Informacje ogólne

Polska, Rzeczpospolita Polska, państwo leżące w Europie Środkowej, nad Morzem Bałtyckim. Położona jest między 49°00' (szczyt Opołonek w Bieszczadach) a 54°52' (przylądek Rozewie) szerokości geograficznej północnej i między 14°07' (kolano Odry na zachód od Cedyni) a 24°08' (kolano Bugu na wschód od Strzyżowa) długości geograficznej wschodniej. Rozciągłość z północy na południe wynosi 649 km, a ze wschodu na zachód 689 km.
Powierzchnia łączna: 322 577 km² (pod względem powierzchni zajmuje 63. miejsce na świecie i 9. w Europie): powierzchnia lądowa - 312 685 km², morze terytorialne - ok. 8 700 km², powierzchnia zalewów (Szczecińskiego i Wiślanego) - ok. 1 200 km².
Długość granic: 3 582 km. Państwa sąsiadujące (długość granicy): Obwód kaliningradzki Federacji Rosyjskiej (210 km), Litwa (103 km), Białoruś (416 km), Ukraina (529 km), Słowacja (539 km), Czechy (790 km), Niemcy (467 km), granica morska (528 km).
Ludność: 38,644 mln mieszkańców (stan na 31.12.2000).
Podział administracyjny: 16 województw; 315 powiatów i 65 miast na prawach powiatów; 2489 gmin.
Stolica: Warszawa (1,62 mln, 2001).
Większe miasta: Łódź (793 tys., 1999), Kraków (740,6 tys., 2000), Wrocław (650 tys., 1999), Poznań (578,2 tys., 2001), Gdańsk (462 tys., 2000), Szczecin (416 tys., 1999), Bydgoszcz (386 tys., 2000), Katowice (346 tys., 2000), Lublin (342 tys., 1999), Białystok (280,6 tys., 1998).
Język urzędowy: polski.
Jednostka monetarna: 1 złoty = 100 groszy.
Strefa czasowa: czas środkowo-europejski (CET).
Święta państwowe: 1 maja, 3 maja, 11 listopada.

Ludność

W Polsce ogólnie mieszka 38 644 000 ludzi (2000), w tym 48,6% mężczyzn i 51,4% kobiet. Około 24 milionów Polaków (61,8%) mieszka w miastach. Pod względem ludności, Polska zajmuje 26. miejsce na świecie, stanowiąc 0,7% liczby ludności na Ziemi, i 8. miejsce w Europie (5,4% zaludnienia kontynentu). Gęstość zaludnienia wynosi 122 osoby/km². Przyrost naturalny na 1000 mieszkańców jest dodatni i wynosi 0,14. Bezrobocie w Polsce jest wysokie i wynosi 17% (2002). Średnia długość życia dla mężczyzn wynosi 69 lat, a dla kobiet 77 lat.
Polska jest krajem o bardzo jednolitej przynależności narodowej. Polacy stanowią aż 98,7% ogółu ludności. Mniejszości narodowe to: Ukraińcy (0,6%), inni (0,7%). Główne wyznania to katolicyzm (95%), prawosławie (1,5%), protestanci (głównie ewangelicy, 1%). Analfabetyzm wynosi 1%.

Warunki naturalne

Polska leży między 49°00', a 54°52' szerokości geograficznej północnej. Położenie w tych szerokościach geograficznych decyduje o wielkości kąta padania promieni słonecznych w różnych porach roku. W związku z rozciągłością południkową (5°52') występuje różnica w czasie trwania najdłuższego i najkrótszego dnia pomiędzy południowymi, a północnymi końcami Polski. W okresie lata północna Polska ma dzień o ponad godzinę dłuższy, a w zimie o ponad godzinę krótszy, aniżeli południowe obszary Polski. Konsekwencją rozciągłości równoleżnikowej (10°01') jest różnica czasu słonecznego pomiędzy krańcami wschodnimi, a zachodnimi Polski. Różnica ta wynosi 40 minut (na wschodzie Polski słońce wschodzi wcześniej).

Ukształtowanie powierzchni

Polska jest krajem nizinnym. Około 91% powierzchni zajmują obszary poniżej 300 m.n.p.m. Na południu znajdują się pasma górskie (Sudety, Karpaty). Najwyższy szczyt w Polsce to Rysy w Tatrach (2499 m.n.p.m.), natomiast największą depresją są Żuławy Wiślane - w delcie Wisły -1,8 m.p.p.m. Najdłuższą rzeką jest Wisła, która ma 1047 km. Największym jeziorem jest Śniardwy na Mazurach (13,8 km2), zaś najgłębszym Hańcza (108 m).

Budowa geologiczna

Budowa geologiczna Polski kształtowała się w wyniku procesów geologiczncyh trwających od prekambru aż po holocen. Na obszarze Polski miały miejsce wszystkie główne epizody tektoniczne w dziejach Ziemi.
Dzisiejsza budowa geologiczna jest wynikiem nałożenia się wielu różnych czynników z pośród których najważniejsze miały ruchy górotwórcze i procesy sedymentacyjne. Dzisiejszą budowę geologiczną Polski określa się często jako mozaikową (skomplikowaną).
Na obszarze Polski łączą się trzy główne prowincje geologiczne (tektoniczne) Europy:
1. prekambryjska platforma wschodnioeuropejska
2. obszar fałdowań paleozoicznych - kaledońskie, hercyńskie
3. obszar fałdowań alpejskich
Przez obszar Polski przebiega z kierunku północno-zachodniego w kierunku południowo-wschodnim bardzo ważna granica geologiczna, tj. strefa T-T, składająca się z dużej liczby uskoków równoległych do siebie, rozdzielająca się prekambryjską platformę wschodnioeuropejską od fałdowych struktur Europy Zachodniej.
Na obszarze Polski w skład platformy wschodnioeuropejskiej wchodzą następujące mniejsze jednostki tektoniczne: Wyniesienie Łeby, Obniżenie Nadbałtyckie, Wyniesienie Mazursko-Suwalskie, Obniżenie Podlaskie, Wyniesienie Sławatycz, Obniżenie Nadbużańskie, Niecka Brzeżna. Na obszarze Polski w skład fałdowych struktur Europy wchodzą:
1. na obszarze fałdowań paleozoicznych: Sudety i Góry Świętokrzyskie, Zapadlisko Śląsko-Krakowskie, Monoklina Przedsudecka, Monoklina Śląsko-Krakowska, Niecka Szczecińska, Niecka Mogileńska, Niecka Łódzka i Miechowska, Wał Środkowopolski
2. na obszarze fałdowań alpejskich: Karpaty, Zapadlisko Przedkarpackie.
Na przełomie trzeciorzędu i czwartorzędu miało miejsce znaczne oziębienie klimatu. Nastąpiło wówczas zlodowacenie dużej części Europy w tym obszaru Polski. Obecnie uważa się, że na obszarze Polski miało miejsce pięć zlodowaceń: zlodowacenie Narwii, zlodowacenie Sanu 1, zlodowacenie Sanu 2 (południowoalpejskie lub krakowskie) - miało najdłuższy zasięg, zlodowacenie Odry (środkowopolskie), zlodowacenie Wisły (północnopolskie lub bałtyckie). Doprowadziły do nagromadzenia się dużej ilości utworów polodowcowych, takich jak m.in.: piaski, iły, głazy narzutowe (głównie na północy kraju).

