Pierwsze plany utworzenia Unii Walutowej pojawiły się już w latach sześćdziesiątych. W latach siedemdziesiątych opracowano plan wprowadzenia wspólnej waluty. W 1972 roku państwa Szóstki stworzyły "wąż w tunelu" (wąż był mechanizmem utrzymywania pod kontrolą wahań kursów walut państw EWG). Wąż utrzymał się w tunelu jedynie kilka miesięcy - do czasu kryzysu naftowego.

W 1979 roku powstał Europejski System Walutowy (ESW), który w swojej początkowej fazie był "ulepszonym wężem walutowym" (odchylenia wynosiły 2, 25 proc.; w przypadku funta, pesety i escudo - 6 proc). W przypadku wahań większych niż ustalono, banki sprzedawały walutę, na którą istniał największy popyt, by skupować walutę zagrożoną.

Silna jednostka

ECU (European Curency Unit - Europejska Jednostka Monetarna) nie występowało w postaci banknotów. Stopniowo jednak wzrastała jego rola w transakcjach. W 1986 roku ECU było trzecią walutą (po dolarze amerykańskim i niemieckiej marce), w której emitowano obligacje międzynarodowe.

Mieszkańcy EWG mogli korzystać z czeków wystawionych w ECU, kupować akcje i otwierać konta, a nawet zaciągać pożyczki. Zwycięzcy niektórych imprez sportowych, np. turnieju tenisowego w Antwerpii otrzymywali nagrody w ECU.
ECU miało pokrycie w funduszu rezerwowym. Państwa członkowskie odprowadzały ze swojego budżetu do kasy Europejskiego Funduszu Rezerwy Walutowej 20 proc. swoich rezerw w złocie i 20 proc. rezerw dolarowych.
Wartość ECU była znacznie stabilniejsza i mniej podatna na wahania niż kurs dowolnej waluty składowej. Ostra dyscyplina finansowa przyniosła spore osiągnięcia w walce z inflacją (średnio z 12 proc. w 1980 roku do 5 proc. w 1985).

Koszyk pieniędzy

Wszystkie waluty narodowe znajdowały się w koszyku walutowym.
Udziały procentowe poszczególnych państw członkowskich ustalane były na podstawie:
  udziału w produkcie krajowym brutto Wspólnoty
  udziału w obrotach handlowych wewnątrz Wspólnoty
  udział w handlu europejskim (obroty z krajami OECD)

Ze względu na udział marki w koszyku (30,1 proc.) Europejski System Walutowy przekształcił się w prawdziwą strefę marki, w której dyscyplina finansowa gwarantowana była przez Bundesbank. Stopniowo do ESW przystąpiły wszystkie waluty (z wyjątkiem greckiej drachmy), ale po kryzysie na rynkach finansowych i niepokojach związanych z ratyfikacją traktatu z Maastricht, z systemu wycofano funta brytyjskiego i - czasowo - włoskiego lira. Po poszerzeniu Unii do systemu dołączyły również marka fińska i szyling austriacki.

Wprowadzanie Unii gospodarczo-walutowej

Etap pierwszy
Od 1 lipca 1990 przystąpiono do wzmocnienia współpracy państw członkowskich w ramach polityki gospodarczej i walutowej (nadzór sprawował Komitet Walutowy). 1 listopada 1993 roku zamrożono stosunek walut narodowych do ECU (przeliczeniowej Europejskiej Jednostki Monetarnej).

Etap drugi
Integracja gospodarcza posuwała się coraz dalej. Od 1 stycznia 1994 roku narodowe Banki Centralne zyskiwały coraz większą niezależność. Funkcjonowanie systemu nadzorował Europejski Instytut Walutowy we Frankfurcie. Jesienią i wiosną każdego roku kontrolował on politykę gospodarczo-walutową poszczególnych państw.

W grudniu 1995 roku w Madrycie wspólnej monecie nadano nazwę euro. Ustanowiono też system TARGET - system automatycznych przeliczeń monet narodowych na euro.

Dwa pierwsze etapy unii gospodarczo-walutowej miały przygotować państwa Unii do przystąpienia do trzeciego etapu. Jego pokonanie uzależnione było od wypełnienia kryteriów zbieżności, przewidzianych przez traktat z Maastricht:

• stabilność cen; inflacja nie przekraczająca 1,5 proc. w odniesieniu do średnich stóp inflacji, osiągniętych przez trzy najlepiej prosperujące państwa

• waluta utrzymująca się przez co najmniej dwa lata w wąskim przedziale mechanizmu wymiennego (2,25 proc. w górę i w dół)

• wzrost stóp procentowych nie przekraczający 2 proc. wzrostu trzech najlepiej prosperujących państw

• deficyt budżetowy nie przekraczający 3 proc. PKB

• dług publiczny nie przekraczający 60 proc. PKB

Etap trzeci
Rozpoczął się 1 stycznia 1999 wprowadzeniem wspólnej waluty - euro w jedenastu państwach Piętnastki (Wielka Brytania, Szwecja i Dania nie wyraziły chęci przystąpienia do wspólnej waluty, Grecja nie spełniła kryteriów konwergencji).
Formalnie rozpoczął swoją działalność Europejski Bank Centralny - (EBC), który wraz z bankami centralnymi państw członkowskich stworzył Europejski System Banków Centralnych (ESBC). Podstawą istnienia unii walutowej miała być całkowita niezależność Banku Centralnego od rządów narodowych.
Kapitał EBC - 5 miliardów euro znajduje się w gestii narodowych Banków Centralnych. W trzeciej fazie unii walutowej Komitet Walutowy został zastąpiony przez Komitet Gospodarczy i Finansowy. KGiF nadzoruje finansową i gospodarczą sytuację w państwach członkowskich.

Trzeci etap Unii Walutowej zakończy się 1 stycznia 2002 roku, kiedy euro wejdzie do powszechnego obiegu. Zastąpi ono około 12 miliardów banknotów i 70 miliardów monet narodowych.

W dwunastu państwach strefy euro (Austria, Belgia, Finlandia, Francja,Grecja Hiszpania, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Niemcy, Portugalia i Włochy) żyje 310 mln ludzi, którzy wytwarzają blisko 20 proc. światowego produktu i 20 proc. światowego eksportu.
Od 1 stycznia 1999 o stabilność cen krajów strefy euro dba Bank Centralny we Frankfurcie, który wraz z Systemem Europejskich Banków Centralnych zarządza polityką monetarną Unii.

Quiz Europejski  |  Pogoda w Europie  |  Przelicznik walut  | Słowniczek europejski