Informacje ogólne

Holandia, Nederland, Królestwo Holandii (Niderlandów), Koninkrijk der Nederlanden, państwo w zachodniej Europie, nad Morzem Północnym. Obszar 41 834 km². Graniczy na wschodzie z Niemcami, na południowym zachodzie z Belgią, północno-zachodnie i północne granice kraju wyznacza wybrzeże Morza Północnego.
Stolica konstytucyjna, siedziba parlamentu: Amsterdam 696 tys. mieszkańców (1991), siedziba dworu i rządu znajduje się w Hadze - 444 tys. mieszkańców (1991).
Większe miasta (dane z 1991): Rotterdam (574 tys.), Utrecht (230 tys.), Eindhoven (191 tys.), Groningen (168 tys.), Tilburg (154 tys.), Haarlem (149 tys.), Nijmegen (146 tys.), Apeldoorn (146 tys.), Enschede (145 tys.).
Podzielona administracyjnie na 12 prowincji i 702 gminy, w skład państwa wchodzą dwa terytoria zamorskie: Antyle Holenderskie i Aruba.
Język urzędowy: holenderski (niderlandzki) i lokalnie fryzyjski.
Jednostka monetarna: 1 euro = 100 euro centów.

Ludność

15184 tys. mieszkańców (1992), co daje średnią gęstość zaludnienia 410 osoby/km². w 1991 w miastach zamieszkiwało 89% ludności.
Holandia jest krajem jednolitym narodowościowo, 96% społeczności stanowią Holendrzy. Nieliczna ludność pochodzenia obcego reprezentowana jest przez Turków (1%), Marokańczyków (1%) i Niemców (poniżej 1%). Największą wspólnotę wyznaniową tworzą katolicy (36% ogółu społeczeństwa), średnio co czwarty Holender jest protestantem (26%). 1/3 ludności (33%) deklaruje swą bezwyznaniowość.
Zjawisko analfabetyzmu nie występuje. Przeciętna długość życia mężczyzn 74, kobiet 80 lat.

Warunki naturalne

Holandia jest krajem nizinnym o rzeźbie ukształtowanej w okresie czwartorzędowym przez lądolód skandynawski, osady niesione przez mające tu swe ujście wielkie rzeki europejskie: Ren, Mozę i Skaldę oraz wskutek oddziaływania morza, które na przestrzeni dziejów na przemian niszczyło i budowało ląd dzisiejszej Holandii.
Ok. 1/4 całego obszaru kraju zajmują depresje, czyli obszary leżące poniżej poziomu morza, 1/3 powierzchni Holandii wznosi się do wysokości 1 m.n.p.m., nieco więcej niż 1/10 obszaru osiąga wysokość przekraczającą 10 m.n.p.m. Najwyżej położony punkt kraju, wzniesienie Vaalserberg, osiąga zaledwie 321 m.n.p.m., punkt najniżej położony znajduje się zaś na dnie Polderu Księcia Aleksandra 6,3 m p.p.m.
Na wschodzie i południu kraju wyodrębnia się strefa wysoczyzn, porozcinanych szerokimi dolinami płynących w kierunku zachodnim rzek. Wysoczyzny zbudowane są z piasków i żwirów rzecznych, na ich powierzchni spotyka się wały moren czołowych pozostawionych przez lądolód skandynawski.
Na północ i zachód od wysoczyzn rozciąga się pas równin pomorskich. Obszary te, będące do niedawna morzem, powstały wskutek wypełniania się zalewu morskiego osadami rzecznymi i morskimi. Są one położone poniżej poziomu morza, przed zalaniem chroni je pas wydm, biegnący wzdłuż wybrzeży Morza Północnego na uformowanej przez prądy morskie mierzei, oraz budowane przez człowieka wały ochronne.
W północnym odcinku mierzeja traci swą ciągłość, przechodząc w pas Wysp Zachodniofryzyjskich.
Holandia pozostaje pod wpływem klimatu umiarkowanego, oceanicznego. Roczna amplituda temperatury jest niewielka, lata stosunkowo chłodne, a zimy łagodne. Średnia temperatura stycznia notowana w stolicy (Amsterdam) wynosi 2°C, lipca zaś 17°C. Roczna suma opadów 650 mm.