Klimat

Masy powietrzne kształtujące w Polsce pogodę i klimat to powietrze polarne (morskie z zachodu i kontynentalne z zachodu), powietrze zwrotnikowe (morskie z południowego zachodu i kontynentalne z południowego zachodu) oraz powietrze arktyczne z północy. Udział poszczególnych mas powietrza jest zróżnicowany. Dominującą rolę odgrywa powietrze polarne, udział pozostałych jest zdecydowanie mniejszy.
Główne ośrodki baryczne kształtujące pogodę w Polsce to Stały Niż Islandzki (głównie zimą), Stały Niż Azorski (głównie w lecie), sezonowe zmienne ośrodki znad Azji (w lecie niż, w zimie wyż), Wyż Zwrotnikowy znad Azji Mniejszej i Afryki (głównie latem i wczesną jesienią) oraz Stały Wyż Arktyczny (głównie zimą i wczesną wiosną).
Średnie temperatury stycznia na Wybrzeżu i zachodzie wahają się od 0°C do -1°C, na północnym wschodzie od -4,5°C do -5,5°C, w górach (na południu) -7°C. Natomiast średnie temperatury lipca na Wybrzeżu wynoszą 16,5°C, a na południu 19°C. Najniższą temperaturę powietrza w Polsce zanotowano w dniu 11.01.1940 w Siedlcach (-41°C), natomiast najwyższą 29.07.1921 w Prószkowie koło Opola (40,2°C). Średnie roczne opady w Polsce wynoszą 600 mm, przy czym wahają się one od 450-750 mm na nizinach i wyżynach do 1200-1500 mm w górach. Maksimum opadów przypada na miesiące letnie. Najwyższa suma dobowa opadów atmosferycznych wystąpiła w Sudetach 29.07.1897 (345 mm) oraz na Hali Gąsienicowej w Tatrach 30.06.1973 (300 mm).
W Polsce występuje klimat przejściowy. Pogoda jest różnorodna i zmienna, przeważają wiatry zachodnie (ponad 60%). W Polsce występuje sześć termicznych pór roku: 0°C i mniej - zima, 0°C-5°C - przedwiośnie i przedzimie, 5°C-15°C - wiosna i jesień, 15° i więcej - lato.

Wody

Pod względem hydrologicznym 99,7% terytorium Polski leży w zlewisku Morza Bałtyckiego. Do zlewiska Morza Czarnego należy tylko niewielka część terenu w rejonie Ustrzyk Dolnych, odwadniana przez dopływy Dniestru (górny bieg Strwiąża), skrawek Beskidu Wysokiego, odwadniany przez Orawę (górny bieg Czarnej Orawy) należącą do dorzecza Dunaju. W zlewisku Morza Północnego leżą południowe stoki Gór Stołowych i Bystrzyckich, odwadnianych przez dopływy Łaby (górne biegi Izery i Orlicy).
Najdłuższymi rzekami w Polsce są Wisła (1047 km) z Narwią i Bugiem oraz Odra (854 km) z Wartą.
W Polsce znajduje się ponad 9 tysięcy jezior o powierzchni powyżej 1 ha i zajmują one około 1% powierzchni kraju. Najwięcej jezior znajduje się w północnej części kraju na Pojezierzach: Pomorskim, Mazurskim, Wielkopolskim. Mają one charakter polodowcowy. Najgłębszym jeziorem jest Hańcza (108 m).
Polska należy do mniej zasobnych w wodę krajów Europy, co wynika z niskich opadów i dużego parowania oraz mało racjonalnej gospodarki wodnej, niewielkiej możliwości kontrolowania spływu wód (zwiększania ich retencji), w związku z tym w kraju występuje wiele obszarów okresowych lub absolutnych (stałych) deficytów wodnych. Należą do nich: Górnośląski Okręg Przemysłowy, Wyżyna Kielecko-Sandomierska, Wyżyna Łódzka, Nizina Wielkopolska i Kujawy, Roztocze i Wyżyna Lubelska. Niewiele regionów w Polsce posiada pewne nadwyżki wody. Są to: Karpaty i Podkarpacie, Pojezierze Pomorskie i Warmia, środkowe Sudety i obszary w dolinach większych rzek.

Gleby

W Polsce występują trzy strefy glebowe: gleby bielicoziemne i płowe, brunatne oraz czarnoziemy. Gleby bielicowe i brunatne zajmują około 82% terytorium Polski, natomiast czarnoziemy niecałe 1%. Pozostałe, tzn. gleby strefowe (czyli gleby bagienne, mady, czarne ziemie i rędziny) zajmują 17% powierzchni.
Gleby w Polsce w większości należą do średniej klasy jakości. Gleby bardzo dobre i dobre (I i II klasa) stanowią 3,3%, dobre (III klasa) - 22,3%, średnie (IV klasa) - 39,8%, a gleby słabe i złe (V i VI klasa) stanowią aż 34,6%.

Krainy geograficzne

Podstawą podziału Polski na krainy geograficzne i regiony są cechy środowiska geograficznego ze szczególnym uwzględnieniem rzeźby uzależnionej głównie od budowy geologicznej oraz przebiegu procesów morfologicznych.
Krainy geograficzne w Polsce: Nizina Szczecińska, Pojezierze Słowińskie, Żuławy Wiślane, Nizina Staropruska, Pojezierze Mazurskie, Pojezierze Pomorskie, Pojezierze Wielkopolskie, Nizina Wielkopolska, Nizina Śląska, Nizina Mazowiecka, Nizina Podlaska, Polesie Lubelskie, Wyżyna Śląska, Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, Niecka Niedziańska, Wyżyna Kielecko-Sandomierska, Wyżyna Lubelska i Roztocze, Kotlina Oświęcimska, Kotlina Sandomierska, Sudety, Przedgórze Sudeckie, Pogórze i Beskidy, Kotlina Orawsko-Podhalańska, Tatry.

