i części Lotaryngii) przyczyniła się w 1870 roku do upadku II Cesarstwa i proklamowania III Republiki (rewolucja wrześniowa, 1870). W 1871 roku krwawo stłumiona została Komuna Paryska, zbrojnie przeciwstawiająca się rządowi w Wersalu. Spory monarchistów i republikanów o formę rządów rozstrzygnęła konstytucja z 1875 roku, sankcjonując republikę z silną prezydenturą i dwuizbowym parlamentem. Znajdujący się u władzy umiarkowani republikanie przeprowadzili 1880 roku ustawy antyklerykalne, w latach 1881-82 reformę szkolną (m.in. powszechne, bezpłatne i laickie nauczanie elementarne). W 1884 roku zalegalizowano związki zawodowe, co wraz z amnestią dla komunardów (1880) przyczyniło się do rozwoju francuskiego ruchu robotniczego: w 1879 roku powstała Francuska Partia Robotnicza, w roku 1882 Federacja Robotników Socjalistycznych, w 1895 roku Powszechna Konfederacja Pracy (CGT), a w roku 1905 zjednoczony został ruch robotniczy i powstała Francuska Sekcja Międzynarodówki Socjalistycznej (SFIO).
Sprawa Dreyfusa wpłynęła na ukształtowanie nowego układu politycznego: blok lewicy skupił różne ugrupowania, od republikańskich radykałów (Republikańska Partia Radykalna i Radykalno-Socjalistyczna) po socjalistów. W roku 1899 objął rządy, a w 1905 roku doprowadził do rozdziału Kościoła od państwa, blok prawicy ogarnął zaś skrajny nurt nacjonalistyczny (Action Francaise). W gospodarce następowała modernizacja techniczna, decydującą rolę miał kapitał finansowy, który kontrolował większość produkcji. Od lat 80. XIX wieku następowała ekspansja kolonialna: podporządkowanie znacznych terytoriów w Afryce (Maghreb, Francuska Afryka Równikowa, Francuska Afryka Zachodnia, Madagaskar), Azji (Indochiny) oraz wysp na oceanach: Atlantyckim, Indyjskim i Spokojnym. W polityce zagranicznej, Francja związała się sojuszami z Rosją (1891-94) i Wielką Brytanią (1904), następnie współtworzyła trójporozumienie (ententa).

Zwycięski udział w I wojnie światowej przyniósł Francji zwrot Alzacji i Lotaryngii oraz niemieckiego odszkodowania wojennego. W latach 20. XX wieku prowadzona była walka o ich wypłatę (wkroczenie do Zagłębia Ruhry, 1923) oraz stworzony został system sojuszy antyniemieckich i antyradzieckich (liczne układy wojskowe, montowanie Małej Ententy). W 1920 roku wystąpił rozłam w ruchu robotniczym (powstanie Francuskiej Partii Komunistycznej) i związkowym. Częste zmieniane były rządy prawicy lub centroprawicy, w latach 1924-26 rządy lewicy (tzw. kartel lewicy). Po koniunkturze ekonomicznej lat 20. na początku lat 30. wystąpił kryzys gospodarczy. Aktywizowano skrajną prawicę i ligi faszystowskie (Action Francaise, Croix de Feu i inne). W 1934 roku była nieudana próba faszystowskiego zamachu stanu. W połowie lat 30. utworzono blok lewicy (socjaliści, radykałowie i komuniści). W latach 1936-38 Francja była pod rządami Frontu Ludowego (premier Leon Blum). W polityce zagranicznej lat 30. występowała koncepcja zapewnienia bezpieczeństwa Francji poprzez ugodę i ustępstwa wobec Niemiec: rezygnacja z reparacji (1932), zgoda na niemieckie równouprawnienie w sferze zbrojeń, pakt czterech (1933). Po nieudanych próbach utworzenia paktu wschodniego, w 1935 roku podpisano układ o wzajemnej pomocy z ZSRR. Wobec wojny domowej w Hiszpanii (1936-38) Francja, wspólnie z Wielką Brytanią, prowadziła politykę neutralności i nieinterwencji. W 1938 roku Francja podpisała układ monachijski , a także francusko-niemiecką deklarację o wzajemnej nietykalności granic.
3 września 1939 roku Francja wypowiedziała Niemcom wojnę, ale wbrew zobowiązaniom nie przyszła Polsce z pomocą, wstrzymując do wiosny 1940 roku działania wojenne. W maju 1940 roku miała miejsce niemiecka inwazja na Francję. Po klęsce armii francuskiej i brytyjskiego korpusu ekspedycyjnego VI zostało podpisane zawieszenie broni przez rząd Philippe'a Petaina. Do Rzeszy przyłączono Alzację i Lotaryngię, a Francję podzielono na dwie strefy: północną okupowaną (z Paryżem) i tak zwaną wolną Etat Francais z rządem w Vichy. Od 1942 roku Francja był całkowicie okupowana. Kontynuowano walki z Niemcami: na emigracji, z inicjatywy i pod przewodnictwem Charles'a de Gaulle'a. Po jego apelu londyńskim (18 maja 1940) ukonstytuował się Francuski Komitet Wyzwolenia Narodowego - organ władzy Wolnej Francji (od 1942 Francji Walczącej). W okupowanej Francji był ruch oporu (resistance), od 1943 roku koordynowany przez Krajową Radę Ruchu Oporu (maquis).

