Prymus
wśród polityk
 Wspólna
Polityka Rolna była pierwszą zaplanowaną i realizowaną polityką
Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. Stworzyła wspólny rynek produktów
rolnych. Pierwszeństwo zbytu na tym rynku mają produkty pochodzące z
krajów Unii.
Od dziesięcioleci wydatki na wspólną politykę rolną pochłaniają blisko
połowę środków budżetowych Wspólnoty.
Na wprowadzenie do Traktatów Rzymskich
zapisu o Wspólnej Polityce Rolnej nalegała Francja, gdzie sektor rolnictwa
odgrywał większą rolę niż w pozostałych krajach. Francja zainteresowana
była stworzeniem wspólnego rynku produktów rolnych. Bardziej
uprzemysłowione Niemcy natomiast opowiadały się za usunięciem barier
handlowych.
Koszty
W traktacie o EWG zaproponowano stopniowe
wprowadzanie wspólnej organizacji rynków branżowych; powstał wspólny rynek
mleczarski, rynek wołowiny i cielęciny, zbożowy, nasion oleistych, wina,
ziemniaków i inne.
W kilka lat później przystąpiono do
stopniowego wyrównywania cen na artykuły rolne, stosowania opłat
wyrównawczych i tworzenia jednolitego rynku artykułów rolnych. Odtąd ceny
utrzymywano na poziomie wyższym od światowego dzięki mechanizmowi
interwencyjnemu (70 proc. produkcji miało zagwarantowane ceny i zbyt) oraz
antyimportowej ochronie rynku. W 1962 roku utworzono Europejski Fundusz
Orientacji i Gwarancji dla Rolnictwa (FEOGA), który wspierał wspólną
politykę rolną.
Pomoc finansowa w ramach funduszu
kierowana jest do rolników, przedsiębiorców, samorządów i innych
instytucji publicznych. Wielkość funduszu ustala Rada Unii Europejskiej na
wniosek Komisji. Średnio jest to 40 mld euro rocznie, czyli blisko połowa
budżetu Unii. W ramach FEOGA działają dwie sekcje: "Gwarancja' i
"Orientacja". Za fundusz strukturalny uznawana jest jedynie sekcja
"Orientacja" (8 proc. funduszu). ("Gwarancja" to bezpośrednie dopłaty do
produktów).
Sposoby pomocy rolnikom UE różniły się w
zależności od rynku. W przypadku zboża, mleka, mięsa wołowego i wina
zapewniano rolnikom utrzymanie cen. Producenci tytoniu otrzymywali
bezpośrednią pomoc. Rynek jaj i drobiu był chroniony przez odpowiednie
zapory wobec rynków zewnętrznych. W tym celu ustalono trzy ceny:
orientacyjną, gwarantowaną (średnio ponad 70 proc. ceny orientacyjnej) i
progową (stanowiącą zaporę dla producentów z krajów trzecich).
Każdego roku w marcu ustalanie tych cen to tzw. "maratony rolne".
Obecnie w unijnym rolnictwie pracuje 5
proc. ludności czynnej zawodowo, a użytki rolne w krajach Piętnastki
stanowią średnio jedną czwartą terytorium.
Nadprodukcja
Wieloletnie subwencjonowanie rolnictwa
doprowadziło w Unii Europejskiej do nadprodukcji. Obawiano się, że dalsze
utrzymywanie dotychczasowych wydatków na rolnictwo sparaliżuje rozwój
innych polityk wspólnotowych, zwłaszcza w połowie lat osiemdziesiątych.
Wprowadzono wówczas ograniczenia przy sprzedaży mleka; przy nadprodukcji
rolnikom płacono mniej.
W końcu lat osiemdziesiątych podobny
mechanizm objął zboża, rośliny oleiste i białkowe. Zaproponowano nawet
rolnikom zostawienie odłogiem jednej piątej pól na 5 lat. W zamian -
obiecano premię i możliwość przejścia na emeryturę w wieku 55 lat.
W ramach reformy Wspólnej Polityki Rolnej
obniżono ceny interwencyjne zbóż o 33 proc. w ciągu trzech lat, a
następnie przystąpiono do obniżania cen na mięso wołowe, mleko i tytoń.
Wprowadzono również bezpośrednią pomoc dla rolników, pokrywającą różnicę
cen produktów rolnych. Wypłacanie pomocy uzależniono od zaniechania upraw
na określonej powierzchni gospodarstwa.
Ustalono limity powierzchni ziemi
uprawnej oraz ilości zwierząt hodowlanych na jedno gospodarstwo w krajach
Unii Europejskiej.
W wielu branżach (mlecznej, mięsnej,
zbożowej) dodatkowa produkcja jest wysoko opodatkowana. Doprowadza to do
niskich, a nawet - jak w przypadku mleka - do zerowych czy ujemnych cen.
Rolnicy, którzy produkują mniej niż wynosi w ich regionie średnia z
hektara, są zwolnieni z obowiązku zaniechania upraw i otrzymują wysoką
pomoc. |
Polityka
rolna