Przyroda

Polska leży w centrum Europy, w strefie przejścia klimatów z zachodu na wschód oraz z północy na południe, co sprawia, że znajduje się ona w obrębie tzw. środkowoeuropejskiej prowincji lasów liściastych i mieszanych. Dominują lady liściaste (dęby, lipy, graby) oraz bory mieszane sosnowo-dębowe i bory sosnowe.
Lasy pokrywają 29% powierzchni kraju, porastają zwłaszcza obszary górskie i wyżynne na południu oraz tereny o ubogich glebach na północy. Przez stosunkowo dużą ilość lasów, w Polsce rozwinęła się produkcja mebli.
Flora Polski liczy ponad 2000 gatunków rodzimych (dziko rosnących) i około 300 gatunków obcego pochodzenia całkowicie zadomowionych roślin naczyniowych oraz ponad 600 gatunków mchów, około 250 gatunków wątrobowców oraz ponad 1000 gatunków porostów i około 4000 gatunków grzybów wieloowocnikowych.
W ciągu ostatnich 100-150 lat wyginęło około 230 gatunków roślin (w tym grzyby i porosty).
W Polsce prawną ochroną gatunkową objętych jest ponad 200 gatunków roślin oraz ponad 470 gatunków zwierząt. Wiele zwierząt łownych (ssaków, ptaków i ryb) podlega ochronie okresowej. W Polsce są 23 parki narodowe (Babiogórski, Białowieski, Biebrzański, Bieszczadzki, Borów Tucholskich, Drawieński, Gorczański, Gór Stołowych, Kampinoski, Karkonoski, Magurski, Narwiański, Ojcowski, Pieniński, Poleski, Roztoczański, Słowiński, Świętokrzyski, Tatrzański, Wielkopolski, Wigierski, Woliński, Mazurski) o łącznej powierzchni 3123,1 ha, projektowane jest powstanie kilku nowych. Ponadto w Polsce zostały utworzone rezerwaty przyrody. Na terenie naszego kraju znajduje się ich 1072, w tym: leśne (524), stepowe (32), słonoroślowe (3), torfowiskowe (111), wodne (23), florystyczne (126), faunistyczne (111), krajobrazowe (100), przyrody nieożywionej (42).

Surowce mineralne

Polska jest jednym z najważniejszym producentów węgla na świecie. Wydobywa się około 140 milionów ton węgla kamiennego rocznie (Zagłębie Górnośląskie, Zagłębie Dolnośląskie i Zagłębie Lubelskie), co daje 7. miejsce na świecie oraz około 70 milionów ton węgla brunatnego rocznie (Zagłębie Turoszowskie, Zagłębie Konińskie i Zagłębie Bełchatowskie), co daje 4. miejsce na świecie.
Inne ważne surowce wydobywane w Polsce to miedź (414 tysięcy ton rocznie - 7. miejsce na świecie - Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy), cynk (145 tysięcy ton rocznie - okolice Olkusza i Tarnowskich Gór), ołów (55 tysięcy ton rocznie - okolice Olkusza i Tarnowskich Gór), srebro (tysiąc ton rocznie), sól kamienna (4 miliony ton rocznie - Wieliczka, Bochnia, Kujawy), siarka (2,5 miliona ton rocznie - okolice Tarnobrzegu). W Polsce wydobywa się także niewielkie ilości ropy naftowej (Krosno, Jasło, Wolin) oraz gazu ziemnego (Lubaszów, Pogórze Karpackie, Garki, Pomorze Zachodnie).

Historia

Początki państwa polskiego

W IX i X wieku w dorzeczu Łaby osiadały się plemiona słowiańskie, które tworzyły większe organizacje polityczne takie jak m.in. Wiślanie na południu czy Polanie w dorzeczu Warty. Od połowy X wieku ci ostatni zaczęli prowadzić ekspansję z Gniezna w celu przyłączenia do siebie sąsiednich obszarów. Około 960 roku władzę objął Mieszko I (ok.960-992) z dynastii Piastów, który w 966 roku przyjął chrzest Polski. W czasie swojego panowania do państwa przyłączył Śląsk i Małopolskę z Krakowem, a także podporządkował sobie Pomorze Zachodnie. Według Galla Anonima, Mieszko I był czwartym władcą państwa Polan, z dynastii Piastów, istniejącego co najmniej od początku IX w. Jego przodkami - według tego samego źródła - mieli być Siemowit (Ziemowit), Lestko (Leszek) i Siemomysł (Ziemomysł).
Kolejnym władcą Polski był syn Mieszka I i Dobrawy - Bolesław I Chrobry (992-1025; król od roku 1025), który przyczynił się do znacznej potęgi i znaczenia międzynarodowego. Nawiązał bardzo cenną współpracę z cesarzem Ottonem III, która w roku 1000 przyniosła spotkanie obu władców, a w konsekwencji utworzenie arcybiskupstwa w Gnieźnie z biskupstwami w Krakowie, Wrocławiu, Poznaniu i Kołobrzegu. W zwycięskich długoletnich walkach z cesarzem Henrykiem II opanował Milsko i Łużyce. W 1025 roku koronował się na króla Polski. Po jego śmierci wystąpiły powstania ludowe i bunty możnowładców, które doprowadziły do kryzysu i częściowego rozpadu państwa.

Odbudowa państwa polskiego

Odbudowy i połączenia Królestwa Polskiego (określenie państwa polskiego, które zaczęto używać od czasów pierwszego polskiego króla) dokonał dopiero w latach 1047-50 Kazimierz I Odnowiciel (1034-1058). W roku 1038 stolicą państwa został Kraków.
Wzrost znaczenia królestwa polskiego to dzieło króla Bolesława II Śmiałego (1058-1079; król od roku 1076), który wykorzystał konflikt o inwestyturę pomiędzy cesarzem Henrykiem IV oraz papieżem Grzegorzem VII i wstawił się po stronie papieża. W 1079 roku został wygnany (po egzekucji biskupa krakowskiego Stanisława).

Rozbicie dzielnicowe

Jedność państwa przywrócił i obronił w walce z cesarstwem Bolesław III Krzywousty (1102-1138), który odzyskał wszystkie utracone ziemie, łącznie z Pomorzem.
Zgodnie z prawem feudalnym obowiązującym w Europie podzielił Polskę na dzielnice ustalając przy tym dzielnicę senioralną i zasadę senioratu, w myśl której najstarszy z książąt obejmował władzę zwierzchnią (princeps) i miał prawo do utrzymywania załóg zbrojnych w grodach należących do młodszych książąt. Władzę senioralną sprawował w Krakowie Władysław II Wygnaniec (1138-1146). W 1177 została złamana zasada senioratu, gdy królem został najmłodszy z braci - Kazimierz II Sprawiedliwy.

