Informacje ogólne

Wielka Brytania, United Kingdom, Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, państwo wpółnocno-zachodniej Europie, na Wyspach Brytyjskich położonych na Morzu Północnym ina Oceanie Atlantyckim. Granica lądowa z Irlandią.
W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca wpółnocnej części wyspy Irlandia, atakże Wyspy Normandzkie iwyspa Man, będące dependencjami (terytoriami zależnymi).
Inne terytoria zależne: Gibraltar, Anguilla, Bermudy, Brytyjskie Wyspy Dziewicze, Falklandy zwyspami Georgia Południowa iSandwich Południowy, Kajmany, Montserrat, Turks iCaicos, Św. Helena, Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego i Pitcairn.
Powierzchnia: 244,1 tys. km². 58,2 mln mieszkańców (1995). Gęstość zaludnienia 230 osób/km².
Stolica: Londyn (2,7 mln, 1994, zespół miejski 7,0 mln).
Większe miasta (1994): Birmingham (1 mln), Leeds (724 tys.), Glasgow (663 tys.), Sheffield (530 tys.), Liverpool (474 tys.), Manchester (431 tys.), Newcastle upon Tyne (284 tys.).
Język urzędowy: angielski, wużyciu także języki celtyckie: walijski, irlandzki, gaelicki (szkocki).
Jednostka monetarna: 1funt sterling = 100 pensów.

Ludność

Wielka Brytania jest krajem wielonarodowościowym zamieszkanym przez cztery główne grupy narodowościowe: Anglicy (76%), Szkoci (9%), Walijczycy (5%) i Irlandczycy (4%). Około 6% mieszkańców stanowią imigranci, głównie z Australii, USA, Indii, Bangladeszu i Sri Lanki. Większa część Brytyjczyków to chrześcijanie: protestanci (anglikanie, prezbiterianie), katolicy, ponadto metodyści i baptyści, wśród imigrantów azjat. - muzułmanie, sikhowie, hindusi. Od kilku lat notuje się niski przyrost naturalny - postępuje proces starzenia się społeczeństwa (ponad 20% populacji w wieku powyżej 60 lat). Ludność rozmieszczona jest nierównomiernie: 1/3 ludności skupiona w południowo-wschodniej Anglii (Wielki Londyn i miasta satelitarne). Najsłabiej zaludnionymi regionami są tereny górskie i wyspy: Hebrydy, Szetlandy, Orkady.

Warunki naturalne

Wielka Brytania zajmuje przeważającą część archipelagu Wysp Brytyjskich, który liczy łącznie ok. 5500 wysp, z czego 140 zamieszkałych. Największe z nich to Wielka Brytania, Irlandia (w przeważającej części niezależna), Anglesey, Hebrydy, Szetlandy, Orkady. Od kontynentu europejskiego oddzielają je cieśniny: La Manche i Kaletańska (w najwęższym miejscu szerokie na 32 km), od wschodu otoczona jest wodami Morza Północnego, od północy i zachodu - Oceanu Atlantyckiego, między wyspami Irlandia i Wielka Brytania rozciąga się Morze Irlandzkie. Linia brzegowa wysp jest bardzo rozczłonkowana, z licznymi zatokami i estuariami (m.in. Kanał Bristolski, Cardigan, Zatoka Liverpoolska, Firth of Clyde, Firth of Forth, Zat. Morday Firth).
Rzeźba powierzchni Wielkiej Brytanii jest urozmaicona. W Szkocji na północy mamy do czynienia ze starymi Górami Kaledońskimi i Grampiany, rozdzielone rowem tektonicznym Glen More, na południu spotykamy się z Wyżyną Południowoszkocka, ograniczoną od północy Niziną Środkowoszkocką. W północnej Anglii są Góry Pennińskie i Góry Kambryjskie, a we wschodniej Anglii jest falista Nizina Angielska (Lowlands), natomiast w południowo-wschodniej części wyspy niziny- Basen Londyński, w Walii Góry Kambryjskie. Góry Irlandii Północnej są przedłużeniem Gór Kaledońskich.
Liczne formy polodowcowe, m.in.: drumliny, ozy, głazy narzutowe i jeziora (największe Lough Neagh, Loch Lomond, Loch Ness, Monar). Morze Irlandzkie oraz Kanały: Św. Jerzego i Północny oddzielają wyspy Wielką Brytanię i Irlandię, której ok. 80% należy do samodzielnego państwa - Republiki Irlandii, pozostała część, na północnym wschodzie, do brytyjskiej prowincji - Irlandii Północnej.
Klimat brytyjski jest umiarkowany, morski, ukształtowany m.in. pod wpływem ciepłego Prądu Północnoatlantyckiego (przedłużenie Prądu Zatokowego), z dużym zachmurzeniem i częstymi mgłami. Średnia temperatura powietrza i średnie opady dla stolicy kraju wynoszą: w styczniu 4°C i 54 mm, w lipcu 18°C i 57 mm. W górach suma roczna opadów wzrasta do 3000 mm.
Wielka Brytania ma bardzo gęstą sieć rzek, z których największymi są: Tamiza, Severn, Trent, Mersey, Clyde. Lasy pokrywają 10% powierzchni, z czego znaczna część znajduje się w północno-wschodniej Szkocji i południowo-wschodniej Anglii. Świat zwierzęcy został znacznie przetrzebiony, na wolności pozostały m.in.: jelenie, lisy, borsuki, wydry, gronostaje oraz wiele gatunków ptaków i ryb. Naturalne środowisko chronione jest w13 rezerwatach biosfery i kilku parkach narodowych, m.in. Lake District.