Historia

Pierwsze ślady bytności człowieka na ziemiach dzisiejszej Holandii pochodzą z paleolitu. Okres wpływów i panowania cesarstwa rzymskiego ( Rzym starożytny) trwał przez ok. pięć stuleci, od i w. p.n.e. w w. IX Holandia powstała jako odrębne państwo, by w początkach XV w. przejść pod panowanie Burgundii, od 1477 Habsburgów, w 1556 zaś ich hiszpańskiej linii.
Restrykcyjna polityka Habsburgów doprowadziła w 1566 do wybuchu powstania, dzięki któremu niepodległość uzyskały północne, protestanckie regiony Niderlandów. w 1588 proklamowano na tych terenach powstanie Republiki Zjednoczonych Prowincji Niderlandów. w XVI i XVII w. Holandia stała się światową potęgą morską i kolonialną zdobywając liczne posiadłości zamorskie w południowej Azji i Ameryce Południowej.
Na okres ten przypadł również rozkwit krajowej nauki i sztuki. Działali i tworzyli wówczas Rubens, Rembrandt, Erazm z Rotterdamu, Spinoza. XVIII w. przyniósł zmierzch świetności kraju.
W 1795 Holandia dostała się pod okupację francuską. Po upadku Napoleona I i kongresie wiedeńskim utworzono w 1815 królestwo Belgii i Holandii z którego, po oddzieleniu się Belgii w 1830, powstała Holandia w jej współczesnych granicach. w 1848 przyjęto nową, liberalną konstytucję wzorowaną na brytyjskiej.
W okresie I wojny światowej kraj zdołał zachować neutralność. w maju 1940 Holandię zajęły wojska hitlerowskich Niemiec, okupując kraj do 1945.
Do czasów powojennych Holandia zachowała pozycję trzeciego co do wielkości mocarstwa kolonialnego, panując nad rozległymi obszarami Holenderskich Indii Wschodnich, licznymi archipelagami Indii Zachodnich oraz Gujaną. Pozostałością dawnego imperium są współcześnie dwa holenderskie terytoria zamorskie posiadające autonomię wewnętrzną: Antyle Holenderskie i Aruba.
Holandia przystąpiła do Paktu Północnoatlantyckiego (NATO) w 1949, w 1957 zaś do EWG. Wspólnie z Belgią i Luksemburgiem tworzy unię gospodarczą Beneluxu.

Ustrój polityczny

Monarchia parlamentarna, głową państwa jest król. Władzę ustawodawczą sprawuje król i dwuizbowy parlament (Stany Generalne): 75-osobowa Izba Pierwsza (wyższa), wybierana drogą pośrednią, i 150-osobowa Izba Druga (niższa) pochodząca z wyborów powszechnych.
Władzę wykonawczą sprawuje odpowiedzialny przed parlamentem, mianowany przez króla rząd. Funkcjonuje Rada Stanu będąca organem konsultacyjnym króla.

Gospodarka

Holandia jest krajem dobrze i wszechstronnie rozwiniętym gospodarczo. Swoje znaczenie we współczesnym państwie zachowały dziedziny mające wielowiekową tradycję: handel i transport morski oraz rybołówstwo.

Przemysł

Przemysł przetwórczy na dużą skalę rozwinął się i zmodernizował dopiero po II wojnie światowej. Wcześniej przez długi okres największe znaczenie posiadała branża włókiennicza, w mniejszym stopniu przemysł maszynowy i elektromechaniczny. Obecnie przemysł przetwórczy wytwarza 32% produktu krajowego brutto.
Kraj nie posiada wielkich zasobów surowców naturalnych. Do końca lat 70. eksploatowano w Limburgii pokłady węgla kamiennego. Obecnie wszystkie kopalnie tego zagłębia zamknięto, zainteresowano się natomiast alternatywnymi źródłami energii, rozpoczynając wydobycie gazu ziemnego z pól pod Morzem Północnym, budując elektrownie atomowe.
W bilansie energetycznym kraju poważne znaczenie posiadają nadal zakłady wykorzystujące importowany węgiel. Na wybrzeżu, w Ijmuiden, funkcjonuje wielka i nowoczesna stalownia. w Flessingue znajduje się centrum krajowego przemysłu wytopu aluminium.
Do dużego znaczenia doszły rozwijające się branże: stoczniowa, samochodowa (produkcja samochodów ciężarowych przez kooperujące firmy DAF i Volvo), lotnicza (Fokker). Centrum holenderskiego przemysłu bawełnianego znajduje się w Enschede, przetwórstwo wełny silnie rozwinęło się w Tilburgu.
Przemysł chemiczny rozwinął się w oparciu o miejscowe złoża gazu w Groningen, soli w Hengelo oraz w głównych miastach portowych kraju: Rotterdamie, który jest zarazem największym portem na świecie, i Amsterdamie.
Holandia jest siedzibą licznych międzynarodowych koncernów, z których trzy należą do grona dziesięciu największych w Europie, są to: Royal-Dutch-Shell, Unilever (o mieszanym kapitale brytyjsko-holenderskim) oraz Philips.
Wielkie znaczenie dla gospodarki kraju posiada holenderski przemysł przetwórstwa spożywczego. Obok ogromnej liczby zakładów bazujących na surowcach krajowych powstały zakłady specjalizujące się w przetwórstwie kakao, kawy, herbaty.

