|
A - B
Absorpcyjna zdolność
Zdolność danego regionu do efektywnego wykorzystania napływających z
zewnątrz środków finansowych (głównie chodzi o środki pomocowe i kredyty).
Zdolność absorpcji generalnie zależy od warunków, na jakich środki te są
udostępnione oraz od poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego i
instytucjonalnego regionu.
Accession - Driven
Model pomocy podporządkowany sprawnemu osiąganiu członkostwa Unii
Europejskiej przez kraj biorcę pomocy.
Accession Partnership
Układ o Partnerstwie na Rzecz Przystąpienia do Wspólnoty.
Acquis Communautaire
Jest to zestaw praw i przepisów unijnych. Obejmuje porządek prawny, zasady
prawne, orzecznictwo. Termin ten nie ma polskiego odpowiednika. Muszą je
zaakceptować wszystkie państwa przystępujące do Unii Europejskiej.
ADAPT BIS
Inicjatywy Unii Europejskiej.
Agencja Rozwoju Lokalnego (ARL)
Instytucja, której podstawowa charakterystyka zbieżna jest z opisem ->
agencji rozwoju regionalnego. Najważniejsza różnica to węższy obszar
działania, ograniczony (na ogół statutowo) do gminy bądź grupy gmin.
W Polsce (1998) istnieje 17 ARL.
Agencja Rozwoju
Regionalnego (ARR)
Instytucja, której misją jest wspomaganie i promocja szeroko pojmowanego
rozwoju danego obszaru (regionu). Kluczowe cele to wsparcie rozwoju
ekonomicznego regionu oraz pozyskiwanie inwestorów z zewnątrz. Stosuje
zróżnicowane instrumenty (-> Instrumenty Rozwoju Regionalnego).
Główni akcjonariusze to administracja publiczna (rządowa i samorządowa),
instytucje okołobiznesowe, rzadziej przedsiębiorstwa. Przeważa kapitał
regionalny. Zasadnicze formy prawne w Polsce: spółka (z o.o. lub akcyjna)
oraz fundacja.
Agenda 21
Zbiór zaleceń i wytycznych działań na rzecz ekorozwoju, przyjęty podczas
tzw. Szczytu Ziemi, konferencji ONZ w Rio de Janeiro w czerwcu 1992r.
Agenda 2000
Dokument zawierający opinię Komisji Europejskiej w sprawie wniosku Polski
(i innych krajów) o przystąpienie do Unii Europejskiej. Opublikowany 15
lipca 1997r.
Akcesja
Przyjęcie nowych państw do Unii Europejskiej.
AVIS
Zestaw informacji, o jakie w trybie formalnym wystąpiła Komisja Europejska
do państw ubiegających się o członkostwo (w tym do Polski). AVIS to bardzo
szczegółowy opis wszystkich aspektów życia danego kraju ze szczególnym
naciskiem na kwestie ładu prawnego i gospodarki. Przedstawione przez
Polskę (i innych 9 krajów) informacje zostały przeanalizowane i na tej
podstawie 15 Lipca 1997 Komisja Europejska opublikowała swoją opinię o
przygotowaniu każdego z tych krajów do integracji europejskiej.
Dokument ten nosi tytuł Agenda 2000.
BC-NET
Business Cooperation Network - Sieć Współpracy Między Przedsiębiorstwami.
Beneficjent
Osoba fizyczna bądź prawna, korzystająca ze wsparcia środkami pomocowymi
UE.
Beneluks
Grupa państw do której należą: Belgia, Holandia i Luksemburg.
Brygady Marriotta
Demand-Driven vs. Donor Driven
Budżet Unii Europejskiej
Plan dochodów i wydatków Unii, sporządzany na okresy roczne, a ostatnio
także na okresy wieloletnie. Dochody budżetu UE pochodzą obecnie z: 1) ceł
importowych; 2) opłat wyrównawczych za produkty rolne; 3) części VAT (1,4
punktu procentowego); 4) wkładów krajów członkowskich, zależnie od potrzeb
Unii, w relacji do PKB.
C - D
Common Agriculture Policy
- Wspólna Polityka Rolna.
Cel polityki regionalnej
Unii Europejskiej
Zgodnie z Traktatami Rzymskimi jest nim zmniejszanie różnic gospodarczych
i społecznych między najbiedniejszymi i najbogatszymi regionami Unii.
Podstawowymi zasadami polityki służącej jego realizacji są:
współfinansowanie, partnerstwo, programowanie i koncentracja środków. Unia
zapewnia wsparcie dla działań podejmowanych zgodnie z Celem Polityki
Regionalnej oraz koordynuje jego realizację z zamiarem osiągnięcia pełnej
integracji wewnątrz organizmu Unii.