Historia

Wędrówki ludów

Wyspy brytyjskie zasiedlone były już w epoce paleolitu. Z okresu neolitu (7000-2000 roku p.n.e.) pochodzą słynne kamienne megality Stonehenge. Od 4000 roku p.n.e mieszkały tu ludy spokrewnione z Liberami. Już w VIII wieku p.n.e. zaczęły napływać tu ludy celtyckie - Gaelowie, Cymbrowie, Brytowie i jako ostatni Belgowie (ok. 150 roku p.n.e), które do II wieku p.n.e. opanowały całe wyspy, z wyjątkiem terytoriów północnych zamieszkałych przez Piktów. W 55 i 54 roku p.n.e. Julius Cezar (po podbiciu Galii) podjął dwie wyprawy na pobliską wyspę, określaną przez starożytnych Rzymian mianem Brytania. Odtąd w południowej części wyspy W. Brytania wpływy rzymskie, za czasów cesarza Klaudiusza (od 43 roku n.e.) ugruntowały się i rozciągnęły na dalsze terytoria. Ostatecznie Rzymianie zatrzymali się na wysokości zat. Solway Firt u ujścia rzeki Tyne, gdzie po 122 roku wzniesiono graniczny tzw. wał Hadriana. Na opanowanych ziemiach stacjonowały 3 legiony rzymskie, wybudowano sieć dróg, fortów, kilka miast, m.in. Londy. Nie udało się jednak Rzymianom przeszczepić swoich wierzeń, ludność pozostała też celtyckojęzyczna.

Początki chrześcijaństwa

Ciężka praca celtyckich misjonarzy z Irlandii na północy kraju i od 597 roku działalności św. Augustyna na południu, który został pierwszym biskupem Canterbury, spowodowała, że religia chrześcijańska zaczęła powoli zakorzeniać się w Wielkiej Brytanii. Do końca VII wieku cała wyspa przeszła na chrześcijaństwo. W IX wieku hegemonię wśród anglosaskich królestw zdobył Wessex rządzony przez Egberta. W czasach jego panowania Wyspy Brytyjskie stały się celem najazdów skandynawskich Normanów, głównie Duńczyków. Udało mu się w 878 roku je powstrzymać, ale ostateczne zwycięstwo odniósł Athelstan (924-939), wnuk Alfreda Wielkiego, który niebawem po tym wydarzeniu objął swoim panowaniem cała Anglię.