W 1944 roku Francja została wyzwolona, a w latach 1944-46 został utworzony Tymczasowy Rząd Republiki Francuskiej z de Gaulle'em na czele. W 1946 roku została uchwalona konstytucja - początek IV Republiki. Utworzona została Unia Francuska (Francja z departamentami i terytoriami zamorskimi oraz z tak zwanymi państwami stowarzyszonymi). W latach 1946-58 utworzono rządy koalicji prawicowych i centroprawicowych z udziałem socjalistów (1946-51, 1956). W 1945 roku Francja stała się członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych i była objęta planem Marshala (m.in. usunięcie komunistów z rządu, 1947). Francja aktywnie uczestniczyła w tworzeniu struktur integracji zachodnioeuropejskiej: od 1949 roku stała się członkiem NATO i Rady Europy, w 1951 roku Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, a w 1957 roku Euroatomu i EWG. Po II wojnie światowej miały miejsce francuskie wojny kolonialne: w Indochinach (1946-54), od 1954 roku w Algierii, które doprowadziły do głębokiego kryzysu wewnętrznego we Francji. W tych warunkach 13 maja 1958 roku władzę przejął generał Charles de Gaulle. 29 maja sformował on własny gabinet, obejmując funkcję premiera. W referendum 28 września 1958 roku przyjęto konstytucję, dającą początek V Republice (silna prezydentura ze zwiększonymi uprawnieniami szefa państwa, m.in. w dziedzinie obronności kraju i polityce zagranicznej). 21 grudnia de Gaulle został wybrany prezydentem (reelekcja w 1965 roku w pierwszych we Francji powszechnych wyborach prezydenckich).
W polityce wewnętrznej poprawiona została sytuacja gospodarcza: wprowadzenie tak zwanego mocnego franka (1958), modernizacja i rozwój rodzimego przemysłu. W latach 1958-60 przyznano niepodległość większości kolonii oraz w roku 1962 zakończenie wojny algierskiej (na mocy układów w Evian-les-Bains). W 1963 roku podpisano układ elizejski między Francją i RFN - normalizacja i początek bliskiej współpracy dwustronnej. Francja, przeciwna dominacji USA w Europie, podjęła prace nad własną bronią termojądrową, traktowaną jako siła odstraszająca (force frappe). W roku 1966 wycofała się ze struktur wojskowych NATO (główną kwaterę NATO przeniesiono z Paryża do Brukseli). W 1965 roku de Gaulle, przeciwny tworzeniu ponadpaństwowych struktur integracyjnych, wystąpił z własną koncepcją europejskiej jedności zintegrowanej Europy suwerennych państw od Oceanu Atlantyckiego po Ural (Europa Ojczyzn). W 1968 roku trudności gospodarcze i napięcia wewnętrzne (m.in. rewolta majowa i zamieszki w Paryżu oraz strajki pracownicze) osłabiły pozycję de Gaulle'a. W roku 1969, po przegranym referendum, dotyczącym reformy administracji terytorialnej i senatu, ustąpił z prezydentury. W latach 1969-81 rządy gaullistów i bloku liberalno-prawicowego. Wówczas prezydentami byli: Georges Pompidou (1969-74), Valery Giscard d'Estaing (1974-81). W wyborach prezydenckich i parlamentarnych w 1981 roku zwycięstwo odniósł sojusz wyborczy lewicy (socjaliści, komuniści i lewicowi radykałowie). Prezydentem został Francois Mitterrand (reelekcja 1988). W latach 1981-86 były rządy socjalistyczne (1981-84 z udziałem komunistów), początkowo radykalny program gospodarczo-społeczny, w 1983 roku został znacznie ograniczony (jego realizacja była zbyt dużym obciążeniem dla francuskiej gospodarki). W latach 1986-88, po zwycięstwie wyborczym, we Francji rządzi centroprawica. W latach 1988-93 i od 1997 roku są rządy socjalistyczne z liberalnym programem gospodarczym. W latach 1993-97 był rząd koalicji centroprawicowej. W 1995 roku w wyborach prezydenckich zwyciężył Jacques Chirac, rząd z premierem A. Juppe (1995-97). W 1997 roku odbyły się wybory parlamentarne i zwycięstwo odniosła koalicja kierowana przez socjalistów. Na przełomie lat 80. i 90. XX wieku Francja popierała dalszą integrację Wspólnego Rynku oraz wprowadzenia unii politycznej, gospodarczej i walutowej państw EWG (w 1992 roku w referendum powszechnym Francuzi opowiedzieli się za realizacją traktatu w Maastricht). Francja utrzymuje stosunki polityczne i gospodarcze z postkomunistyczną Europą i państwami byłego ZSRR. Bierze także udział w misjach pokojowych ONZ. W 1997 roku premierem został szef francuskiej Partii Socjalistycznej Lionel Jospin.