Instrumentami finansowania tej polityki są Fundusze Strukturalne i Fundusz
Kohezji.
Cele (Objectives) polityki
strukturalnej Unii Europejskiej
Pożądane w przyszłości stany rzeczy w sferze gospodarczej i społecznej,
określone w ramach Jednolitego Rynku przez Unię Europejską.
Skonkretyzowano je w sześciu Celach rozwojowych.
Cel 1 - promocja rozwoju i dostosowań strukturalnych w regionach słabiej
rozwiniętych.
Cel 2 - restrukturyzacja regionów, w których następuje upadek przemysłu.
Cel 3 - zwalczanie długotrwałego bezrobocia oraz umożliwienie ludziom
młodym wejścia w życie zawodowe.
Cel 4 - umożliwienie pracownikom adaptacji do zmian w przemyśle i systemie
produkcji.
Cel 5a - przyspieszenie dostosowania struktur rolnych w ramach -> Wspólnej
Polityki Rolnej.
Cel 5b - pomoc w rozwoju i zmianach strukturalnych obszarów wiejskich
Cel 6 - promocja rozwoju i dostosowań strukturalnych w regionach o małej
gęstości zaludnienia.
Z punktu widzenia polityki regionalnej najważniejsze są Cele 1 , 2, 5b, 6,
określane jako regionalne. Są one realizowane w regionach: wiejskich,
słabiej rozwiniętych, posiadających niską populację bądź przestarzały
przemysł. Pozostałe Cele (3, 4, 5a) nie odnoszą się do regionów, lecz do
państw i nazywane są celami horyzontalnymi (co oznacza, że nie są
ograniczone do pewnych regionów, lecz mogą być realizowane na całym
terytorium Unii).
Głównym źródłem finansowania Celów Polityki Strukturalnej są -> Fundusze
Strukturalne. Udział finansowy -> beneficjentów w realizacji Celów jest
uzależniony od sytuacji społeczno-gospodarczej regionu, od Celu jakiemu
przyporządkowano dany region oraz od rodzaju podejmowanych działań.
Począwszy od roku 2000 liczba celów zostanie zredukowana do trzech.
Cel 1 - rozwój i dostosowania strukturalne w regionach słabiej
rozwiniętych. Będzie to cel regionalny obejmujący dotychczasowe cele 1 i
6.
Cel 2 - ekonomiczna i socjalna transformacja obszarów o zaburzonej
strukturze gospodarki (obszary przemysłowe, rolnicze, miejskie i zależne
od rybołówstwa). Będzie to również cel regionalny obejmujący dotychczasowe
cele 2 i 5b.
Cel 3 - modernizacja polityki i systemów edukacji, szkoleń oraz
zatrudnienia. Będzie to cel horyzontalny wspierający finansowo rozwój
zasobów ludzkich we wszystkich państwach członkowskich UE.
CELEX
Bank danych (głównie o przepisach) Unii Europejskiej.
CI
Community Initiatives - Inicjatywy Unii Europejskiej.
CLUSTERS
Sieci Współpracy Podmiotów Gospodarczych.
COP
Country Operational Programme - Krajowy Program Operacyjny.
Counterpart Funds (CPF)
Fundusze utworzone w wyniku sprzedaży dostarczonej Polsce w latach
1989-1991 pomocy w naturze (głównie żywność). Dobra te, sprzedane na
polskim rynku, pozwoliły zgromadzić fundusze wykorzystywane do wspierania
przebudowy Polski (równolegle do innych środków pomocy zagranicznej).
Główne counterpart funds pochodzą z Unii Europejskiej.
CREDO
Program Unii Europejskiej w ramach Phare-Multicountry, służący wsparciu
współpracy transgranicznej między krajami objętymi programem -> Phare
(środkowoeuropejskim) i programem Tacis (wschodnioeuropejskim). Zasięg
terytorialny jest ograniczony tylko do województw przygranicznych.
Crossborder cooperation
Phare-CBC.
CSF
Community Support Framework - Ramowy Plan Wsparcia.
DATAR
Delegation a I'amenagement du territoire et a I'action regionale -
francuskie Biuro Pełnomocnika ds. Zagospodarowania Terenu i Polityki
Regionalnej. Jego zadaniem jest prowadzenie polityki regionalnej i
koordynowanie jej celów z celami planu narodowego, zapewnienie spójności
polityki regionalnej z innymi działaniami podejmowanymi przez rząd (np. z
polityką sektorową). DATAR posiada status administracji celowej (administration
de mission), na jej czele stoi pełnomocnik, podlegający bezpośrednio
prezesowi Rady Ministrów, choć DATAR jako instytucja jest podporządkowana
Ministerstwu Przemysłu.