Wilhelm Zdobywca

W 1042 roku na tron Anglii wróciła na krótko dynastia Wessexu (w osobie Edwarda Wyznawcy), by go utracić w roku 1066 po najeździe Normanów (klęska pod Hastings) dowodzonych przez księcia Wilhelma Zdobywcę, który do 1070 roku podporządkował sobie całą Anglii. Ziemie baronów anglosaskich zostały rozdane rycerzom normandzkim, zarysował się feudalny podział społeczeństwa na klasy (rycerstwo z baronami na czele, dalej duchowieństwo, mieszczaństwo, chłopi). Po wygaśnięciu dynastii normandzkiej (1135) i okresie walk o władzę w 1154 roku tron objął Henryk II z dynastii Plantagenetów (lennik króla francuskiego), władającej również ziemiami na kontynencie (Normandią, Akwitanią, Andegawenią, Gaskonią), co uwikłało Anglię w trwające do XV wieku wojny z Francją o ich przynależność. Za panowania między innymi Jana bez Ziemi (1199-1216) - Francja odzyskała Normandię, Turenię, Andegawenię, Poitou. Już za czasów Henryka II rozpoczęła się też trwająca do końca XIII wieku ekspansja Anglii na Wyspy Brytyjskie, m.in w 1169 roku rozpoczął się podbój Irlandii, a w 1284 roku Edward I podporządkował Walię, natomiast kilkakrotne najazdy na Szkocję zakończyły się ostatecznie dotkliwą klęską Anglików pod Bannockburn (1315), po której na kilka stuleci zapanował pokój między obu królestwami.

Wielka Karta Swobód

W 1215 roku Jan Bez Ziemi ustanowił Wielką Kartę Swobód, a Henryk III musiał zgodzić się na przyznanie i poszerzenie uprawnień parlamentu oraz powiększenie jego składu o przedstawicieli miast (1265). W 1337 roku Edward III, wysuwając roszczenia do dziedziczenia tronu po francuskich Kapetyngach, wznowił walki z Francją (wojna stuletnia). Po śmierci Edwarda III tron angielski objęli Lancasterowie, młodsza linia Plantagenetów. W roku 1455 wybuchły walki o tron (wojna Dwóch Róż) między Lancasterami i Yorkami, zakończone objęciem w roku 1485 tronu przez Henryka VII Tudora. Nowy władca zaprowadził rządy absolutne, uniezależnił się od parlamentu. Za Henryka VIII (1509-1547) ogłoszono w 1534 roku niezależność Kościoła angielskiego od Stolicy Apostolskiej (reformacja). W 1541 roku Henryk VIII przyjął tytuł króla Irlandii, nie powiodła się jednak próba narzucenia Irlandczykom Kościoła anglikańskiego. Za panowania Elżbiety I (1558-1603) wybuchł konflikt z Hiszpanią, który, dzięki pokonaniu hiszpańskiej armady w1588, umocnił pozycję polityczną państwa i stworzył podstawy morskiej potęgi Anglii.

Rewolucja angielska

Jakub I (1603-1625) ze szkockiej dynastii Stuartów przejmuje tron w 1603 roku, gdy wygasa dynastia Tudorów. Łączy unią personalną Szkocje i Anglie. Rozpowszechnia się kolonizacja i coraz więcej Anglików opuszcza wyspę, osiedlając się na wschodnich wybrzeżach Ameryki Północnej. Liczne walki z Holendrami i Indianami, kolonizacja w latach 1607- 1733 prowadzi do utworzenia trzynastu brytyjskich kolonii. Tymczasem spory pomiędzy zwolennikami parlamentu, a rojalistami zwiększają się, w wyniku, czego w 1642 roku wybucha wojna domowa (rewolucja angielska). Wygrywają parlamentarzyści, powstaje republika z O. Cromwellem na czele, a Karol I zostaje skazany na śmierć w 1649 roku. W 1660 roku następuje restauracja Stuartów, którzy godzą się ma uznanie uprawnień parlamentu w zakresie podatkowym.
Sukcesja tronu po Karolu II (1660-1685) prowadzi do powstania nowych sporów. Tworzą się dwa obozy polityczne: torysi, uznający prawo katolickiego Jakuba II (1685-1688) do dziedziczenia tronu brytyjskiego, i przeciwni im wigowie. Ostatecznie zwyciężają wigowie. Po bezkrwawym przewrocie z 1688 roku (tzw. Glorious Revolution), kiedy to na tronie zasiada córka Jakuba II Maria II wraz z mężem Wilhelmem III Orańskim, protestantem, ustala się ustrój polityczny państwa- monarchia konstytucyjna z ograniczonym zakresem uprawnień władcy.

