Zdjęcie z wakacji:

Informacje ogólne

Rumunia, România, Republika Rumunii, Republica România, państwo położone w południowo-wschodniej Europie, nad Morzem Czarnym. Na południowym zachodzie graniczy z Jugosławią ( Serbią), na zachodzie z Węgrami, na północy z Ukrainą, na północnym wschodzie z Mołdawią, a południową granicę z Bułgarią wyznacza dolny odcinek Dunaju.
Powierzchnia: 237,5 tys. km².
Stolica: Bukareszt (2,1 mln mieszkańców, 1993).
Większe miasta (1992): Braszów (351 tys.), Jassy (334 tys.), Konstanca (328 tys.), Timişoara (325 tys.), Kluż-Napoka (310 tys.).
Język urzędowy: rumuński, w użyciu również węgierski i niemiecki.
Jednostka monetarna: 1 lej = 100 bani.

Ludność

22,7 mln mieszkańców (1994). Skład etniczny: Rumuni (80,5%), Roma (9,9%), Węgrzy (7,9%), Niemcy (1,6%).
Religia: prawosławni (80%), muzułmanie (1%), bezwyznaniowi (7%). Średnia długość życia: mężczyźni 66,3 lat, kobiety 72,3 lat.

Warunki naturalne

Znaczną część powierzchni kraju zajmują Karpaty Wschodnie i Południowe (ok. 1/3 powierzchni), ciągnące się szerokim łukiem z północy ku zachodowi na długości 800 km.
Wewnętrzną strefę Karpat Wschodnich tworzą m.in. góry: wulkaniczne - Gutin, Kelimeńskie (Pietros 2102 m.n.p.m.), Harghita, krystaliczne - Góry Marmaroskie, Rodniańskie (Pietros 2305 m.n.p.m.), Bystrzyckie, zewnętrzną (fliszową) zaś - Karpaty Mołdawskie. Karpaty Południowe zbudowane ze skał krystalicznych noszą nazwę Góry Fogaraskie lub Alpy Transylwańskie, z najwyższym szczytem kraju - Moldoveanu (2543 m.n.p.m.).
Po wewnętrznej stronie gór leży Wyżyna Siedmiogrodzka, śródgórskie zapadlisko o średniej wysokości 500 m.n.p.m., od zachodu ograniczona Górami Bihorskimi (Curcubăta, 1848 m.n.p.m.), porozcinanymi przez doliny rzek Samosz i Marusza. Północno-wschodnią część Rumunii zajmuje Wyżyna Mołdawska, z dolinami rzek Seret i Prut, natomiast południową obszerna Nizina Wołoska (Rumuńska) ograniczona jest szeroką i zabagnioną doliną Dunaju (bałta). u ujścia do Morza Czarnego Dunaj tworzy rozległą deltę (4340 km²).
Klimat umiarkowany, kontynentalny, w górach chłodniejszy. Średnia temperatura powietrza i średnie opady dla stolicy kraju wynoszą: w styczniu -3°C i 43 mm, w lipcu 23°C i 55 mm.
Gęsta sieć rzeczna, największe rzeki: Dunaj, Prut. Większość rzek spływa z Karpat ku Cisie (m.in. Samosz, Keresz, Jałomica). Naturalną szatę roślinną kraju stanowią lasy liściaste (bukowo-dębowe), zajmujące ok. 26% powierzchni. Lasy iglaste występują w wyższych rejonach gór. Miejscami, na Nizinie Wołoskiej, resztki roślinności stepowej.