Zjednoczenie Polski

Utrzymująca się jedność kościelna prowincji, tradycja dawnego Królestwa oraz zacieśniające się związki gospodarcze poszczególnych części kraju sprzyjały tendencjom zjednoczeniowym. Pierwsze takie próby podjęli Henryk IV Probus (1288-1290) i Przemysł II (1290-1291; król w latach 1295-96), jednak dopiero Władysławowi I Łokietkowi (1306-1333; król od roku 1320) udała się ta sztuka po krótkim okresie rządów czeskich Przemyślidów (1291-1306).

Kazimierz Wielki

Ostatniemu z dynastii Piastów - Kazimierzowi III Wielkiemu (1333-1370) przypisuje się powiedzenie "zastał Polskę drewnianą, zostawił murowaną". Rozszerzył on znacznie granicę Polski i wzmocnił jej znaczenie międzynarodowe. Obszar Polski liczył wówczas około 170 tysięcy kilometrów kwadratowych. Założył i umocnił kilka miast i zamków obronnych, otaczał opieką chłopów, górnictwo, handel i rzemiosło, stworzył pieniężny skarb państwa, unowocześnił prawo, zreformował sądownictwo, a w 1364 roku ufundował uniwersytet w Krakowie (Uniwersytet Jagielloński).
Po jego śmierci na mocy postanowień zjazdu w Wyszehradzie (1339) i układów w Budzie (1355) tron Polski objął Ludwik Węgierski (1370-1382), który w 1374 nadał w Koszycach szlachcie przywileje, który zapoczątkował kolejne przywileje szlacheckie, dzięki czemu umocniła się pozycja szlachty w Polsce. Ludwik Węgierski przeniósł sukcesję w Polsce na linię żeńską Andygawenów, w wyniku czego królową Polski została Jadwiga (1384-1399).

Unia polsko-litewska

Układ w Krewie w 1385 roku oraz małżeństwo Jadwigi z wielkim księciem Litwy Jagiełłą (po przyjęciu chrztu Władysław Jagiełło) przyczyniły się do zawiązania między Polską a Litwą unii polsko-litewskiej. Miała ona na celu wspólne przeciwstawienie się zaborczej polityce Zakonu Krzyżackiego. W wyniku tak zwanej wielkiej wojny (1409-1411), a szczególnie bitwy pod Grunwaldem (15.07.1410), a także wojny trzynastoletniej (1454-1466) znacznie zmalała siła i potęga Zakonu Krzyżackiego. Część terytorium zajmowanych przez zakon (Prusy Królewskie) włączono do Polski, a resztę (Prusy Książęce) były nadal pod zarządem Wielkiego Mistrza Krzyżackiego, który stał się wasalem króla polskiego. Władysław II Jagiełło panował w Polsce w latach 1434-1444 i zapoczątkował dynastię Jagiellonów. Następcą Jagiełły został Władysław III Warneńczyk (1447-1492), który został królem Węgier. Zginął on pod Warną.

Panowanie Jagiellonów

Za panowania dwóch ostatnich Jagiellonów: Zygmunta I Starego (1506-1548) i Zygmunta II Augusta (1548-1572; król od 1529 roku) miał miejsce największy rozkwit kraju. Doprowadzono wówczas do przyjaznych stosunków z Habsburgami (układ w Wiedniu w 1515 roku), a w 1533 roku został zawarty pokój z Turcją. Na sejmie lubelskim w 1569 roku doprowadzono do trwałego połączenia Polski i Wielkiego Księstwa Litewskiego unią realną (unia lubelska), w wyniku czego powstała Rzeczpospolita Obojga Narodów.
W Polsce nastąpił gwałtowny rozwój gospodarki folwarcznej (folwarku) w związku ze wzrostem światowego popytu na polskie zboże i zwiększeniem zapotrzebowania wewnętrznego ze strony coraz ludniejszych miast.

Polska elekcyjna

Bezpotomna śmierć Zygmunta Augusta sprawiła, że sejm konwokacyjny (1573) uchwalił zasadę wolnej elekcji, a pierwszym królem elekcyjnym został Henryk Walezy (1573-1574), który zaprzysiągł artykuły henrykowskie i pacta conventa. Kolejny król Stefan Batory (1576-1586) prowadził z Rosją wciąż wojny o Inflanty (1579-82), zmuszając przeciwnika do podpisania w Jamie Zapolskim rozejmu, dzięki któremu Polska uzyskała Połock, Wieliż oraz prawie całe Inflanty). Następca Batorego, Zygmunt III Waza (1587-1632), który w 1596 roku przeniósł stolicę z Krakowa do Warszawy, swymi roszczeniami do tronu szwedzkiego wprowadził Rzeczpospolitą w stan długotrwałego konfliktu zbrojnego ze Szwecją (m.in. w roku 1605 - Kircholm). W połowie XVII wieku obszar Polski liczył około 1 miliona kilometrów kwadratowych.
Rozwój gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej, rosnąca eksploatacja chłopów, ograniczenie roli miast prowadziły do powstań kozackich, z największym w 1648 roku - powstaniem Chmielnickiego, w wyniku którego Polska musiała ustąpić Rosji Ukrainę Lewobrzeżną z Kijowem, Smoleńsk, ziemię czernihowską i siewierską.
Sytuację Rzeczypospolitej pogorszył najazd Szwedów ("potop") w 1655 roku, który został zakończony pokojem w Oliwie w 1660 roku. W 1672 na rzecz Turcji Polska utraciła Podole i Ukrainę Prawobrzeżną. Odzyskała je jednak w wyniku działań Jana III Sobieskiego (1674-1676) pod Chocimiem w 1673 roku i pod Wiedniem w 1683 roku.