Królestwo Wielkiej Brytanii

W 1707 roku za panowania Anny Stuart (1702-1714) dotychczasową unię personalną ze Szkocją zastąpiono unią realną, tworząc Królestwo Wielkiej Brytanii. W 1714 roku tron brytyjski objął Jerzy I (1714-1727) z dynastii hanowerskiej. Za panowania pierwszych władców z tej dynastii powstał nowy organ władzy centralnej, gabinet, z premierem jako jego przewodniczącym. Pod koniec XVII w. Wielka Brytania podjęła rywalizację z Francją o dominację morską i kolonialną. W wojnie o sukcesję hiszpańską (1702-1714), wojnie sukcesyjnej austriackiej (1740-1748) oraz wojnie siedmioletniej (1756-1763) brała udział zawsze po stronie przeciwników Francji.
Na mocy pokoju utrechckiego, z 1713 roku, Wielka Brytania zdobyła Gibraltar, Arkadię i Nową Funlandię, natomiast na mocy traktatu paryskiego w 1763 roku Kanadę, wschodnią Luizjanę i Florydę. W drugiej połowie XVIII wieku Brytyjczycy opanowali Bengal, rozpoczęli kolonizację Australii. W wyniku wojny amerykańskiej o niepodległość (1775-1783) Anglicy uznali niepodległość swoich trzynastu kolonii północnoamerykańskich. W 1793 roku Wielka Brytania zaangażowała się w wojny przeciwko rewolucyjnej, później napoleońskiej Francji, będąc inicjatorką kolejnych sześciu koalicji antynapoleońskich. W 1800 roku ogłoszono unię brytyjsko-irlandzką, tworząc w 1801 roku Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii.

Rozwój przemysłu

W drugiej poł. XVIII wieku w Wielkiej Brytanii rozpoczęła się rewolucja przemysłowa. Kraj stał się pierwszą potęgą przemysłową świata, utrzymując tę pozycję do lat 70. Procesom industrializacji i urbanizacji towarzyszyły przemiany struktury społecznej. Wyodrębnieniu klasy przemysłowców, powstaniu klasy średniej towarzyszył zanik warstwy chłopstwa, z którego powstała klasa robotników, nieposiadająca żadnych praw politycznych, żyjąca najczęściej w ubóstwie. Działalność pierwszych organizacji robotniczych była tłumiona. Wskutek niestabilności istniejącego systemu politycznego (rozpad wigów i torysów na zwalczające się wzajemnie ugrupowania parlamentarne), poza parlamentem powstał nowy, liberalny ruch społeczny, skupiający głównie przedstawicieli klasy średniej i niższej.

Potęga Kolonialna

W latach 1793-1815 Wielka Brytania odgrywała dużą rolę w koalicjach walczących przeciw rewolucji i napoleońskiej Francji. W XIX wieku, pod rządami rywalizujących ze sobą torysów i wigów, a następnie Partii Konserwatywnej i Partii Liberalnej, przeprowadzono wiele liberalnych reform politycznych, wprowadzono wolność handlu zagranicznego oraz, zwłaszcza w drugiej połowie XIX w., modernizację i liberalizację ustawodawstwa społecznego. Od ok. 1880 roku Wielka Brytania prowadziła podbój rozległych terytoriów zamorskich, zwł. w Afryce, tworząc największe światowe imperium kolonialne. Po panowaniu Wiktorii, w latach 1837-1901, które stało się erą świetności Wielkiej Brytanii, tron odziedziczyła dynastia Koburgów. Podczas I wojny światowej w latach 1914-1918 Wielka Brytania była jednym z głównych mocarstw Ententy. Po wojnie uzyskała część ziem tureckich i kolonii niemieckich, równocześnie rosła autonomia posiadłości bryt. silnie skolonizowanych przez ludność europejską. Uzyskiwały one status dominium, a w latach 1926-31 ich związek z Wielką Brytanią uregulowano na zasadzie równości w ramach Brytyjskiej Wspólnoty Narodów.