Delorsa pakiety
Projekt reform finansowych Unii Europejskiej autorstwa Jacquesa Delorsa
jako przewodniczącego Komisji Europejskiej, zmierzających do
wygospodarowania dodatkowych środków na pogłębienie integracji drogą m.in.
zmniejszenia nierówności rozwoju regionów. Tzw. I Pakiet Delorsa dotyczył
lat 1988-1992 i był podporządkowany celom tworzenia Jednolitego Rynku.
Pakiet II dotyczył lat 1993-1999 i wprowadzał reformę wspólnej polityki
rolnej oraz zapoczątkował przemiany strukturalne, tworzenie unii
ekonomicznej i monetarnej. Każdy z Pakietów przewidywał podwojenie środków
na politykę strukturalną (na lata 1993- 1999 przeznaczono 141 mld ECU).
Demand-Driven vs.
Donor-Driven (supply-driven)
Dwa skrajne modele udzielania pomocy. Demand-driven to pomoc dostarczana
zgodnie z popytem (zapotrzebowaniem zgłaszanym przez biorcę). Donor-driven
to pomoc podporządkowana wyobrażeniom dawcy o tym, czego potrzeba biorcy.
Na ogół pomoc jest wypadkową obu tendencji i zależy zwłaszcza od
samoświadomości kraju dawcy i umiejętności negocjacji. Im mniej stabilny
system polityczny kraju biorcy, tym większe prawdopodobieństwo, że pełną
kontrolę nad pomocą przejmie dawca. Zazwyczaj kończy się to wydatkowaniem
większości dostępnych środków na konsultantów, zwłaszcza z kraju dawcy.
Zjawisko znane potocznie jako "brygady Marriotta", czyli przysyłanie do
kraju w ramach pomocy grup ekspertów, którzy na koszt programu pomocowego
trawią czas w najdroższych hotelach, gromadząc banalne informacje, łatwo
dostępne w każdej większej bibliotece świata lub ambasadzie kraju biorcy.
Zob. też: accession-driven.
Directoria
Cyklicznie spotkania przedstawicieli samorządów lokalnych i regionalnych
oraz instytucji i programów stawiających sobie za cel wspieranie rozwoju
regionalnego i współpracy międzyregionalnej, organizowane przy
współudziale Komisji Europejskiej.
DIS
Decentralised Implementation System Phare - System Realizacji Programów
Phare.
Dokumenty programowe Phare
Zob. COP , SOP, Umowa Ramowa, Memorandum Finansowe, Multiannual Indicative
Programme, Plan Strategiczny, Program Pracy.
Donor
Instytucja (osoba) ofiarowująca pomoc. Inaczej: dawca pomocy, darczyńca,
donator.
Dotacja
Środki finansowe przekazane biorcy (np. gminie) na ściśle określony w
umowie (lub w prawie) cel. Biorca pod rygorem prawa nie może zmienić
przeznaczenia środków i wydać dotacji przewidzianej np. na utrzymanie
szpitala, na budowę ratusza lub wyjazd studialny za granicę. Dotacja służy
spowodowaniu, by biorca wykonał zadania priorytetowe z punktu widzenia
dawcy (np. rządu).
Dyrekcja Generalna (DG) XVI
Departament Komisji Europejskiej, odpowiedzialny za zmniejszanie
społeczno-gospodarczych zróżnicowań pomiędzy regionami Unii.
Zadaniem DG XVI jest także alokacja środków pochodzących z dwóch głównych
funduszy Unii Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (ERDF) i
Europejskiego Funduszu Kohezji - na potrzeby rozwoju regionów wchodzących
w skład państw członkowskich.
Działania przedakcesyjne (preakcesyjne)
Działania przygotowujące dany kraj do członkostwa w Unii Europejskiej.
Obejmują dostosowanie prawa, instytucji i struktur (zwłaszcza
gospodarczych) do prawa i praktyki UE.
Dzień Europy
Dzień ten został ogłoszony w celu uczczenia utworzenia Rady Europy - 5
maja 1949 r.
Dzień Unii Europejskiej
Dzień Unii Europejskiej jest obchodzony 9 maja celem upamiętnienia
publicznej prezentacji pomysłu powołania pierwszej Wspólnoty Europejskiej
- Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali. Prezentacji tej dokonał w 1950r.
francuski minister spraw zagranicznych - Robert Schuman.
E - F
European Agriculture
Guidance and Guarantee Funds - Europejski
Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej.
ECU
European Currency Unit - Europejska Jednostka Monetarna oparta na koszyku
walut. W praktyce stosowana tylko do celów rozliczeniowych w dokumentach
budżetowych, funduszach strukturalnych oraz opłatach i taryfach celnych; w
obiegu nie występuje. Zostanie zastąpiona przez euro.
