SARR.com.pl > Unia Europejska > Europa > Państwa kandydujące

Litwa, Lietuva, Republika Litewska, Lietuvos Respublika, państwo położone w Europie Wschodniej, na południowo-wschodnim wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Graniczy na północy z Łotwą, na wschodzie z Białorusią. Na południowym zachodzie z Polską oraz z Rosją przez obwód kaliningradzki.
Powierzchnia: 65,2 tys. km².
Stolica: Wilno (590 tys. mieszkańców, 1993).
Większe miasta (1992): Kowno (417 tys.), Kłajpeda (201 tys.), Szawle (140 tys.), Poniewież (122 tys.).
Język urzędowy: litewski.
Jednostka monetarna: 1 litas = 100 centów.

Ludność

3 mln mieszkańców (1994). Skład etniczny: Litwini (79,6%), Rosjanie (9,4%), Polacy (7,0%), Białorusini (1,7%), Ukraińcy (1,2%).
Religia: katolicy (60-80%), luteranie, kalwini. Średnia długość życia: mężczyźni 66 lat, kobiety 76 lat.

Warunki naturalne

Wybrzeże morskie jest przeważnie niskie i wyrównane, wnętrze kraju zaś nizinne z licznymi formami polodowcowymi. Na południowym wschodzie rozciąga się Pojezierze Litewskie, a na północnym zachodzie Pojezierze Żmudzkie, między nimi leży rozległa i bagnista Nizina Środkowolitewska, którą przecinają liczne rzeki. Największa rzeka - Niemen.
Klimat umiarkowanie morski, o wzrastających ku wschodowi cechach kontynentalnych. Naturalną roślinność tworzą lasy mieszane, zajmujące ok. 25% powierzchni kraju oraz łąki i bagna.

Historia

Ziemie litewskie w I tysiącleciu p.n.e. zasiedliły indoeuropejskie plemiona Bałtów. W IX-XII w. terytorium Litwy dzieliło się na Żmudź i Auksztotę. W XIII w. liczne państewka plemienne zjednoczył Mendog, prowadzący walki z sąsiadami, tj. zakonem krzyżackim, Polską i Rusią. Po śmierci Mendoga państwo litewskie rozpadło się.
Za właściwego twórcę Litwy uważa się księcia Giedymina, który opanował rozległe ziemie ruskie, założył dwa ośrodki stołeczne - Wilno i Troki. Dalsze umacnianie i wzrost terytorialny państwa następował za panowania Giedyminowiczów: Kiejstuta i Olgierda, syna Olgierda - Jagiełły oraz Witolda.
Mając na uwadze zagrożenie ze strony Krzyżaków, Jagiełło zawarł z Polską unię w Krewie (1385). Na mocy zawartego traktatu rozpoczęła się chrystianizacja Litwy, Jagiełło zaś został królem Polski, poślubiając królową Jadwigę. Kolejne unie polsko-litewskie: wileńsko-radomska (1401), horodelska (1413) oraz - najważniejsza - lubelska (1569) sprawiły, że między Litwą i Polską następował proces ujednolicania ustrojowego. Procesom integracyjnym obu krajów towarzyszyła polonizacja możnowładztwa i szlachty litewskiej.
Największy zasięg terytorialny osiągnęło Wielki Księstwo Litewskie na początku XV w. (ponad 900 tys. km2). W wiekach późniejszych obszar państwa litewskiego ulegał zmniejszeniu na skutek wojen z Moskwą ( Moskiewskie Księstwo). Dalsze ubytki terytorialne nastąpiły w wyniku unii lubelskiej, na mocy której do Rzeczpospolitej włączono Wołyń, Ukrainę Kijowską, Podole Bracławskie i Podlasie.
W 1697 na Litwie wprowadzono język polski jako urzędowy w miejsce dotychczas obowiązującego języka ruskiego. Konstytucja 3 Maja (1791) zniosła całkowicie odrębność obu państw. Wkrótce jednak trzeci rozbiór Polski doprowadził do podziału ziem litewskich: tereny położone po lewej stronie Niemna zajęły Prusy, stronę prawobrzeżną Rosja.
Dopiero I wojna światowa przyniosła odrodzenie państwowości Litwy. Za zgodą Niemiec w lutym 1918 Taryba (parlament) pod przewodnictwem A. Smetony proklamowała niepodległość kraju. Litwini uporali się dość łatwo z powstałymi z inicjatywy bolszewików radami robotniczymi i próbami przejęcia władzy przez komunistów.
W wyniku wojny polsko-bolszewickiej Armia Czerwona zajęła Wilno i przekazała je Litwinom. Z inspiracji J. Piłsudskiego, dążącego do stworzenia federacji polsko-litewskiej, generał J. Żeligowski w październiku 1920 zajął Wilno wraz z okolicami. Wszelkie zbliżenie Polaków z Litwinami okazało się jednak niemożliwe, wskutek czego strona polska doprowadziła do powstania tzw. Litwy Środkowej z Wilnem, którą w marcu 1922 włączono do Polski. Krok ten stał się przyczyną zamrożenia wzajemnych stosunków dyplomatycznych do 1938.
W tym samym okresie Litwini toczyli podobny spór terytorialny z Niemcami o Kłajpedę. W 1926 A. Smetona objął władzę dyktatorską na Litwie. W marcu 1939 Niemcy zajęły Kłajpedę. Na mocy porozumienia między Niemcami hitlerowskimi a ZSRR, po klęsce wrześniowej Polski, Wilno wraz z okręgiem wróciło do Litwy. W 1940 Litwa utraciła niepodległość, stając się republiką Związku Radzieckiego.
Rozpoczął się okres prześladowań rodzimej ludności litewskiej i zamieszkałych tutaj Polaków. Po wybuchu wojny radziecko-niemieckiej część Litwinów, tzw. szaulisi, współpracowali z Niemcami. Równocześnie powstał ruch oporu, tworzony zarówno przez Litwinów, jak i Polaków, np. w okręgu wileńskim działały silne oddziały Armii Krajowej.
Dążenia niepodległościowe na Litwie występowały także po II wojnie światowej. W okresie głasnosti i pieriestrojki zawiązał się Litewski Ruch na Rzecz Przebudowy - Sajudis z V. Landsbergisem na czele. W marcu 1990 nowo wybrany parlament, złożony w większości z przedstawicieli Sajudisu, ogłosił niepodległość Republiki Litewskiej.
W wyborach parlamentarnych w 1993 zwycięstwo wyborcze odnieśli przedstawiciele postkomunistycznej Litewskiej Demokratycznej Partii Pracy z A. Brazauskasem na czele, która dąży do nawiązania dobrych stosunków gospodarczych z Rosją i Ukrainą. Litwa podpisała z Polską układ o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy podczas wizyty Lecha Wałęsy w Wilnie (1994). W 1998 prezydentem Litwy został Valdas Adamkus. 11.03.1998 wileński parlament powierzył stanowisko premiera Gedyminasowi Vagnoriusowi. 12.05.1999 premierem został Rolandas Paksas, który następnie 04.01.2003 został wybrany prezydentem.