Ustrój polityczny

Republika parlamentarna, funkcje głowy państwa sprawuje prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na siedmioletnią kadencję. Organem władzy ustawodawczej jest dwuizbowy parlament. Izba niższa - Zgromadzenie Narodowe o pięcioletniej kadencji liczy 577 deputowanych, w skład izby wyższej - Senatu wchodzi 321 członków.

Gospodarka

Francja jest wysokorozwiniętym, bogatym krajem o gospodarce rynkowej. Pod względem globalnej wielkości dochodu narodowego zajmowała w 1991 czwarte miejsce w świecie, pod względem dochodu narodowego w przeliczeniu na 1 mieszkańca miejsce jedenaste. w 1991 czternaście firm francuskich znajdowało się na liście pięćdziesięciu największych firm europejskich. Obroty zajmującego najwyższe, dziewiąte miejsce, koncernu Elf Aquitaine, przekroczyły 36 mld dolarów, a liczba zatrudnionych wynosiła 86,9 tys.

Rolnictwo

Tradycyjnie ważnym sektorem gospodarki francuskiej było i jest do tej pory rolnictwo. Udział produktów rolnych i wyrobów przemysłu przetwórstwa spożywczego w globalnej wartości eksportu jest bardzo wysoki, sięga 15%. Francja zajmuje pierwsze miejsce w świecie w produkcji wina, utrzymuje się w pierwszej piątce producentów buraków cukrowych, mleka, mięsa, zbóż. Podstawę gospodarki rolnej stanowią gospodarstwa rodzinne o średniej powierzchni 28 ha, przy czym nierzadkie są 300 ha gospodarstwa produkujące zboża, z drugiej strony zaś kilkuhektarowe winnice.
Do głównych upraw zalicza się: pszenicę, jęczmień, kukurydzę, buraki cukrowe, tytoń, chmiel, cykorię, warzywa, owoce, winną latorośl. Równie istotna jak produkcja roślinna jest w rolnictwie francuskim hodowla dająca połowę wartości produkcji rolnej ogółem. Pogłowie ważniejszych zwierząt hodowlanych w 1990 kształtowało się następująco: bydło 23 mln, owce 12 mln, trzoda chlewna 11 mln sztuk.