Historia

Współczesna Rumunia powstała w 1861 z połączenia naddunajskich księstw Mołdawii i Wołoszczyzny, do których w XX w. dołączono zamieszkany w większości przez Rumunów Siedmiogród. 1359 Mołdawia i 1330 Wołoszczyzna przyjęły zwierzchnictwo węgierskie.
Od końca XIV w. stopniowo popadały w zależność od sułtanów tureckich i ostatecznie zostały włączone w granice imperium osmańskiego. 1856 na mocy traktatu paryskiego kończącego wojnę krymską utworzono w ramach monarchii osmańskiej autonomiczne księstwa Mołdawii i Wołoszczyzny.
Zwyciężona Rosja oddała Mołdawii niewielką część Besarabii (północno-wschodnią część Mołdawii, zajętą w 1812), Turcji zaś deltę Dunaju. Obradująca w Paryżu konferencja państw-sygnatariuszy traktatu paryskiego podjęła decyzję o zjednoczeniu obu księstw naddunajskich.
1858 podpisano konwencję, która stanowiła o utworzeniu Zjednoczonego Księstwa Mołdawii i Wołoszczyzny, wprowadziła zunifikowane prawo w obydwu księstwach, powołała wspólną Komisję Centralną. w 1859 przez wybór J. Cuzy na panującego w obu księstwach dokonało się faktyczne, a w 1861 formalne zjednoczenie Mołdawii i Wołoszczyzny.
Cuza panujący jako Aleksander Jan i proklamował połączenie obu księstw i powstanie nowego państwa - Księstwa Rumunii. w okresie jego rządów przeprowadzono m.in. uwłaszczenie chłopów, sekularyzację dóbr kościelnych, reformę ordynacji wyborczej.
Szerokie reformy, a przede wszystkim rozwiązanie parlamentu w 1864, wywołały ostry opór wśród niektórych ugrupowań konserwatywnych i liberalnych. 1866 zagrożony przez spiskowców Aleksander Jan i abdykował, na tron powołano księcia Karola i z dynastii Hohenzollern-Sigmaringen. 1877, podczas wojny rosyjsko-tureckiej, Rumunia, formalnie zależna dotychczas od Turcji, proklamowała niepodległość i przystąpiła do wojny po stronie Rosji. Kongres berliński (1878) uznał niepodległość Rumunii i przyznał jej północną Dobrudżę z Konstancą, odebrał zaś włączoną do Rosji południową Besarabię. 1881 parlament proklamował utworzenie królestwa Rumunii. 1883 Karol i zawarł tajne przymierze z Austro-Węgrami i Niemcami skierowane przeciwko Rosji.

Początek wieku XX

Wystąpienie przeciwko Bułgarii w drugiej wojnie bałkańskiej (1913) przyniosło aneksję południowej Dobrudży. w początkowej fazie I wojny światowej Rumunia pozostawała neutralna, w sierpniu 1916 przystąpiła do walk po stronie Ententy.
Po i wojnie światowej dwukrotnie powiększyło się terytorium kraju, w nowych granicach znalazły się: Besarabia, Bukowina, Siedmiogród i większa część Banatu. Rumuński stan posiadania potwierdziły traktaty z Austrią w Saint-Germain-en-Laye (1919) i z Węgrami w Trianon (1920).
W okresie międzywojennym Rumunia orientowała się na współpracę z Francją, dążyła do stworzenia systemu sojuszów regionalnych. Wraz z Czechosłowacją i Jugosławią utworzyła tzw. Małą Ententę. Panujący w Rumunii Karol II prowadził politykę prozachodnią, popierał napływ obcego (głównie francuskiego) kapitału. 1938 zdelegalizował dążącą do przejęcia władzy faszystowską Żelazną Gwardię i sam objął pełnię władzy.
1939 Rumunia uzyskała gwarancje bezpieczeństwa od Francji i Wielkiej Brytanii. Zmiana sytuacji międzynarodowej po klęsce Polski we wrześniu 1939 zmusiła króla do uznania wpływów niemieckich.
W czerwcu 1940 korzystny dla siebie układ stosunków międzynarodowych wykorzystał ZSRR, który opierając się na pakcie Ribbentrop-Mołotow anektował Besarabię i północną Bukowinę.
W sierpniu 1940 w rezultacie drugiego arbitrażu wiedeńskiego Rumunia utraciła na rzecz Węgier północny Siedmiogród. We wrześniu 1940 na mocy zawartego pod naciskiem Niemiec traktatu z Krajowej Rumunia scedowała na rzecz Bułgarii południową Dobrudżę.
Przyjęta jako tragedia narodowa utrata północnego Siedmiogrodu doprowadziła do abdykacji króla Karola II i przejęcia władzy przez dowodzącego armią generała I. Antonescu. w listopadzie 1940 Antonescu podpisał akt przystąpienia Rumunii do Paktu Trzech (Japonia, Niemcy, Włochy) i zapewnił Niemcom kontrolę nad wydobyciem i dostawami rumuńskiej ropy naftowej.
Rumunia wzięła udział w niemieckim ataku na ZSRR wystawiając najliczniejszą armię posiłkową. Odzyskanie Besarabii i północnej Bukowiny przysporzyło popularności rządom Antonescu. Straty poniesione przez Rumunów w wojnie z ZSRR i rysująca się klęska Niemiec spowodowały inspirowany przez króla Michała i przewrót, w wyniku którego Antonescu został odsunięty od władzy, a nowy rząd wypowiedział wojnę III Rzeszy.