ERDF
European Regional Development Fund - Europejski Fundusz Rozwoju
Regionalnego.
ESDP
European Spatial Development Perspective - Europejska Perspektywa Rozwoju
Przestrzennego.
ESF
European Social Fund - Europejski Fundusz Socjalny.
EURADA
European Association of Regional Development Agencies - Europejskie
Stowarzyszenie Agencji Rozwoju.
Europejska Konwencja Praw
Człowieka
Przyjęta przez Radę Europy 4 listopada 1950r. zakłada wspólną ochronę
praw: wolności, życia, nietykalności, bezpieczeństwa osobistego, wolności
myśli, sumienia, wyznania, poszanowania życia prywatnego i rodzinnego,
wolnego wyrażania poglądów i opinii itp. Kontrolę nad przestrzeganiem praw
Europejskiej Konwencji Praw Człowieka sprawuje Europejska Komisja Praw
Człowieka oraz Europejski Trybunał Praw Człowieka.
Europejskie Stowarzyszenie
Agencji Rozwoju
European Association of Regional Development Agencies, EURADA -
ponadnarodowa organizacja zaangażowana w sprawy rozwoju regionalnego.
Założona w 1991r., zrzesza ok. 140 agencji z Unii Europejskiej. Od 1996r.
Członkami stowarzyszonymi są niektóre polskie agencje.
Funkcje EURADA
Reprezentowanie interesów agencji wobec władz Unii, realizacja projektów
wspófinansowanych przez Unię, organizowanie seminariów, konferencji.
Siedzibą stowarzyszenia jest Bruksela.
EUREG
European Journal of Regional Development - periodyk wydawany przez Komisję
Europejską poświęcony problematyce rozwoju regionalnego Unii Europejskiej.
Euro
Nazwa nowej europejskiej jednostki monetarnej, która ma zastąpić ECU. Od
1999r. powinna zastępować też waluty narodowe. Na banknotach przewiduje
się miejsce na symbole narodowe kraju emitenta.
Eurobarometr
Regularne badania opinii publicznej przeprowadzane od 1973r. na zlecenie
Komisji Europejskiej (Dyrekcja Generalna X - Informacja, Komunikacja,
Kultura i Media Audiowizualne). Badania obejmują reprezentację całej
ludności Unii.
Europa Ojczyzn
Sformułowanie to zostało rozpowszechnione dzięki przezydentowi Francji
Charles'owi de Gaulle. Według tej koncepcji Europa powinna być unią
suwerennych państw.
Euro-Info
Europejskie centra informacji dla małych i średnich przedsiębiorstw.
Informują o funkcjonowaniu jednolitego rynku, przepisach, programach
wsparcia, instrumentach strukturalnych, bazach danych etc. W Polsce
istnieje Centrum Korespondencyjne Euro-Info (00-400 Warszawa, ul. Nowy
świat 6/12).
Europe 2000
Studium perspektyw rozwoju i zagospodarowania terytorium Wspólnoty,
zaakceptowane w 1991r. przez ministrów krajów członkowskich,
odpowiedzialnych za rozwój regionalny oraz za planowanie przestrzenne.
Europe 2000 Plus
Zaktualizowane w 1994r. studium perspektyw rozwoju i zagospodarowania
terytorium Wspólnoty, uwzględniające bliską akcesję Austrii i krajów
skandynawskich oraz dalszą...... krajów Europy Środkowej i Wschodniej.
Fragmenty tekstu i kart ogramy dotyczące tych ostatnich odbiegały od
realiów przestrzennego zagospodarowania Europy środkowej i Wschodniej i
wywołały ostrą krytykę, m. in. ze strony polskiej.
Europartenariat
Przedsięwzięcie typu informacyjno-targowego dla małych i średnich
przedsiębiorstw. Organizowane cyklicznie z inicjatywy Komisji
Europejskiej. Region organizujący prezentuje kilkaset własnych MŚP, które
spotykają się bezpośrednio z firmami-gośćmi wedle wcześniej uzgodnionego
harmonogramu. Pierwszy EUROPARTENARIAT w kraju nie należącym do Unii
Europejskiej odbył się w Polsce (Gdańsk 1994). Uczestniczyło w nim 400
firm polskich i ponad 2000 zagranicznych.
European Policies Research
Centre
Instytut przy uniwersytecie w Strathclyde w Szkocji. Na zlecenie Komisji
Europejskiej sporządza i publikuje coroczne raporty o polityce regionalnej
UE, jej instrumentacji i efektach.
Europejska Karta Samorządu
Lokalnego (terytorialnego)
Przyjęta przez Komitet Ministrów Rady Europy 15 października 1985r. Karta
definiuje samorząd, wskazuje jego prawa i niezbędne kompetencje. Kartę
podpisała większość państw członkowskich Rady Europy, w tym Polska.