Przemysł

Przemysł energetyczny i wydobywczy: Francja wydobywa 17 mln ton węgla kamiennego, głównie w zagłębiu lotaryńskim, charakteryzującym się węglem o bardzo wysokiej jakości. Zapotrzebowanie kraju na ten surowiec jest jednak znacznie wyższe, w związku z czym zachodzi konieczność importu. Duże zapotrzebowanie gospodarki francuskiej na ropę naftową i gaz ziemny prawie w całości pokrywane jest importem. Francja posiada bardzo dobrze rozwinięty system elektrowni jądrowych, które pokrywają 65% potrzeb kraju w zakresie energii elektrycznej. Reszta pochodzi z elektrowni konwencjonalnych opalanych ropą lub węglem (16%) i hydroelektrowni (19%). Francja nie posiada znaczących bogactw mineralnych. Jedyne wydobywane w Lotaryngii rudy żelaza zaspokajają 40% krajowego zapotrzebowania. Inne eksploatowane złoża, jak np. rudy cynku i ołowiu, boksyty, nie mają większego znaczenia gospodarczego.
Przemysł przetwórczy: Francja posiada dobrze rozwinięte hutnictwo żelaza i stali skupione w ośrodkach na północy kraju i w Lotaryngii. Na wysokim poziomie stoi hutnictwo metali nieżelaznych: miedzi i aluminium. Francuski przemysł włókienniczy, pomimo braku własnych surowców, zajmuje miejsce w pierwszej światowej dziesiątce pod względem produkcji przędzy bawełnianej i wełnianej.
Głównymi centrami przemysłu włókienniczego są: region Lyonu, południowa Alzacja, region Nord, Basse-Seine. Dynamiczny rozwój przeżywają nowoczesne sektory gospodarki, których główne ośrodki pokrywają się z największymi ośrodkami miejskimi oraz portami kraju. Do branż takich zaliczyć należy przemysł samochodowy i lotniczy, elektryczny i elektroniczny, elektromaszynowy. Ponadto dobrze rozwinęła się branża chemiczna (produkcja farb i lakierów, tworzyw sztucznych), petrochemiczna, farmaceutyczna. Największymi centrami przemysłowymi kraju są: region paryski, lyoński, Region Północno-Wschodni i Nord-Pas-de-Calais.
Struktura wytwarzania dochodu narodowego: rolnictwo 6%, przemysł 32%, usługi 59%. Dochód narodowy w przeliczeniu na 1 mieszkańca w 1991 wynosił 18 291 USD. Średnia stopa inflacji za lata 1980-1991, 5,7%. Do największych partnerów handlowych Francji należą kraje Wspólnoty Europejskiej: Niemcy, państwa Beneluxu, Włochy, Wielka Brytania oraz Stany Zjednoczone. Obroty z zagranicą w 1992 wynosiły: import - 223 mld USD, eksport - 219 mld USD.

Kuchnia francuska

Trudno scharakteryzować kuchnię francuską w paru zdaniach, bo to kuchnia o najdawniejszych tradycjach ze znakomitą i zróżnicowaną kuchnią regionalną, a jednocześnie kulinarna awangarda wyznaczająca kierunki poszukiwań, słynne nouvelle cuisine.
Francja jest ojczyzną wielu najznakomitszych kucharzy i autorów książek kucharskich oraz kulinarnej filozofii, której kanony spisał Anthelme Brillat-Savarin. Tu również zrodziła się kulinarna terminologia, która zadomowiła się w innych językach.

Turystyka

W 1991 Francję odwiedziło 50 mln turystów, co pod tym względem stawia kraj na pierwszym miejscu w świecie, obroty sektora turystycznego wyniosły 16,5 mld USD.
Godne odwiedzenia są m.in. Luwr (Louvre), dzielnica Łacińska, Ogrody Luxembourg, Pola Elizejskie (Champs Elysees), Montmartre w Paryżu, Wersal (Versailles), Fontainebleau, Dolina Loary (Chateaux region), Bretania, Normandia, Prowansja, Langwedocja i Roussillon, Alpy, Riviera, Bordeaux, Tuluza (Toulouse), Lourdes, Chartres. Zabytki rzymskie i średniowieczne m.in. w Lyonie, Avignonie.

Ambasady i konsulaty

Ambasada Republiki Francuskiej
adres: ul. Puławska 17, V, VIII i IX piętro, 02-515 Warszawa
tel. (022) 529-30-00; fax (022) 529-30-01
e-mail: ip-varsovie@diplomatie.fr

Konsulat Generalny Francji w Krakowie
adres: ul. Stolarska 15, 31-043 Kraków
tel. (012) 422-18-64, (012) 422-21-13, (012) 422-71-40;
fax (012) 422-33-90, (012) 422-71-76
godziny przyjęć: 09.00-13.00 od poniedziałku do piątku
Internet: http://www.cracovie.org.pl/
Konsul Generalny: Pan Roland Blatmann