Sytuacja w Rumunii po II wojnie światowej

Po wojnie Rumunia znalazła się w strefie wpływów ZSRR. Naciski radzieckie spowodowały, że w 1945 misję sformowania rządu powierzono przywódcy partii chłopskiej, skłonnemu do współpracy z komunistami P. Grozie. Po stłumieniu sił opozycji (1945-1947) niepodzielną władzę w kraju przejęła Rumuńska Partia Robotnicza. Zmuszony do ustąpienia król Michał i abdykował 30 XII 1947, w tym samym dniu parlament ogłosił Rumunię Republiką Ludową.
W lutym 1948 Rumunia podpisała układ o współpracy z ZSRR, w 1949 przystąpiła do Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, w 1955 do Układu Warszawskiego. Po śmierci J.W. Stalina przywódcy partii z G. Gheorghiu-Dejem i jego następcą N. Ceauşescu wykorzystali nową sytuację geopolityczną dla wzmocnienia suwerenności kraju.
Gheorghiu-Dejowi udało się doprowadzić do opuszczenia Rumunii przez siły radzieckie. w polityce zagranicznej nurt niezależny wobec ZSRR kontynuował Ceauşescu. 1968 odmówił on uczestnictwa w agresji państw-członków Układu Warszawskiego na Czechosłowację, następnie faktycznie zawiesił udział Rumunii w strukturach wojskowych paktu.
Demonstracyjny dystans wobec ZSRR przysporzył Ceauşescu zwolenników wśród państw zachodnich. Tymczasem Rumunia przekształciła się w totalitarne, policyjne państwo. Pełniąc urzędy sekretarza generalnego Rumuńskiej Partii Komunistycznej i przewodniczącego Rady Państwa (prezydenta) Ceauşescu ogłosił się conducatorem (wodzem narodu). Od 1965 oficjalna nazwa państwa brzmiała: Socjalistyczna Republika Rumunii (do grudnia 1989).
W doborze współpracowników Ceauşescu kierował się zasadą nepotyzmu, obsadzając najwyższe stanowiska w państwie własnymi krewnymi. Olbrzymią rolę odgrywała rozbudowana do wielkich rozmiarów tajna policja (Securitate).

Obalenie dyktatury

W grudniu 1989 w Timişoarze doszło do kilkudniowych wystąpień ludności węgierskiej protestującej przeciwko próbom jej wynarodowiania. Rozruchy krwawo spacyfikowano przy użyciu wojska.
Zorganizowany w Bukareszcie 21 grudnia wiec poparcia dla dyktatora przerodził się w demonstrację antyrządową. 22 grudnia manifestanci zdobyli siedzibę Komitetu Centralnego, z której Ceauşescu z żoną Eleną zbiegli na pokładzie helikoptera. Zostali jednak pojmani, postawieni przed doraźnym trybunałem wojskowym i natychmiast po wydaniu wyroku rozstrzelani.
Urągająca wszelkim procedurom prawnym forma procesu i natychmiastowy tryb wykonania wyroku wzbudziły wątpliwości w świecie. Przewrotowi przewodzili opozycyjni wobec Ceauşescu komuniści, którzy przejęli władzę w kraju. w maju 1990 w pierwszych wolnych wyborach zwyciężył były komunista I. Iliescu, na premiera desygnowano P. Romana.
Zdominowanie nowych władz przez byłych komunistów spowodowało w czerwcu 1990 protest młodzieży akademickiej. Do jego stłumienia użyto ściągniętych z prowincji górników, którzy mieli uosabiać opinię społeczną. Niepokoje nie ustawały, w czerwcu 1991 miały miejsce gwałtowne starcia pomiędzy antykomunistycznymi demonstrantami a siłami bezpieczeństwa. Iliescu zdymisjonował gabinet Romana i misję utworzenia "rządu otwarcia narodowego" zlecił T. Stolojanowi.
W październiku 1992 Iliescu został ponownie wybrany na prezydenta, a jego partia (Demokratyczny Front Ocalenia Narodowego) zyskała we wrześniowych wyborach większość w parlamencie. Przyjęta w wyniku referendum nowa konstytucja przewiduje m.in., że prezydent może być wybrany najwyżej na dwie kadencje. Wobec ostrych trudności gospodarczych, nie rozwiązanych problemów narodowościowych i napięć politycznych sytuacja w kraju jest nadal niestabilna. w 1997 prezydentem Rumunii został, kandydat demokratów, E. Constantinescu. 1 IV 1998 nowym premierem został profesor ekonomii Radu Vasile (lat 55), desygnowany przez najsilniejszą partię rumuńskiego parlamentu - Chrześcijańskich Demokratów. Jego poprzednik Victor Ciorbea podał się do dymisji, oskarżany o nieudolność w przeprowadzaniu reform gospodarczych.