Rozbiory Polski

W roku 1764 został wybrany, jak się później okazało, ostatni król Polski - Stanisław August Poniatowski (1764-1795). 5 sierpnia 1772 roku trzy mocarstwa (Austria, Prusy i Rosja) podpisały w Petersburgu traktat rozbiorowy. W wyniku I rozbioru, Polska utraciła część województwa krakowskiego, sandomierskiego i województwo ruskie ze Lwowem po rzekę Zbrucz oraz województwo bełskie (łącznie 83 000 km², 2,65 miliona ludności - na rzecz Austrii), Warmię, część Wielkopolski i Kujaw (łącznie 36 000 km², 0,58 miliona ludności - na rzecz Prus), województwa inflanckie, część połockieckiego, witebskiego, mścisławickiego, część mińskiego, ziemie dzisiejszej Białorusi położone między Dźwiną, Drucią i Dnieprem (łącznie 92 000 km², 1,3 miliona ludności - na rzecz Rosji). Mimo starań naprawy Polski (w 1773 roku powstała Komisja Edukacji Narodowej, w latach 1788-1792 obradował Sejm Czteroletni, który uchwalił w 1791 roku Konstytucję 3 maja) doszło do II rozbioru Polski (23 stycznia 1793 roku Rosja i Prusy podpisały w Petersburgu traktat rozbiorowy), w którym straciliśmy Gdańsk, Toruń, Wielkopolskę, zachodnią część Mazowsza z Płockiem (łącznie 58 000 km² - na rzecz Prus), Białoruś, Ukrainę i Podole (łącznie 250 000 km², 3 miliony ludności - na rzecz Rosji). Między II a III rozbiorem Polski wybuchło Powstanie Kościuszkowskie w 1794 roku, które nie przyniosło jednak żadnego oczekiwanego efektu. 24 października 1795 roku Prusy podpisały układ rozbiorowy z Austrią i Rosją. Ta data to data upadku państwa polskiego. Granice pruskie oparły się na linii Niemen - Narew - ujście Bugu (łącznie 48 000 km² wraz z Warszawą, 1 milion ludności). Austria otrzymała Kraków, część Mazowsza i Podlasie oraz granice na Pilicy, Wiśle i Bugu (łącznie 47 000 km², 1,5 miliona ludności). Rosja zagarnęła najwięcej, bo aż 62% terytorium Polski, co stanowiło obszar 120 000 km² z 2 milionami ludności (m.in. Księstwo Kurlandii, Żmudź, Wilno, województwo wołyńskie, Brześć Litewski).

Walki o niepodległość

Już od pierwszych dni niewoli powstawały tajne organizacje i związki niepodległościowe (Centralizacja Lwowska 1796-1797, Towarzystwo Republikanów Polskich 1798 i inne). Emigracja we Francji, licząc na pomoc rewolucji francuskiej w latach 1789-99 (następnie Napoleona I), utworzyła w 1797 r. legiony polskie we Włoszech pod wodzą Jana Henryka Dąbrowskiego. Na mocy pokoju tylżyckiego (1807) powstało z części ziem polskich Księstwo Warszawskie, połączone unią personalną z Saksonią. Klęska Francji w kampanii rosyjskiej (1812) spowodowała upadek Księstwa Warszawskiego i nowy podział ziem polskich na kongresie wiedeńskim 1815 roku. Zachodnia część Księstwa (nazwana Księstwem Poznańskim) została włączona do Prus, w zaborze austriackim powstało Wolne Miasto Kraków, a z pozostałych ziem powstało Królestwo Polskie, połączone unią personalną z Rosją. Polska za wszelką cenę starała odzyskać niepodległość poprzez organizowanie powstań, które niestety kończyły się fiaskiem, m.in. powstanie listopadowe (29/30 listopada 1830), powstanie krakowskie (1846), powstanie wielkopolskie (1848), powstanie styczniowe (1864). Na przełomie XIX i XX wieku zaczynają tworzyć się nowoczesne partie polityczne na ziemiach polskich.

Odzyskanie niepodległości

Kiedy państwa zaborcze przystępowały do I wojny światowej po przeciwnych stronach otwarła się szansa na odzyskanie niepodległości przez Polskę. W wyniku klęski państw centralnych (trójprzymierza) oraz zawarcie marcowego układu w 1918 roku Rosji z Niemcami o separacji, która pozbawiła się udziału w konferencji paryskiej. Dnia 11 listopada 1918 roku podpisano zawieszenie broni na froncie zachodnim. Tego dnia Rada Regencyjna przekazała władzę Józefowi Piłsudskiemu - Polska stała się wolna, odzyskała niepodległość.
W 1922 roku został wybrany pierwszy polski prezydent - Gabriel Narutowicz, który był prezydentem przez zaledwie tydzień (9-16.12.1922). Kolejnym prezydentem wolnej Polski był Stanisław Wojciechowski (20.12.1922-14/15.05.1926). Na następnego prezydenta został wybrany Józef Piłsudski, który wyboru nie przyjął i wskazał na Ignacego Mościckiego (01.06.1926-30.09.1939).

II wojna światowa

1 września 1939 roku wybuchła II wojna światowa, której początkiem było dokonanie przez Niemców agresji na Polsce. Na skutek przegranej kampanii wrześniowej w 1939 roku oraz niespodziewanego najazdu sowieckiego 17.09.1939 roku państwo polskie zostało ponownie rozbite, a władze udały się na emigrację. Terytorium Polski zostało podzielone pomiędzy ZSRR a III Rzeszę (pakt Ribbentrop-Mołotow), przy czym Niemcy wydzielili z ziem polskich Generalne Gubernatorstwo, pozostałe wcielili do Rzeszy. ZSRR oddał Wileńszczyznę Litwie, a z reszty ziem utworzono Republikę Zachodniej Ukrainy (Lwów) lub włączono je do Białorusi. Po ataku Niemiec na ZSRR całość ziem polskich znalazła się pod okupacją niemiecką. Rząd polski na emigracji tworzył Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie, które brały udział w walkach w Europie i w Afryce (Narwik, Monte Cassino, Falaise, Breda, Arnhem, bitwa o Anglię, Tobruk). Wraz z Armią Czerwoną walczyła także Pierwsza Armia Wojska Polskiego dowodzona przez generała Berlinga. Początkowo dobre stosunki z ZSRR uległy pogorszeniu najpierw w 1942 roku po ewakuacji Armii Polskiej z ZSRR, a później w 1943 roku po odkryciu mogił polskich oficerów w Katyniu. Walczących z Niemcami w ramach akcji Burza żołnierzy Polskiej Armii Krajowej spotykały represje ze strony radzieckiej. 8/9 maja 1945 roku Niemcy skapitulowały, dzięki czemu zakończyła się II wojna światowa. W lipcu 1945 roku, konfederacja poczdamska ustaliła dzisiejsze granice Polski. W wyniku wojny Polska straciła 20% swego przedwojennego terytorium, 7,6 miliona obywateli (w tym około 3 mln Żydów) zamordowanych przez okupantów niemieckich i radzieckich (głównie w Oświęcimiu).