Agencja Konsularna Francji w Gdańsku
ul. Kościuszki 16, 81-704 Sopot
tel. (058) 550-32-49; fax (058) 551-44-43
godziny otwarcia: 10.00-14.00 od poniedziałku do piątku
Konsul Honorowy: Pan Jacek Tarnowski

Agencja Konsularna Francji w Łodzi
ul. Uniwersytecka 3, 90-137 Łódź
tel. (042) 635-40-38; fax (042) 678-27-32
godziny otwarcia: 09.00-12.00 w poniedziałek, środę, piątek
Konsul Honorowy: Pan Michał Seweryński

Agencja Konsularna Francji w Opolu
ul. Kościuszki 17 m. 2, 45-062 Opole
tel. (077) 454-36-08 (po godz. 15.00); fax (077) 454-36-08

Agencja Konsularna Francji w Poznaniu
ul. Mielżyńskiego 27/29, 61-725 Poznań
tel. (061) 851-94-90; fax (061) 851-61-40
godziny otwarcia: 10.00-12.00 w poniedziałek, środę, piątek
Konsul Honorowy: Pan Marek Ziółkowski

Agencja Konsularna Francji we Wrocławiu
ul. Powstańców Śląskich 95, 53-332 Wrocław
tel. (0-71) 780-51-31; fax (0-71) 361-66-11, 780-41-10
godziny otwarcia: 08.00-16.00 od poniedziałku do piątku
Konsul Honorowy: Pan Jacek Libicki

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Paryżu
adres: 1 rue de Talleyrand, 75007 Paris, France
tel. (0-033) 14 31 73 405; fax (0-033) 14 31 73 407
e-mail: 106033.3056@compuserve.com
Internet: http://www.ambassade.pologne.net/

Konsulat Generalny RP w Paryżu
adres: 5 rue de Talleyrand, 75007 Paris
tel. (0-033) 14 31 73 422, 14 31 73 474; fax 14 31 73 434

Konsulat Generalny RP w Strasburgu
adres: 2 rue Geiler, 67000 Strasbourg, France
tel. (0-033) 388 37 23 20; fax 38 83 72 330
e-mail: kgrps1@free.fr
Internet: ourworld.compuserve.com/homepages/KGSTRASBURG

Konsulat Generalny RP w Lille
adres: 45 Boulevard Carnot, 59800 Lille, France
tel. (0-033) 3-2006-5030; fax (0-033) 3-2006-5824
e-mail: consulpl.lille@wanadoo.fr

Konsulat Generalny RP w Lyonie
adres: 79 rue Crillon, 69006 LYON, Cédex 06, France
tel. (0-033) 04 78-93-14-85, 04 78 93 56 37
fax (0-033) 4-78-93-56-37
tlx 900860 POLKONS
e-mail: konsulat.rp.lyon@wanadoo.fr; polecolyon@asi.fr
Internet: www.francja.com/consulat-pl-lyon

Konsulat RP w Toulouse
Konsul Honorowy: Longin Fourdrinier
adres: 21, rue Volta, 31000 Toulouse
tel./fax (0033) 561 638 168
e-mail: l.fourdrinier@magcos.com

Konsulat RP w Bordeaux
Konsul Honorowy: Bertrand de Bentzmann (francuski)
adres: Beraud-Sudreau S.A., 2, Place de la Bourse
33076 Bordeaux Cedex
tel. (0033) 556 794 444; fax 556 795 265

Stałe Przedstawicielstwo RP przy Radzie Europy
adres: 2 rue Geiler, 67000 Strasbourg, France
tel. (0-033) 388 37 23 00; fax 388 37 23 10
e-mail: sp.rp.strasb@wanadoo.fr

Konsulat RP w Nicei
Konsul Honorowy: Eugene Horoux-Horszowski (francuski, polski)
adres: 57, boulevard Victor-Hugo, 06200 Nice
tel. (0-033) 4 938 23 972; fax 4 938 24 549

Konsulat RP w Rennes
Konsul Honorowy: Michel Dorin (francuski, polski, angielski, niemiecki)
adres: Dories Consultants, Avenue des Peupliers,
35510 Cesson Sevigne
tel. (0) 2-99-83-81-82; fax (0) 2-99-83-91-95
e-mail: dories@dories.com

Podstawowe zwroty języka francuskiego:

Dni tygodnia

Miesiące

Liczebniki