Ustrój polityczny

Republika wielopartyjna z jednoizbowym parlamentem - Sejmem liczącym 141 miejsc.

Gospodarka

Litwa po uzyskaniu niepodległości przeżywa trudności gospodarcze wynikające ze zmiany systemu zarządzania. Rolnictwo wyspecjalizowało się w produkcji mleka i mięsa. Na osuszonych bagnach uprawia się zboża i warzywa.
Lasy dostarczają surowca dla przemysłu drzewnego i papierniczego. Głównym bogactwem są: torf i surowce budowlane, drewno, niewielkie ilości ropy naftowej. Rozwinięty przemysł elektrotechniczny i elektryczny bazujący na importowanych surowcach.
Dochód narodowy 4140 USD na 1 mieszkańca (1993). Struktura zatrudnienia: usługi - 40,9%, przemysł - 39,5%, rolnictwo - 17,8%.
Handel zagraniczny: eksportuje się głównie maszyny (42%), gaz, ropę (18%), artykuły żywnościowe (16%), natomiast importuje się maszyny (31%), artykuły przemysłu lekkiego (30%), artykuły żywnościowe (18%). Największymi partnerami handlowymi są: Rosja, Włochy, Niemcy, Ukraina.

Ambasady i konsulaty

Ambasada Republiki Litewskiej
adres: al. Jana Chrystiana Szucha 5, 00-580 Warszawa
tel. (022) 625-33-68, (022) 622-13-50, (022) 622-13-51; fax (022) 625-34-40
e-mail: litwa_amb@waw.pdi.net

Konsulat Generalny Republiki Litewskiej w Warszawie
adres: al. Jana Chrystiana Szucha 5, 00-580 Warszawa
tel. (022) 625-34-10, (022) 625-49-62; fax (022) 622-13-53
e-mail: konslt@waw.pdi.net
godziny otwarcia: 09.00-17.00 od poniedziałku do piątku
Konsul Generalny: Pani Irena Valainyte

Konsulat Republiki Litewskiej w Krakowie
adres: ul. Chłopickiego 10, 31- 525 Kraków
tel/fax. (012) 413-65-18
godziny otwarcia: poniedziałek-czwartek 10.00-18.00, dyżury w poniedziałek i czwartek 16.00- 18.00
Konsul Honorowy prof. Jan Widacki
e-mail: jan.widacki@biuro.net.pl

Konsulat Republiki Litewskiej w Gdańsku
adres: ul. Ogarna 99/100, 80-826 Gdańsk
tel/fax: (058) 305-92-84

Konsulat Republiki Litewskiej w Sejnach
adres: ul.22 lipca 9, 16-500 Sejny
tel. (087) 516-22-14; tel./fax (087) 516-22-73
godziny otwarcia: 09.00-17.00 od poniedziałku do piątku
Konsul: Pan Jonas Kindurys

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej na Litwie
adres: Smėlio g. 20a, MTP Vilnius
tel. (0-03702) 709-001 do 3; fax (0-03702) 709-007; tlx (539) 261125 KG RP LT.
e-mail: ambpol@tdd.lt

Konsulat Generalny RP w Wilnie
adres: Smėlio g. 20a, MTP Vilnius
tel. (+3702) 709-004, 709-005; fax (+3702) 709-009; fax/modem (+3702) 709-010
e-mail: kgpl@told.lt

Punkt Konsularny w Kownie
adres: Laisvės Al. 46 Kaunas, LT-3000
tel. (+3702) 426-018
(obsługiwany przez KG RP w Wilnie w drugi i czwarty wtorek miesiąca, w godz. 11-14).