Polska po roku 1945

W październiku 1945 Polska podpisała kartę ONZ (Organizacji Narodów Zjednoczonych).
W 1947 roku rząd polski pod wpływem ZSRR odrzucił ofertę współpracy w ramach planu Marshalla, jednocześnie uzależniając gospodarkę polską od gospodarki sowieckiej przez podporządkowanie jej ZSRR w ramach struktur Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (1949). Dodatkowo polityczna, gospodarcza i militarna dominacja ZSRR została wzmocniona przez udział Polski w Układzie Warszawskim. Dążenie ZSRR do całkowitego podporządkowania politycznego Polski spowodowało nasilenie się w latach 1948-49 stalinizacji w metodach budowy socjalizmu w Polsce, czego wynikiem była eliminacja z życia politycznego Władysława Gomułki aresztowanego w 1951 roku, rzecznika idei tak zwanej polskiej drogi do socjalizmu. Doprowadzono do zjednoczenia partii politycznych i organizacji młodzieżowych na warunkach narzuconych przez komunistów. W 1952 roku uchwalono nową konstytucję przekształcającą Rzeczpospolitą Polska w Polską Rzeczpospolitą Ludową. W celu umocnienia struktur państwa totalitarnego nasilono represyjną działalność Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego skierowaną przeciw wszystkim, którzy zostali uznani za wroga klasowego, głównie: działaczom politycznym i państwowym okresu międzywojennego i wojny, oficerom Wojska Polskiego, byłym żołnierzom AK oraz innych, niekomunistycznych organizacji konspiracyjnych, Kościołowi i księżom katolickim (lata 1953-56: internowanie prymasa Stefana Wyszyńskiego).
W październiku 1956 roku na VI plenum KC PZPR wybrano Władysława Gomułkę na I sekretarza. W 1970 roku grudniowy bunt robotniczy na Wybrzeżu doprowadził do ustąpienia Gomułki i wyboru przez VII plenum KC PZPR Edwarda Gierka na I sekretarza. Ludzie nadal się buntowali przeciw prowadzonej wówczas polityce. Miały miejsca wystąpienia robotnicze, takie jak na przykład w 1971 roku w Łodzi. Postawa łódzkich włókniarek spowodowała rezygnację rządu z grudniowych podwyżek cen. Złagodzenie nastrojów społecznych nowe władze partyjne starały się uzyskać poprzez ustępstwa ekonomiczne. Poparcie dla swego planu otrzymali od przywódców Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego wraz z przyznaniem wysokich kredytów zbożowych i zgodą na zaciąganie kredytów w krajach zachodnich.

Papież Polak

16 października 1978 roku podczas konklawe na papieża został wybrany Polak - ówczesny metropolita krakowski - ksiądz kardynał Karol Wojtyła, przyjmując imię papieskie Jan Paweł II.
Zarówno wybór kardynała Wojtyły na papieża jak i pierwsza wizyta Jana Pawła II w Polsce (czerwiec 1979) były czynnikiem moralnym i psychologicznym wyzwalającym sprzeciw wobec polityki władz.

Powstanie NSZZ Solidarność

Mimo konsultowania z masami podwyżek cen w 1976 roku doszło do strajku w Radomiu i całej fali strajków na Wybrzeżu w sierpniu 1980 roku, zakończonych wymuszoną na władzach partyjno-rządowych rejestracją Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność" (przewodniczący Krajowej Komisji Porozumiewawczej Lech Wałęsa).
W krótkim czasie do Solidarności należało 80% ogółu zatrudnionych. Fakt powstania niezależnej organizacji związkowej był bezprecedensowy w krajach obozu socjalistycznego i spotkał się z silnym przeciwdziałaniem ze strony ZSRR, kierownictw krajów demokracji ludowej oraz większości kierownictwa PZPR.
We wrześniu 1980 roku odwołano z funkcji I sekretarza PZPR Gierka. Wybrany na jego miejsce Stanisław Kania przez kilka miesięcy odkładał decyzję o likwidacji Solidarności i w końcu ustąpił ze stanowiska w październiku 1981 roku.

Stan wojenny

Miejsce Kani zajął generał Wojciech Jaruzelski. 13 grudnia 1981 roku ogłoszono wprowadzenie stanu wojennego, w którego wyniku władzę przejęła Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego, której przewodniczącym został Jaruzelski. W niektórych miejscach, taj jak na przykład kopalnia "Wujek" wprowadzenie stanu wojennego odbyło się przy użyciu siły, powodując ofiary w ludziach. W grudniu 1982 roku stan wojenny został zawieszony, a oficjalnie zniesiony 22 lipca 1983 roku. W 1984 roku zostały zjednoczone związki zawodowe (rozwiązane 8.10.1982 roku) - powołano Ogólnopolską Organizację Związków Zawodowych pod przewodnictwem Alfreda Miodowicza. W 1985 roku powołano Trybunał Stanu i Trybunał Konstytucyjny, w 1986 roku Radę Konsultacyjną przy Przewodniczącym Rady Państwa, a w 1987 roku Rzecznika Praw Obywatelskich.

Upadek komunizmu

W 1988 roku doszło do spotkania ministra spraw wewnętrznych Czesława Kiszczaka z Lechem Wałęsą, czego skutkiem były od lutego do kwietnia 1989 roku obrady Okrągłego Stołu, podczas których ustalono kompromis w zakresie reform politycznych i gospodarczych. W IV 1989 r. zarejestrowano NSZZ "Solidarność" oraz NSZZ RI "Solidarność".

