Kultura fińska ukształtowała się pod wpływem kultury skandynawskiej, niemieckiej i rosyjskiej. Istotne znaczenie miała także twórczość ludowa, która odcisnęła swe piętno na kulturze i sztuce fińskiej.

Literatura

Literatura fińska rozwijała się w cieniu Szwecji, pod której wpływem politycznym i kulturalnym pozostawała przez stulecia. W języku szwedzkim napisano nawet hymn narodowy Finlandii (J. L. Runeberg). Momentem zwrotnym dla literatury fińskiej stało się opublikowanie w 1835 roku epopei narodowej „Kalewala" E. Lonnrota. Sfery kulturalne Finlandii podzieliły się wtedy na tzw. szwedomanów i fennomanów. Ogólnoświatowy rozgłos literatura fińska zyskała dzięki twórczości F. E. Sillanpaa i M. Waltari. Znana jest także autorka książek młodzieżowych T. Jannsen.

Sztuka

Architektura fińska, zwłaszcza sakralna i obronna, rozwijała się pod wpływem sztuki szwedzkiej i niemieckiej. Z okresu późnego średniowiecza pochodzą między innymi gotyckie zamki w Turku, Wyborgu, a także charakterystyczne dla sztuki fińskiej kamienne kościółki wiejskie zdobione ludową polichromią (Hattula, Sauvo, Lohja). Architektura późniejsza powiela już wzory zachodnioeuropejskie, zwłaszcza francuskie. Współczesna architektura fińska nawiązująca do tradycji miejscowego budownictwa drewnianego jest przykładem udanego połączenia najnowocześniejszych rozwiązań konstrukcyjnych i przestrzennych z wykorzystaniem naturalnych walorów estetycznych tworzywa. Wybitnym osiągnięciem urbanistyki fińskiej jest między innymi miasto - ogród Tapiola oraz zespół budynków Politechniki Otaniemi.

Film

Charakterystyczne dla kina fińskiego są tak zwane wiejskie komedie inspirowane folklorem, które powstawały w latach 30. (T. Tugai, V. Vaala). Okres rozkwitu filmu fińskiego to lata 70., kiedy działał R. Mollberg, założyciel własnej szkoły filmowej, prezentujący w swojej twórczości tak zwany fiński naturalizm.

Muzyka

Tradycyjną fińską muzykę ludową reprezentują zawołania na zwierzęta, płacze weselne i pogrzebowe oraz improwizowane pieśni zalotne i pasterskie. Fińskie pieśni Kalewali wykazują podobieństwo z europejską epiką średniowieczną, a także ludową muzyką rosyjską. Rozkwit muzyki nastąpił w Finlandii w XIX w., powstało wtedy towarzystwo filharmoniczne w Helsinkach oraz instytut muzyczny przekształcony w latach 30. XX w. na akademię muzyczną imienia J. Sibeliusa.

Ciekawostka

Finlandia, do której należy część Laponii, uważana jest za ojczyznę Świętego Mikołaja. To na jej słabo zaludnionych terenach tuż pod kotem biegunowym mieszka ten sympatyczny staruszek wraz ze skrzatami i reniferami. Każdego roku fińskie poczty zasypywane są przez miliony listów do Świętego Mikołaja od dzieci z całego świata.

Kuchnia

Podstawą kuchni fińskiej są ryby morskie i słodkowodne. Zgodnie z tradycją, mieszkańcy Finlandii spotykają się przy kociołkach pożywnej zupy rybnej. Każda szanująca się fińska gospodyni domowa ma swój własny niepowtarzalny przepis na tę potrawę.

    Zupa rybna

• 1,5 kg różnych gatunków ryb,

• 2 cebule,

• 3 marchwie,

• pietruszka,

• seler,

• puszka pomidorów lub przecier pomidorowy,

• sól, pieprz, liść laurowy, papryka,

• pięć łyżek kwaśnej śmietany,

• 3 żółtka.

Ryby gotujemy razem z głowami, startymi warzywami (oprócz pomidorów) i przyprawami. Następnie ryby wyjmujemy z wywaru, delikatnie filetujemy i obrane mięso wrzucamy do zupy. Dodajemy pomidory i jeszcze chwilę gotujemy. Śmietanę dokładnie mieszamy z żółtkami i zabielamy zupę. Zupę można podawać z grzankami lub bagietką.

    Zupa łososiowa

• 0,7 l wody,

• 1 łyżeczka soli,

• 1 cebula,

• 4-6 ziemniaków,

• 300 g łososia lub pstrąga,

• śmietana (dowolnie),

• pieprz.

Zagotuj wodę z przyprawami. Obierz i posiekaj ziemniaki oraz cebulę i wrzuć do wody. Gotuj około pięciu minut, następnie dodaj pokrojoną rybę i gotuj przez piętnaście minut. Jeśli chcesz, dodaj śmietanę, sprawdź czy dobrze przyprawione i podawaj zupę z żytnim chlebem przybraną koperkiem i szczypiorkiem.

  Pudding z malin i czarnych jagód

• 0,4 l wody,

• 0,1 l czarnych jagód,

• 0,1 l malin,

• 1 łyżka stołowa cukru,

• 2 łyżki mąki ziemniaczanej.

Zmieszaj wodę, jagody, cukier i mąkę w rondlu i powoli podgrzewaj, cały czas mieszając, dopóki nie zacznie się gotować. Spróbuj, czy mieszanina jest wystarczająco słodka, po czym dodaj maliny i podawaj.

  Karelski gulasz lub ragoűt (dla ośmiu osób)

• 300 g cielęciny lub wołowiny,

• 300 g wieprzowiny (mięso powinno być z łopatki lub karkówki, wątróbki lub nerki - do wyboru),

• 300 g mięsa z jagnięcia,

• wrząca woda,

• 2 łyżeczki soli.

Pokrój mięso na duże kawałki, nie usuwając żadnej małej kości. Jeśli dodajesz wątróbkę i (albo) nerki, pokrój je wcześniej na plastry, nie zapominając dokładnie opłukać nerek. Włóż mięso do rondla, a najbardziej tłuste kawałki połóż na wierzchu. Dolej wody, by przykryła mięso, dodaj soli i pecz bez przykrycia w piekarniku w temperaturze 255oC przez około godzinę, po czym zmniejsz temperaturę do 200oC i pozostaw w piekarniku przez następną godzinę.

  Duszone lub smażone mięso renifera

• 50 g tłuszczu wieprzowego lub masła

• 300 g mielonego mięsa renifera

• 0,2 l wody

Włóż mięso do garnka i smaż na tłuszczu. Dodaj wodę i szczyptę soli (także trochę pieprzu albo posiekanej cebuli, jeśli lubisz) i duś, dopóki mięso nie będzie miękkie - 30-45 min.  Podawaj z tłuczonymi ziemniakami i konfiturą.

Quiz Europejski  |  Pogoda w Europie  |  Przelicznik walut  | Słowniczek europejski