I wojna światowa

4 sierpnia 1914 - już po ataku na neutralną Belgię i wypowiedzeniu przez Niemcy wojny Rosji i Francji - Wielka Brytania przystąpiła do I wojny światowej. Jej samodzielny udział w walkach lądowych, dotyczył głównie frontów na Bliskim Wschodzie, natomiast odegrała ważną rolę w morskiej blokadzie Niemiec, a kilkudziesięciotysięczny korpus piechoty uczestniczył w krwawych walkach we Francji. W 1916 roku wybuchło w Irlandii niepodległościowe powstanie wielkanocne, brutalnie stłumione. Pod koniec roku 1916 ataki niemieckich okrętów podwodnych na brytyjską flotę handlową spowodowały poważne trudności z zaopatrzeniem w żywność i surowce, katastrofie ekonomicznej zapobiegło przystąpienie w 1917 roku USA do wojny.

Okres międzywojenny

Mimo gromadzących się trudności, sporów i kryzysów w okresie między I wojną, a II wojną światową Wielka Brytania wciąż pozostawała największą potęgą kolonialną na świecie. Cała powierzchnia wraz z Indiami Wschodnimi liczyła 39,8 mln km² i ok. 500 milionów mieszkańców. Liberałowie utracili wpływy w ówczesnym społeczeństwie, a na ich miejsce weszli laburzyści, kolejni przeciwnicy konserwatystów. Nie tylko polityka stała pod wielkim znakiem zapytania, ale również i gospodarka, w której to spadała produkcja przemysłowa, wzrastało bezrobocie, powodujące napięcia społeczne. W 1929 roku dotarł również kryzys ekonomiczny, który powiększył i pogłębił istniejące już problemy. Spadkową koniunkturę udało się przełamać w 1932 roku, jednak do wybuchu II wojny światowej gospodarka brytyjska odczuwała skutki kryzysu. W roku 1936 abdykował król Edward VIII, jego miejsce zajął Jerzy VI, który sprawował władze do 1952 roku.

II wojna światowa

W przededniu wybuchu II wojny światowej konserwatywnym rządem brytyjskim kierował Arthur Neville Chamberlain (1937-1940). Brytyjczycy prowadzili politykę ugodową wobec coraz bardziej agresywnych Niemiec, Włoch ich azjatyckiego sojusznika, Japonii. Wielka Brytania akceptowała niemieckie działania zmierzające do zniesienia ograniczeń nałożonych Niemcom w wersalskim traktacie pokojowym, godząc się na przedterminowe wycofanie wojsk alianckich zNadrenii (1930), rozpoczęcie przez Niemcy zbrojeń morskich (1935), remilitaryzację Nadrenii (1936), wreszcie na przyłączenie Austrii (Anschluss, 1938) i aneksję czeskich Sudetów (1938).
Premier Chamberlain był głównym inicjatorem układu monachijskiego. Dopiero złamanie przez Niemców układu monachijskiego sprawiło, że udzielono Polsce, Rumunii i Grecji gwarancji bezpieczeństwa, a 3 września 1939 po ataku na Polskę formalnie wypowiedziano wojnę III Rzeszy, praktycznie jednak nie udzielono Polsce żadnej pomocy militarnej, dopiero po zajęciu przez Niemców wiosną 1940 roku Danii, Norwegii, Holandii, Belgii i Francji oraz powołaniu rządu koalicyjnego z Churchillem jako premierem, faktycznie przystąpiono do działań wojennych. Do agresji niemieckiej na ZSRR Wielka Brytania dźwigała samotnie ciężar walki z III Rzeszą, odpierając z poważnymi stratami ataki Luftwaffe na Londyn i Coventry w powietrznej bitwie o Anglię (sierpień-październik 1940) oraz bitwie o Atlantyk. Wspomagały ją państwa Commonwealthu oraz utworzone na emigracji jednostki wojskowe państw pokonanych przez kraje Osi. Wojska brytyjskie zostały jednak wyparte z Grecji, VI 1940 front walk rozciągnięty został także na kontynent afrykański, gdzie Włochy, wsparte przez niemiecki Afrika Korps zajęły bryyjską. Somali i rozpoczęły atak na Egipt. Po agresji niemieckiej na Sowiety, 22 VI 1941 zawarto sojusz wojenny z ZSRR, równocześnie na mocy ustawy Lend-Lease Act Wielka Brytania zaczęła otrzymywać pomoc materialną z USA (31 mld dol. do 1945), a po ataku japońskim na Pearl Harbor (XII 1941) także militarną. Niemniej na początku 1942 pod okupacją japońską znalazły się kolonie ang.: Malaje, Birma, Hongkong i Singapur, zagrożone były Indie. W 1942 wojska bryt. pod dowództwem gen. B.L. Montgomery'ego odniosły zwycięstwo nad armią Rommla w Afryce (pod El-Alamein), następnie wzięły udział w kampanii tunezyjskiej oraz inwazji na Włochy. W Europie uczestniczyły w bombardowaniach miast niemieckich oraz w operacji desantowej w Normandii, a w konsekwencji w wyzwalaniu Francji, Belgii, Holandii, Luksemburga oraz w ostatecznym pokonaniu Niemiec. Na Dalekim Wschodzie Brytyjczycy walczyli do sierpnia 1945 roku.