Europejska Karta Samorządu
Regionalnego
Przygotowywana przez Radę Europy swoista "konstytucja" regionalna,
określająca status regionu. Zob. Europejska Karta Samorządu Lokalnego.
Europejska Perspektywa
Rozwoju Przestrzennego
European Spatial Development Perspective, ESDP - cyklicznie przygotowywane
studium perspektyw rozwoju i zagospodarowania terytorium Unii
Europejskiej, sporządzane obecnie przy szerszym niż dotąd udziale krajów
członkowskich. Obejmuje także obszar krajów stowarzyszonych. Dokument nie
ma charakteru obligatoryjnego, jednakże jego kolejne edycje pełnią ważną
rolę opiniotwórczą w sferach administracji publicznej i biznesu.
Europejski Bank
Inwestycyjny
Został powołany na mocy traktatu o Europejskiej Wspólnocie Gospodarczej.
Zadaniem EBI jest przyczynianie się do zrównoważonego i stabilnego rozwoju
Rynku Wewnętrznego w interesie wszyskich państw członkowskich. Bank ten
użycza pożyczek i gwarancji, które umożliwiają finansowanie projektów we
wszystkich sektorach gospodarki.
Europejski Bank Odbudowy i
Rozwoju (EBOiR)
Powstał w 1990 roku i ma swą siedzibę w Londynie. Zadaniem Banku jest
wspieranie gospodarczych przedsięwzięć podmiatów Europy Środkowej i
Wschodniej. Udziałowcami Banku jest 57 państw, w tym kraje Unii
Europejskiej oraz Europejski Bank Inwestycyjny.
Europejski System Walutowy
(ESW)
System ten reguluje kwestie związane z współpracą walutową krajów
członkowskich UE. W ramach tego systemu funkcjonują trzy elementy: ECU (European
Currency Unit) - Europejska Jednoska Walutowa będąca mechanizmem wymiany i
interwencji w zakresie kursów walutowych ograniczający wahania kursu
wszyskich walut członkowskich względem siebie (Exchange Rate Mechanism)
oraz różnorodne mechanizmy kredytowe.
Europejskie Miasto Kultury
Tytuł corocznie (od 1985r.) przyznawany jednemu z miast Unii. Za tytułem
idą dotacje na imprezy kulturalne. Kraków będzie jednym z europejskich
miast kultury w 2000r., ale jako miasto spoza Unii nie może na razie
liczyć na znaczące środki.
Europejski Fundusz Kohezji
(spójności)
Powstał jako odpowiedź na włączenie do Unii Europejskiej słabo
rozwiniętych, peryferyjnych państw europejskich (Portugalii, Hiszpanii,
Grecji, Irlandii), które wniosły ze sobą szereg problemów wynikających z
zacofania. Zadaniem Funduszu Kohezji było ułatwienie ich integracji
poprzez stworzenie sieci infrastrukturalnych dla umożliwienia rozwoju tych
państw (usunięcia białych plam infrastrukturalnych) i ułatwienia
bezpośrednich więzi z gospodarczym centrum Unii.
Środki funduszu przeznaczono wyłącznie na inwestycje w zakresie ochrony
środowiska oraz transeuropejskich sieci komunikacyjnych (głównie
autostrad). Działania Funduszu zaplanowano na lata 1993-1999 (łączny
budżet 15,1 mld ECU). Fundusz Kohezji nie jest funduszem strukturalnym,
lecz czasowym instrumentem ekonomiczno-politycznym. Komisja Europejska
proponuje przedłużenie działania funduszu na lata następne. Nadal
wspierałby ww. kraje, ale część środków uzyskałyby nowe,
środkowoeuropejskie kraje ubiegające się o członkostwo.
Europejski Fundusz
Orientacji i Gwarancji Rolnej
European Agricuiture Guidance and Guarantee Funds, EAGGF - utworzony na
mocy Traktatów Rzymskich, zajmuje się transformacją struktury rolnictwa
oraz rozwojem obszarów wiejskich. Fundusz realizuje między innymi
następujące zadania:
1) wzmocnienie i reorganizacja struktur rolnictwa i leśnictwa;
2) zapewnienie konwersji kierunków produkcji rolnej i promowanie
pozarolniczej działalności gospodarczej w obszarach wiejskich;
3) pomoc w osiągnięciu akceptowanego społecznie poziomu życia rolników;
4) pobudzenie świadomości społeczności żyjących na obszarach wiejskich w
celu chronienia środowiska przyrodniczego, zachowania walorów krajobrazu,
etc.