Rolnictwo

Sektor rolny, pomimo że dostarcza jedynie 4% produktu krajowego brutto, należy do ważnych gałęzi gospodarki narodowej. Produkty pochodzenia rolnego dostarczają bowiem 20% wpływów z eksportu.
Holenderska gospodarka rolna należy do najnowocześniejszych i najbardziej wydajnych na świecie. Podstawowym jej kierunkiem jest hodowla, przede wszystkim bydła, trzody chlewnej oraz kurczaków i kaczek.
Ze względu na mocno ograniczony areał ziem możliwych do wykorzystania rolniczego zaznacza się tendencja do ograniczania produkcji zbóż na rzecz bardziej dochodowego ogrodnictwa i hodowli kwiatów. Owoce, warzywa, kwiaty cięte i doniczkowe, cebulki kwiatowe produkuje się głównie z myślą o eksporcie.

Rybołówstwo

Tradycyjnie dobrze rozwiniętym sektorem gospodarki jest rybołówstwo i przetwórstwo rybne. Największe porty rybackie Holandii znajdują się w: Ijmuiden, Katwijk, Scheveningen, Vlissingen.

Handel

Handel zagraniczny, pośrednictwo handlowe i tranzyt obcych towarów odgrywają bardzo dużą rolę w gospodarce narodowej Holandii. Rozwojowi tych dziedzin sprzyja korzystne położenie geograficzne, liczne i dobre drogi komunikacyjne oraz tradycyjnie dobre umiejętności handlowe Holendrów.
Dochód narodowy w 1992 wynosił 20 480 USD na 1 mieszkańca. Średnia stopa inflacji w latach 1980-1992: 1,7%. Do największych partnerów handlowych kraju należą: Niemcy, Belgia, Luksemburg, Francja, Wielka Brytania. Obroty z zagranicą w 1993 wyniosły: import - 125 000 mln USD, eksport - 137 340 mln USD.

Kuchnia holenderska

W kuchni brak Rembrandta - "Geen Rembrandt in de keuken" - mówi się do dziś, jako że w holenderskiej sztuce kulinarnej próżno by szukać artysty na jego miarę.
Holandia, w której spotkać można kuchnie niemal całego świata, a już na pewno Dalekiego Wschodu, swoje dania narodowe ma proste, pożywne i niedrogie. Trudno je jednak wyłuskać z międzynarodowego bogactwa kulinarnego.
Z mięs najpopularniejsza jest wołowina, z ryb - dzięki bliskości morza, - śledzie, do rarytasów należy dziczyzna. Najpowszechniejsze są posiłki, w których wykorzystuje się dużo jarzyn, zwłaszcza brukselkę i szparagi, masła i śmietany, a przede wszystkim serów, z najsłynniejszymi - Goudą czy Edamem.

Informacje turystyczne

Godne odwiedzenia są m.in.: Amsterdam (Rijksmuseum, Muzeum van Gogha, pałac królewski, Wieża Łez, kościół Saint Nicolaaskerk, Jordaan, muzeum historyczne, muzeum Scheepvaart oraz Keukenhof), Haga, Rotterdam, dolina Ipsel, zamek Het Loo, Delft, Giethoorn, Haarlem, Gouda, Zandvoort, Utrecht.

Ambasady i konsulaty

Ambasada Królestwa Holandii
adres: ul. Chocimska 6, 00-791 Warszawa
tel. (022) 849-23-51, fax (022) 848-83-45
e-mail: nlgovwar@ikp.pl
Internet: http://www.nlembassy.pl/
godziny otwarcia: 09.00-17.00 od poniedziałku do piątku

Konsulat Niderlandów w Gdańsku
adres: al. Jana Pawła II 20, 80-462 Gdańsk
tel./fax: (058) 346-98-78
godziny otwarcia: 09.00-13.00 we wtorek i w piątek, 11.00-15.00 w środę
Konsul Honorowy: Pan Wojciech Ludwik Kolańczyk

Konsulat Niderlandów w Poznaniu
adres: ul. Gwarna 7, 61-703 Poznań
tel. (061) 852-78-84; fax (061) 852-78-83
godziny otwarcia: 09.00-13.00 we wtorek i w piątek; 11.00-15.00 w środę
Konsul Honorowy: Pan Andrzej Gawroński

Konsulat Niderlandów we Wrocławiu
adres: ul. Oławska 2, 50-123 Wrocław
tel. (071) 344-49-85; fax (071) 344-52-71
godziny otwarcia: 0 9.00-13.00 od poniedziałku do piątku
Konsul Honorowy: Pan Wojciech M. Zipser

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Holandii
adres: Alexanderstraat 25, 2514 JM Den Haag
tel. (31 70) 360 2806 do 07; fax 360-2810
e-mail: ambhaga@polamb.nl
Internet: http://www.polamb.nl/

Podstawowe zwroty języka holenderskiego:

Dni tygodnia

Miesiące

Liczebniki