Powojenne zmiany

Od 1947 roku następował rozpad brytyjskiego imperium kolonialnego. niepodległość latach 1957-67 niepodległość uzyskały już prawie wszystkie kolonie, z których większość przystąpiła do Wspólnoty Narodów. W 1949 roku Wielka Brytania była współzałożycielem NATO. Swą politykę zagraniczną i obronną oparła zwłaszcza na bliskim współdziałaniu z USA. W latach 1960-72 Wielka Brytania była członkiem EFTA, a od 1973 roku EWG. Od połowy lat 60. narastały trudności gospodarcze, społeczne i narodowościowe (konflikt w Irlandii Północnej, żądania autonomii Szkocji i Walii). Z kryzysu społeczno-gospodarczego wyprowadził Wielką Brytanię konserwatywny rząd Margaret Thatcher (1979-90). Odstępując od socjaldemokratycznego modelu państwa i gospodarki, realizował on liberalne reformy gospodarki, złamał siłę związków zawodowych i wzmocnił brytyjską gospodarkę. Kolejnym premierem został w 1990 roku John Major. Był on szefem rządu do roku 1997. W 1993 roku Wielka Brytania ratyfikowała Traktat o Unii Europejskiej i została jej członkiem. W wyborach w 1997 roku Partia Pracy odniosła zwycięstwo. Utworzyła ona rząd, na czele którego stanął Tony Blair. 10 kwietnia 1998 roku w Belfaście (Ulster), zawarto przy "okrągłym stole" ugodę między przedstawicielami partii, zaangażowanych w trwający od wieków konflikt między katolikami i protestantami. W wyniku tego konfliktu zginęło około 3500 osób i prawie 70 tysięcy zostało rannych. 1lipca odbyło się inauguracyjne posiedzenie wyłonionego zgodnie z ugodą Zgromadzenia Irlandii Północnej. Premierem rządu Irlandii Północnej wybrano protestanckiego przywódcę Davida Trimble, a jego zastępcą został katolik S. Mallon. Zgromadzenie Irlandii decyduje o wszystkich sprawach związanych z prowincją, oprócz bezpieczeństwa, polityki zagranicznej pozostających finansów, które pozostały w kompetencjach stolicy Wielkiej Brytanii.

Ustrój polityczny

Wielka Brytania to wielopartyjna monarchia dziedziczna, system parlamentarno-gabinetowy z dwuizbowym parlamentem - Izba Gmin z 651 miejscami i Izba Lordów z1177 miejscami. Nie ma jednolitej spisanej konstytucji - jej funkcję pełnią akty prawne z różnych epok (jak: Wielka Karta Swobód z 1215, Bill of Rights z 1689, Act of Settlement z 1701, ustawy o parlamencie z 1911 i 1949), odpowiednie normy nieskodyfikowanego prawa powszechnego common law oraz konwenanse (zwyczaje) konstytucyjne. Głową państwa jest monarcha; formalnie stoi on na czele władzy wykonawczej i wspólnie z parlamentem sprawuje władzę ustawodawczą, faktycznie pełni główne funkcje reprezentacyjne; jest też głową Kościoła anglikańskiego w Anglii. Władza ustawodawcza należy do parlamentu, złożonego z Izby Lordów oraz Izby Gmin, która jest właściwym ciałem ustawodawczym.