Europejski Fundusz Rozwoju
Powstał w związku z Konwencją z Lome, określającą zasady współpracy Unii
Europejskiej z 70 krajami Afryki, Karaibów i Pacyfiku. EFR rozdziela
subwencje i tanie pożyczki na inwestycje gospodarcze w tych krajach. Nie
mylić z Europejskim Funduszem Rozwoju Regionalnego.
Europejski Fundusz Rozwoju
Regionalnego
European Regional Development Fund, ERDF - Fundusz powstał w 1975r. Jego
zadaniem jest zmniejszanie dysproporcji w poziomie rozwoju regionów
stowarzyszonych w Unii. ERDF współfinansuje realizację Celów 1 i 2
Polityki Strukturalnej UE ( Cele Polityki Strukturalnej UE). W
szczególności fundusz ten udziela wsparcia inwestycjom produkcyjnym,
rozwojowi infrastruktury, lokalnym inicjatywom rozwojowym oraz małym i
średnim przedsiębiorstwom.
Europejski Fundusz Socjalny
European Social Fund, ESF - utworzony na mocy Traktatów Rzymskich.
Współfinansuje realizację Celów 3 i 4 ( Cele Polityki Strukturalnej UE) na
całym obszarze Unii Europejskiej, wspiera również Cele 1, 2 i 5b. Ze
środków funduszu finansowane są głównie szkolenia zawodowe i rozwój
zatrudnienia.
Europejski Trybunał
Rewidentów Księgowych
European Court of Auditors - organ odpowiedzialny za kontrolę budżetu Unii
Europejskiej (w dużym uproszczeniu jest to unijna NIK, chociaż nie ma tak
szerokich uprawnień). Trybunał bada też wykorzystanie środków Phare w
krajach Europy środkowej.
Europol
1. miasto odgrywające istotną rolę w przestrzeni europejskiej, ważne dla
funkcjonowania Europy, europolis;
2. system współpracy policji (Biuro Policji Europejskiej).
Euroreg
Europejski Instytut Rozwoju Regionalnego i Lokalnego na Uniwersytecie
Warszawskim; prowadzi bogatą działalność badawczą oraz
popularyzatorsko-promocyjną w statutowym zakresie.
Euroregion
Zinstytucjonalizowana forma współpracy regionów przygranicznych dwóch lub
więcej państw. Polega m.in. na powoływaniu wspólnych organów
koordynacyjnych, wspólnym sporządzaniu lub uzgadnianiu planów (np.
zagospodarowania przestrzennego) etc. Jednostki terytorialne organizujące
się w formie euroregionów działają zgodnie z prawem obowiązującym w kraju
macierzystym, nie ma zatem żadnych przejawów eksterytorialności. W Unii
Europejskiej euroregiony były silnie promowane jako rozwiązania
pilotażowe, poprzedzające i przygotowujące integrację krajów
członkowskich. W Polsce utworzono dotychczas (1998) 12, euroregionów:
Neisse-Nisa-Nysa, Sprewa-Nysa-Bóbr} Pro Europa Viadrina, Pomerania, Tatry,
Glacensis, Karpaty, Bug, Niemen, Pradziad, Śląsk Cieszyński i Bałtyk.
Euroregiony
To obszary współpracy przygranicznej (transgranicznej), będące rezultatem
porozumienia przygranicznych jednostek samorządu terytorialnego.
Funkcjonowanie euroregionów zostało uregulowane poprzez Europejską
Konwencję Ramową o Wspólparcy Transgranicznej (z 1980 roku) oraz
Europejską Kartę Regionów Granicznych (z 1995 roku).
Celem euroregionów jest przede wszyskim wspólpraca gospodarcza, rozwój
połączeń komunikacyjnych, ochrona środowiska, działalność
kulturalno-edukacyjna i turystyka.
W obszarze polskiego przygranicza działają euroregiony: "Bug", "Karpaty",
"Nysa", "Pomerania", "Pro Europa Viadrina", "Sprewa-Nysa-Bóbr" i "Tary". W
Europie Zachodniej funkcjonują m.in. euroregiony "Saar-lor-Lux", "Agre-alp",
"Euregio", "Regio Basilensis".
FIFG
Financial Instrument for Fisheries Guidance - Finansowy Instrument
Wspierania Rybołówstwa.
Finansowy Instrument
Wspierania Rybołóstwa
Financial Instrument for Fisheries Guidance, FIFG - fundusz strukturalny
powołany na potrzeby rybołówstwa, uzupełniający fundusz ustanowiony w 1993
r. Zajmuje się promowaniem zmian strukturalnych w tym sektorze gospodarki.
Współfinansuje Cele 5a, 5b, 6 ( Cele Polityki Strukturalnej UE).
Framework Agreement
Umowa Ramowa.