Trzecia Rzeczpospolita

W czerwcu 1989 roku odbyły się wybory do sejmu i wolne wybory do senatu, zakończone zwycięstwem kandydatów Komitetu Obywatelskiego "Solidarność".
Po nieudanej próbie utworzenia rządu przez generała Kiszczaka prezydent Jaruzelski powierzył misję utworzenia gabinetu Tadeuszowi Mazowieckiemu, który stanął na czele rządu koalicyjnego.
Obywatelski Klub Parlamentarny - grupujący osoby związane z Solidarnością - objął w nowym rządzie najważniejsze resorty gospodarcze, Zjednoczone Stronnictwo Ludowe otrzymało resort rolnictwa i zdrowia, Stronnictwo Demokratyczne resort handlu wewnętrznego, PZPR Ministerstwo Obrony Narodowej i Ministerstwo Spraw Wewnętrznych oraz transport.
Sejm wprowadził od 1 stycznia 1990 roku nową nazwę państwową - Rzeczpospolita Polska, przywrócono także godłu koronę. 27 stycznia 1990 na swym ostatnim, XI Zjeździe PZPR zakończyła działalność, na tym samym zjeździe powołano Socjaldemokrację Rzeczpospolitej Polskiej.
22 grudnia 1990 roku prezydentem został Lech Wałęsa. Po dymisji rządu Mazowieckiego premierem został 4 stycznia 1991 roku Jan Krzysztof Bielecki, którego rząd kontynuował politykę reform. Przemiany w Polsce nadal szły w dobrym kierunku. 27 września 1991 roku odbyły się wolne wybory do sejmu i senatu, które przyniosły przewagę małych partii w parlamencie. Prezydent powierzył misje sformowania rządu Bronisławowo Geremkowi, a następnie Janu Olszewskiemu, który w grudniu 1991 roku utworzył rząd kontynuujący politykę gospodarczą poprzedników, co zaowocowało zahamowaniem recesji i zwolnieniem tempa spadku produkcji przemysłowej. W październiku 1991 roku zostało utworzono polsko-niemiecko-francuskie porozumienie polityczne (tak zwany trójkąt weimarski). Konflikty rządu z prezydentem oraz niefortunne przeprowadzenie lustracji doprowadziły 4 czerwca 1992 roku do obalenia rządu Olszewskiego i nieudanej próby sformowania rządu Waldemara Pawlaka (lipiec 1992). 11 lipca 1992 roku powstał koalicyjny rząd Hanny Suchockiej. W 1993 roku podpisano konkordat z Watykanem. W 1993 roku został rozwiązany Układ Warszawski. W marcu 1995 roku premierem zostaje wybrany Józef Oleksy, zastępując na tym stanowisku Waldemara Pawlaka.
W grudniu 1995 roku odbyły się wybory prezydenckie, w których wygrał kandydat Sojuszu Lewicy Demokratycznej - Aleksander Kwaśniewski, który został zaprzysiężony 23 grudnia 1995 roku. W lutym 1996 roku po dymisji Józefa Oleksego premierem został Włodzimierz Cimoszewicz. We wrześniu 1997 roku w wyborach zwycięża ugrupowanie AWS (Akcja Wyborcza Solidarność), a nowym szefem rządu zostaje Jerzy Buzek. W 1998 roku Polska ratyfikuje konkordat, a także ustala kalendarz negocjacji oraz daty wstąpienia Polski do Unii Europejskiej (2002 rok, obecnie przesunięta na 1 stycznia 2004).
12 marca 1999 Polska wstępuje do NATO (Pakt Północnoatlantycki). W 2000 roku ponownie prezydentem zostaje wybrany Aleksander Kwaśniewski. We wrześniu 2001 roku odbywają się wyboru do sejmu i senatu, gdzie największą ilość mandatów zdobywa SLD tworząc rząd wspólnie z PSL-em (Polskim Stronnictwem Ludowym). 19 października 2001 roku nowym premierem desygnowany zostaje Leszek Miller.

Ustrój polityczny

Republika wielopartyjna z dwuizbowym parlamentem powoływanym w powszechnych wyborach na 4-letnią kadencję (Sejm i Senat). Podstawy prawne ustroju Polski zawarte zostały w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 roku.
Od 23 grudnia 2000 roku prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej jest Aleksander Kwaśniewski, który został wybrany na drugą kandencję z rzędu. Kadencja Prezydenta RP wybieranego w wyborach powszechnych trwa 5 lat od dnia zaprzysiężenia.
Sejm składa się z 460 posłów, wybieranych w wyborach powszechnych. Kadencja Sejmu trwa 4 lata. Senat składa się ze 100 senatorów, kadencja trwa 4 lata.
Premierem RP od 19 października 2001 roku jest Leszek Miller.
Od 1 stycznia 1999 roku Polska podzielona jest na:
- 16 województw;
- 315 powiatów i 65 miast na prawach powiatów;
- 2 489 gmin.

Gospodarka

Polska jest krajem przemysłowo-rolniczym. Jest to kraj, gdzie rozwinięty jest przemysł wydobywczy (Górnośląski Okręg Przemysłowy, Dolnośląski Okręg Przemysłowy, Lubelskie Zagłębie Węglowe, Zagłębia: Bełchatowskie, Konińskie, Turoszowskie). Eksploatacja węgla pozwala na rozwój hutnictwa (Górny Śląsk, Kraków, Warszawa, Stalowa Wola i Ostrowiec Świętokrzyski), a przemysł metalowy (Wrocław, Rzeszów, Kraśnik, Radom) stał się ważną gałęzią przemysłu w Polsce. Rozwinięty jest przemysł paliwowy, reprezentowany głównie przez koksownie i gazownie zlokalizowane głównie na Górnym i Dolnym Śląsku, w Krakowie oraz przez zakłady przemysłu naftowego (Płock, Gdańsk, Trzebinia, Czechowice-Dziedzice). Dużą rolę odgrywa także przemysł stoczniowy (Gdańsk, Gdynia, Szczecin), maszynowy (Kraków, Stalowa Wola, Warszawa, Wrocław, Ursus, Płock, Poznań, Lublin, Grudziądz) i elektrotechniczny (Wrocław, Warszawa, Bydgoszcz, Poznań, Białystok, Zabrze, Ozorków, Radom, Lubartów, Piła, Piaseczno, Gdańsk). Ważną gałęzią przemysłu jest przemysł włókienniczy (Łódź, Zgierz, Tomaszów Mazowiecki, Pabianice). W Polsce występuje również przemysł samochodowy (Warszawa, Bielsko-Biała, Tychy, Lublin, Jelcz, Starachowice, Sanok, Nysa), chemiczny (Dębica, Gdańsk, Gorzów Wielkopolski, Kędzierzyn-Koźle, Łódź, Olsztyn, Oświęcim, Płock, Police, Puławy, Tarnów, Tarnobrzeg, Toruń, Włocławek) oraz spożywczy. Coraz większą rolę odgrywa turystyka (Karpaty, Mazury, Bałtyk, duże miasta bogate w atrakcje turystyczne - Kraków, Wrocław, Gdańsk, Poznań).

Rolnictwo

49% terytorium Polski stanowią ziemie uprawne, a 13% jest wykorzystywane jako pastwiska. Prawie 25% ludności Polski jest zatrudniona w rolnictwie. Do najważniejszych upraw należą: ziemniaki, buraki cukrowe, zboże. W większości uprawy przeznaczane są na sprzedaż i dla własnych potrzeb. Hoduje się także zwierzęta. Polska jest trzecim w Europie producentem wieprzowiny.