Gospodarka

Kraj wysoko rozwinięty, jedna z potęg gospodarczych świata (6 miejsce w świecie, po USA, Japonii, Niemczech, Włoszech i Francji, ok. 4% produktu świat.). Jest kolebką nowoczesnego przemysłu (miejsce pierwszego w dziejach zastosowania turbiny parowej, pieca hutniczego, maszyny tkackiej, pierwszych kolei i wielu innych wynalazków).
Główny ośrodek przemysłowy w centrach metropolitarnych, zwł. w Basenie Londyńskim, słabiej rozwinięte regiony to południe, Irlandia, południowa Szkocja, północna Anglia i północna Walia. Rolnictwo odgrywa drugorzędną rolę w gospodarce Wielkiej Brytanii (zatrudnienie poniżej 2% - 1991), użytki rolne zajmują ponad 72% powierzchni kraju, z tego łąki i pastwiska w Anglii zajmują 40%, w Walii i Irlandii Płn. 60%, a w Szkocji - 75%, stąd dominuje hodowla owiec (29 mln sztuk - 1994), bydła, głównie mlecznego (12 mln sztuk, wysoko cenione w świecie odmiany), ponadto trzody chlewnej i drobiu. Prowadzona jest uprawa pszenicy jęczmienia, owsa, buraków cukrowych, ziemniaków, chmielu (3 miejsce w Europie), rzepaku. Rozwinięte zostało warzywnictwo, sadownictwo (truskawki, jabłonie, grusze), ogrodnictwo. Jest wysoki poziom mechanizacji rolnictwa. W strukturze własności ziemi dominują farmy wielkości powyżej 20 ha o wyraźnej specjalizacji produkcyjnej. Rozwinięte jest rybołówstwo przybrzeżne i dalekomorskie, sporego znaczenia zwł. w Szkocji. Rozwinięta turystyka zagraniczna (ok. 15 mln gości rocznie) i krajowa, szczególną atrakcją Londyn ze średniowieczną twierdzą Tower pałacem królewskim Buckingham i opactwem Westminster, sławnymi muzeami British Museum i National galery. Ponadto inne stare miasta jak Edynburg, Canterbury, York, Oxford, Cambridge, Stratford (miejsce dorocznych festiwali szekspirowskich). Są również odwiedzane często góry Szkocji, Kornwalia, wyspy Man i Wight.

Kuchnia brytyjska

Wielka Brytania, ale także bliskie jej Szkocja i Irlandia nie słyną w świecie ze swoich kuchni, mimo to piwo, whisky, znakomita jagnięcina, łosoś czy rewelacyjne dublińskie krewetki są produktami najwyższej jakości, cenionymi przez smakoszy i koneserów nie tylko na naszym kontynencie.
Fish and chips, pie and mash, angielski sos miętowy, krwisty roast beeaf, bożonarodzeniowy pudding, porridge, czyli zwyczajna owsianka, czy całkiem niezwyczajny szkocki haggis nie przyprawiają smakoszy o drżenie. A przecież są w kuchniach tych krajów dania smaczne, warte spróbowania i upowszechnienia.

Ambasady i konsulaty

Ambasada Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej
adres: Al. Róż 1, 00-556 Warszawa
tel. (022) 628-10-01-05; fax (022) 621-71-61;
telex 813694 prod pl

Konsulat Brytyjski w Krakowie
ul. Św. Anny 9, 31-008 Kraków
tel. (012) 421-70-30; fax (012) 422-42-64
e-mail: ukonsul@bci.krakow.pl
godziny otwarcia: 09.00-16.00 od poniedziałku do piątku
Konsul Honorowy: Pan Kazimierz Karasiński