Fundamentalna Matryca
polskiej Przestrzeni
Termin stosowany w historii gospodarczej i w geografii regionalnej,
odnoszący się do wydarzeń i procesów dziejowych, które ukształtowały
podstawowe elementy obecnej przestrzeni Polski, np. sieć osadniczą, układ
szlaków komunikacyjnych, i są przyczyną istniejących obecnie różnic w
rozwoju społeczno-gospodarczym polskich regionów. Naukowcy zajmujący się
tą problematyką uważają, że fundamentalna matryca polskiej przestrzeni
pochodzi z okresu średniowiecza i renesansu. W literaturze termin ten
odnoszony jest również do przestrzeni kultury polskiej, która począwszy od
średniowiecza stała się istotnym elementem przestrzeni kultury
europejskiej.
Fundusz Kohezji
Europejski Fundusz Kohezji.
Fundusze strukturalne
Zasadniczy zasób finansowy mający na celu pomoc w restrukturyzacji i
modernizacji gospodarki Unii drogą interwencji w kluczowych sektorach i
regionach (poprawa struktury). Wyróżnia się następujące fundusze:
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Socjalny,
Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej, Finansowy Instrument
Wspierania Rybołówstwa. w wyniku przyjęcia tzw. Pakietów Delorsa
dwukrotnie podwajano budżet Funduszy Strukturalnych. Na lata 1994-1999
wynosi on 141,5 mld ECU. Zob. Zasady Funduszy Strukturalnych. Począwszy od
roku 2000 Komisja Europejska zaplanowała uproszczenie i koncentrację FS.
Zob. Cele Polityki Strukturalnej UE, Inicjatywy UE, Zasady Funduszy
Strukturalnych.
G - H
Grant
W praktyce programów pomocowych UE bezpośrednie wsparcie -> beneficjenta w
formie finansowania bądź koofinansowania jego projektu. Zob. subwencja,
dotacja.
Grant globalny
Global Grant - Obok klasycznego trybu przygotowania Ramowych Planów
Wsparcia i programów operacyjnych, Unia Europejska wykorzystuje możliwość
przekazania środków Funduszy Strukturalnych w formie grantu globalnego dla
instytucji-pośrednika wskazanego przez zainteresowane państwo
członkowskie. Zawarta w tej sprawie umowa określa: rodzaje działań,
kryteria doboru beneficjentów, warunki i zakres pomocy Funduszy
Strukturalnych, monitoring. Zasadniczo granty globalne służą wsparciu
lokalnych inicjatyw rozwojowych. Instytucja-pośrednik musi przedstawić
gwarancje płynności finansowej, mieć kompetencje administracyjne, operować
na obszarze danego regionu (regionów).
HORIZON
Inicjatywy Unii Europejskiej.
I - J
National Initiatives
National Initiatives, NI - jedna z form pomocy finansowej świadczona z
Funduszy Strukturalnych, program operacyjny inicjowany na szczeblu
krajowym. Inicjatywa kraju członkowskiego może uzyskać aprobatę Unii tylko
wtedy, jeżeli jest zgodna z Ramowym Planem Wsparcia (CSF). Drugim sposobem
przeforsowania inicjatywy kraju członkowskiego jest przygotowanie
Jednolitego Dokumentu Programowego (SPD).
Inicjatywy Unii
Europejskiej
Community Iniatives, CI - forma pomocy finansowej Funduszy Strukturalnych
dla słabiej rozwiniętych regionów oraz szczególnie ważnych sektorów.
Inicjatywy Unii opracowywane są na podstawie wytycznych ustalanych przez
Komisję Europejską. Wytyczne te stanowią uzupełnienie Ramowych Planów
Wsparcia (CSF) i ułatwiają rozwiązywanie problemów mających szczególnie
poważny wpływ na organizm Unii Europejskiej. Inicjatywy Unii stanowią 10%
wartości środków Funduszy Strukturalnych, z tego jeden punkt procentowy
jest przeznaczony na tzw. akcje innowacyjne.
Inicjatywy Wspólnoty
Inicjatywy Unii Europejskiej.
INRED
Program Phare-INRED.
Instrument Przedakcesyjnej
polityki Strukturalnej
Instrument for Structural Policies for Pre-Accession, ISPA - opracowany
przez Komisję Europejską w 1998 r. instrument finansowy wspierający 10
krajów Europy środkowo-Wschodniej przygotowujących się do akcesji z UE.