Rybołówstwo

Łączny połów w Polsce wynosi 650 tysięcy ton. Głównymi portami rybackimi są Gdynia i Szczecin. Z ogólnego połowu 91% ryb to ryby morskie (głównie dorszowate, śledzie, szproty), a pozostała część to ryby słodkowodne (głównie karpie i pstrągi).

Struktura zatrudnienia

42% ludności Polski (około 16,3 miliona) to osoby zawodowo czynne, natomiast bezrobocie w Polsce wynosi około 17%. 27,4% osób czynnych zawodowo zatrudniona jest w sektorze I (rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo), w II (przemysł, budownictwo) - 28,8%, natomiast w III sektorze (usługi) najwięcej bo 43,8% (około 7,1 miliona).
Głównymi partnerami handlowymi są: Niemcy, kraje byłego ZSRR, Wielka Brytania i Austria.

Polonia i Polacy w świecie

Polonia to Polacy i osoby pochodzenia polskiego, które zachowały poczucie związków z polską kulturą, którzy zamieszkują tereny poza granicami państwa polskiego. Przed I wojną światową z trzech zaborów wyemigrowało łącznie 5 milionów osób, z czego do kraju powróciło jedynie 1,5 miliona. W okresie międzywojennym z Polski wyemigrowało ponad 2 miliony ludzi, a w latach 1955-1980 około 600 tysięcy.
Największe skupiska polonijne znajdują się w Stanach Zjednoczonych. Początki masowej emigracji (ze Śląska) miały miejsce w drugiej połowie XIX wieku. Część osób, które emigrowały do USA przed rokiem 1914 (z zaborów austriackiego i rosyjskiego) powróciła na ziemie polskie (reemigracja). W latach 1924 i 1923 wprowadzono restrykcję dla imigrantów, co spowodowało, że od tego okresu do 1939 roku wyemigrowało zaledwie 125 tysięcy Polaków. Osiedlali się oni głównie we wschodnich i środkowowschodnich stanach, pracując przede wszystkim w przemyśle stalowym, tekstylnym, samochodowym, w górnictwie i niewielka część na małych farmach. W miejscach, gdzie osiedlali się emigranci tworzyli polskie kościoły i parafie spełniające funkcje religijne, narodowe i kulturalne. Dochodziło w nich do różnych rozłamów. W 1897 roku powstała niezależna parafia księdza Franciszka Hodura w Scranton (Pensylwania), która następnie, łącząc się z innymi podobnymi parafiami, dała początek Polskiemu Narodowemu Kościołowi Katolickiemu w USA (PNKK). Pierwszy synod PNKK, w 1904 roku, wybrał na biskupa księdza Hodura, który w 1907 roku rozszerzył wpływy tego Kościoła na Kanadę i Polskę (hodurowcy). W 1874 roku, w Chicago, powstała organizacja ubezpieczeniowa skupiająca wyłącznie katolików - Zjednoczenie Polskie Rzymsko-Katolickie, a w 1880 roku świecka organizacja ubezpieczeniowa i samopomocowa - Związek Narodowy Polski (ZNP), który popierał także starania Polski o odzyskanie niepodległości. W połowie XIX wieku zaczęto wydawać pisma polskie z najstarszymi: "Echo z Polski" (1863-64) i "Orzeł Polski" (1870). Na początku XX wieku wydawano również inne polskie gazety, takie jak: "Dziennik Związkowy", "Zgoda", "Dziennik Chicagowski", "Wiara i Ojczyzna", "Naród Polski", "Gazeta Polska w Chicago", "Dziennik Ludowy", "Robotnik Polski". W czasie II wojny światowej Polonia angażowała się, aczkolwiek mało skutecznie, w walkę o granice Polski. W spisie ludności USA, w 1980 roku, pochodzenie polskie podało ponad 8 milionów osób. Na arenie politycznej Polonia amerykańska tradycyjnie popierała Partię Demokratyczną. Pierwszy przedstawiciel Polonii w Izbie Reprezentantów to Jan Kazimierz Kleczka, a w Senacie Edmund Sixtus Muskie (Marciszewski), który był kandydatem Partii Demokratycznej na urząd wiceprezydenta (1968), a w 1980 roku sekretarzem stanu.
Emigrację z ziem polskich do Kanady zapoczątkowali Kaszubi, osiedlając się w 1855 roku w prowincji Ontario. Do 1890 roku napłynęło około 20 tysięcy osób z ziem polskich, do 1914 roku około 100 tysięcy, a w latach 1918-1939 około 140 tysięcy osób, głównie chłopów. Największe skupiska miejskie, gdzie znajduje się Polonia to Toronto, Winnipeg i Montreal. Podobnie jak w Stanach Zjednoczonych były wydawane liczne tytuły polskich gazet, m.in.: "Gazeta Katolicka", "Związkowiec", "Głos Polski-Gazeta Polska", "Echo", "Czas". Obecni emigranci wydają nowe, inne gazety.
Początki emigracji Polaków do Francji sięgają XVIII wieku. Francja była centrum polskiej aktywności politycznej w czasie I wojny światowej (Komitet Narodowy Polski, Armia Polska we Francji). Po I wojnie światowej napłynęli tu Polacy z Zagłębia Ruhry (100 tysięcy) i z Polski (600 tysięcy). Istniało wówczas około 140 stowarzyszeń, a w latach 1924-1940 ukazywało się około 150 czasopism, takich jak "Wiarus Polski" czy "Narodowiec". Szacuje się, że we Francji obecnie żyje prawie milion Polaków i osób polskiego pochodzenia.
Do Niemiec Polacy emigrowali i emigrują głównie z przyczyn ekonomicznych. Rozpoczęła się ona w 1871 i skupiała się głównie w Zagłębiu Ruhry i w Berlinie. Jak w każdym kraju, do którego emigrowali Polacy, tak i w Niemczech, były wydawane polskie czasopisma, takie jak: "Gazeta Polska w Berlinie", "Gazeta Robotnicza", "Wiarus Polski", "Dziennik Berliński". Na dzień dzisiejszy w Niemczech osiadło na stałe około miliona naszych rodaków, a przybywa ich nadal. Obecnie u naszych zachodnich sąsiadów bardzo cenieni są polscy informatycy.
Oprócz tych wyżej wymienionych krajów, Polacy osiedlali się również w krajach byłego ZSRR (2,5 miliona Białoruś, Ukraina i Litwa), Wielkiej Brytanii, Austrii (Wiedeń, 30 tysięcy), Czechach i na Słowacji, a także w odległych Brazylii (800 tysięcy), Argentynie (170 tysięcy) i Australii (Melbourne, Sydney, Adelaide, Perth, Brisbane - 200 tysięcy).