Konsulat Brytyjski w Gdańsku
adres: ul. Grunwaldzka 102, 80-224 Gdańsk
tel. (058) 341-43-65, (058) 346-15-58; fax (058) 344-16-08
e-mail: consul@abcc.com.pl
godziny otwarcia: 09.00-16.00 od poniedziałku do piątku
Konsul Honorowy: Pan Andrzej Kanthak

Konsulat Brytyjski w Katowicach
adres: ul. PCK 10, 40-057 Katowice
tel. (032) 206-98-01-04; fax (032) 205-46-46
e-mail: honcon@silesia.top.pl
godziny otwarcia: 09.00-17.00 od poniedziałku do piątku
Konsul Honorowy: Pan Alan Arthur Stretton

Konsulat Brytyjski w Poznaniu
adres: ul. Kramarska 26, 61-765 Poznań
tel.(061) 851-72-90; fax (061) 853-29-19
e-mail: ukcons@protea.pl
godziny otwarcia: 09.00-15.00 od poniedziałku do piątku
Konsul Honorowy: Pan Włodzimierz Walkowiak

Konsulat Brytyjski w Szczecinie
adres: ul. Starego Wiarusa 32, 71-206 Szczecin
tel. (091) 487-03-02; fax (091) 487-36-97
e-mail: gacszz@fnet.com.pl
godziny otwarcia: 09.00-16.00 od poniedziałku do piątku
Konsul Honorowy: Pan Ryszard Karger

Konsulat Brytyjski we Wrocławiu
adres: ul. Oławska 2, 50-123 Wrocław
tel. (071) 344-89-61; fax (071) 344-8- 61
e-mail: consulate@kmc.com.pl
godziny otwarcia: 09.00-15.00 od poniedziałku do piątku
Konsul Honorowy: Pan Marek Grzegorzewicz

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie
adres: 47 Portland Place, London W1B 1JH
tel. (+44171) 580-43-24/9; 580-29-69 fax 323-4018
tlx (51) 265691 POLAMB
e-mail: polishembassy@polishembassy.org.uk
Internet: http://www.polishembassy.org.uk/

Konsulat Generalny RP w Londynie
adres: 73 New Cavendish Street, London W1W 6LS
tel. (0044) 870 774 2800;870 774 2802 fax (0044) 20 7323 2320
e-mail: kgrp.londyn@btclick.com

Konsulat Generalny w Edynburgu
adres: 2 Kinnear Road, Edinburgh EH; 5PE
tel. (44 131) 552-0301, fax 552-1086
e-mail: polconse@btclick.com

Konsulat RP w Sheffield
Konsul Honorowy: Dr Graham E. White (angielski)
adres: 4 Palmerston Road, Sheffield S10 2TE
tel. (0114) 2766513; fax 2368819
e-mail: G.E.White@Sheffield.ac.uk
Internet: www.shef.ac.uk/uni/projects/pc

Konsulat RP w Kidderminster
Konsul Honorowy: Michael M.G. Oborski (angielski)
adres: 6, Osborne Close, Kidderminster, Worcs DY10 3YY
tel. (0-01562) 63-05-23; fax 861-145
e-mail: consul@oboofcom.demon.co.uk
Internet: members.tripod.com/~oboofcom/index-htm

Konsulat RP w Gibraltarze
Konsul Honorowy: Anthony J.P. Lombard (angielski)
adres: 35, Governor´s Parade, Gibraltar
tel. (350) 745-93; fax 794-91

Konsulat RP w Bristolu
Konsul Honorowy: Ireneusz G. Peszyński (polski, angielski)
adres: 19 Whiteladies Rd., Clifton, Bristol BS8 1PB
tel. 0117-973-3233, 974-35-03; fax 0117-97-06-160
e-mail: peszynski@polishconsul.fsnet.co.uk

Konsulat RP w Hull
Konsul Honorowy: Joseph R. Carby-Hall (angielski)
adres: 41, North Bar Without, Beverley, East Yorkshire, HU17 7 AG
tel. (0-01482) 465799; fax 466-388
e-mail: J.R.Carby-Hall@law.hull.ac.uk

Podstawowe zwroty języka angielskiego:

Dni tygodnia

Miesiące

Liczebniki