Ustrój polityczny

Wielopartyjna republika z jednoizbowym parlamentem - Izbą Deputowanych Ludowych z 327 miejscami.

Gospodarka

Rumunia jest krajem przemysłowo-rolniczym. Uprawia się głównie: pszenicę, kukurydzę, słonecznik, buraki cukrowe, owoce, warzywa. Rozwinięta hodowla owiec (na wełnę), trzody chlewnej, bydła, drobiu. Bogate, choć słabo wykorzystane złoża węgla kamiennego, ropy naftowej i gazu ziemnego. Rozwinięty przemysł maszynowy, metalowy, chemiczny, spożywczy, włókienniczy, stoczniowy. w delcie Dunaju i na Morzu Czarnym - rybołówstwo.
Dochód narodowy 1090 USD na 1 mieszkańca (1992). Struktura zatrudnienia: przemysł - 43%, rolnictwo - 28,6%, usługi - 26,1%. Handel zagraniczny: eksportuje się głównie metale (17,1%), minerały (13,3%), środki transportu (11,3%), importuje się natomiast minerały (34,8%), maszyny (16,6%), tekstylia (10,3%). Głównymi partnerami handlowymi są: Niemcy, Rosja i Włochy.

Kuchnia rumuńska

Kuchnia rumuńska - trochę śródziemnomorska, trochę orientalna, w sumie jest po prostu europejska.
Bardzo typowe dla kuchni rumuńskiej są pożywne, zawiesiste, mocno przyprawione potrawy jednogarnkowe. Prawie do wszystkich mięs Rumuni podają mamałygę, grubo mieloną kaszę kukurydzianą, narodową specjalność. Ulubionym daniem są sarmale - maleńkie gołąbki przyrządzane z mielonego mięsa wieprzowego i wołowego, zawijanego w liścia winogron lub kiszonej w główkach kapusty. Rumuni wprost przepadają za zupami, koniecznie zakwaszanymi. Uważają bowiem, że tylko takie mogą zaostrzyć apetyt, toteż do wielu zup dodają żurek, kwas z kapusty lub po prostu ocet, zakwaszają nawet rosół.

Ambasady i konsulaty

Ambasada Rumunii
adres: ul. Chopina 10, 00-559 Warszawa
tel. (022) 628-31-56; fax (022) 628-52-64;
telex 813420 romag pl
Wydział Konsularnytel. 621 59 83
e-mail: bucur@bptnet.pl

Konsulat Generalny Rumunii w Gdynii
adres: ul. Druskiennicka 1, 81-533 Gdynia
tel. (0-58) 664 64 64; fax (0-58) 664 64 77
godziny otwarcia: 09.00-12.00 w poniedziałek, środę, piątek
Honorowy Konsul Generalny: Pan Arnosz Cezariusz Borzyński

Konsulat Rumunii w Bielsku-Białej
adres: ul. Komorowicka 72, 43-300 Bielsko-Biała
tel. (033) 812-37-81; fax (033) 812-34-03
godziny otwarcia: 09.00-16.00 od poniedziałku do piątku
Konsul Honorowy: Pan Władysław Zenon Mirota
e-mail: wmirota@consul-romania.pl
Internet: http://www.consul-romania.pl/

Konsulat Rumunii w Poznaniu
adres: ul. Maciejewskiego 20/2, 61-606 Poznań
tel./fax (0-61) 821 84 98
godziny otwarcia: 16.00-18.00 w środę
Konsul Honorowy: Pani Juliana Grażyńska

Konsulat Rumunii we Wrocławiu
adres: pl. Solny 14, 50-062 Wrocław
tel./fax (0-71) 342 30 30
godziny otwarcia: 09.00-12.00 w poniedziałek, środę, piątek
Konsul Honorowy: Pan Cornel E. M. Calomfirescu

Ambasada Rzeczypospolitej w Bukareszcie
adres: Al. Alexandru 23, 71 237 Bucuresti
tel. (0-0-401) 230-23-30, 230-26-19; fax 230-78-32
e-mail: ambpolemb@dial.kappa.ro
Internet: ampolbuk.kappa.ro

Podstawowe zwroty języka rumuńskiego:

Dni tygodnia

Miesiące

Liczebniki