Wsparcie to obejmuje działania w zakresie prawa i polityki środowiskowej
oraz dostosowania sieci komunikacyjnych i transportowych do standardów
europejskich. Program ISPA realizowany w latach 2000-2006 będzie
dysponował 1,04 mld. ECU rocznie. środki rozdzielane będą proporcjonalnie
do populacji, powierzchni kraju oraz PKB na głowę mieszkańca. Instrument
jest równoległy do programu wsparcia dla rolnictwa i obszarów wiejskich ->
SAPARD oraz -> Phare, zintegrowanych w ramach -> Partnerstwa dla
Członkostwa.
Instrumenty rozwoju
regionalnego
Regulacje i działania wspierające rozwój regionalny. Na ogół wyróżnia się
następujące instrumenty:
1. Instrumenty finansowe:
a) bezpośrednie: dotacje, "miękkie" kredyty (o obniżonym lub subsydiowanym
oprocentowaniu), koncesje podatkowe i parapodatkowe, subsydia dla
przedsiębiorstw,
b) pośrednie: gwarancje bankowe, poręczenia, udziały kapitałowe;
2. Rozwój infrastruktury technicznej;
3. Rozwój "miękkiej" infrastruktury (otoczenia instytucjonalnego biznesu).
Wsparcie głównie na rzecz:
a) dostępu do informacji i doradztwa,
b) szkoleń,
c) B+R (Badań i Rozwoju), transferu technologii i innowacji;
4. Instrumenty niematerialne, w tym instrumenty planistyczne, oparte na ->
analizie SWOT i strategii rozwoju.
Instytucje Otoczenia
Biznesu
Buisness Environment - niezbędne dla funkcjonowania i rozwoju gospodarki
rynkowej instytucje publiczne i niepubliczne, komercyjne i non-profit.
Należą do nich instytucje finansowe (banki, giełda. fundusze i in.),
ubezpieczeniowe, informacyjne, szkoleniowe, konsultingowe, a także
promocyjne. Instytucje te tworzą "otoczenie biznesu" (business environment),
powszechnie uważane za jeden z decydujących czynników atrakcyjności
regionu (miasta. kraju) dla inwestorów.
W szerszym ujęciu ważnym elementem tego pojęcia jest prawo i instytucje
prawa.
INTERREG
Inicjatywa Unii Europejskiej wspierająca współpracę obszarów
przygranicznych dwóch państw członkowskich, mająca także na celu
wyrównanie dysproporcji w rozwoju regionów leżących po dwóch stronach
granicy. Interreg obejmuje również podobne działania w regionach państw
członkowskich graniczących z krajami beneficjentami programu -> Phare,
ściśle skoordynowane z Phare Cross-Border Cooperation (CBC) - Inicjatywy
Unii Europejskiej.
ISPA
Instrument Przedakcesyjnej Polityki Strukturalnej.
Jednolity Akt Europejski (JAE)
Jest to układ zawarty przez państwa członkowskie Wspólnot Europejskich w
1986 roku (wszedł w życie 1 lipca 1987). Główne postanowienia JAE to:
- włączenie Rady Europejskiej do systemu instytucji wspólnotowych,
- utworzenie Rynku Wewnętrznego,
- wzmocnienie kompetencji Parlamentu Europejskiego.
Jednolity (uproszczony)
Dokument Programowy
Single Programming Document, SPD - dokument przygotowywany przez rząd
kraju ubiegającego się o dostęp do pomocy finansowej z Funduszy
Strukturalnych w ramach inicjatywy kraju członkowskiego. Na podstawie
Ramowego Planu Wsparcia (CSF) albo SPD jest zatwierdzana przez Komisję
Europejską Inicjatywa Krajowa. Dokument ten łączy w sobie funkcje Ramowego
Planu Wsparcia (CSF) z wyodrębnioną uprzednio fazą przygotowywania
programów operacyjnych, zawierającą zasady funkcjonowania pomocy ze strony
Unii. Przygotowanie SPD skraca procedurę planistyczną - Inicjatywy
Krajowe.
Jednostka Zarządzająca
Programem
Project Management Unit, PMU - jest to wskazana przez rząd (w Memorandum
Finansowym) instytucja odpowiedzialna za realizację danego programu Phare
w zgodzie z procedurami i wytycznymi Komisji Europejskiej. PMU odpowiada
za przygotowanie dokumentów programowych i planistycznych, sprawozdanie
Komisji (i rządowi). nadzór nad realizacją przetargów, administrację
finansową etc. W przypadku realizowanych przez PARR zdecentralizowanych
programów regionalnych obok centralnego PMU istnieją Regionalne PMU
pełniące wszystkie obowiązki PMU na obszarze swego regionu i w zakresie
określonym w programie pracy dla danego regionu.
K - L
Know How Found
Fundusz Know-How dla Polski, utworzony w Wielkiej Brytanii w 1989r. na
rzecz pomocy dla rozwoju demokracji w Polsce i przechodzenia do gospodarki
rynkowej. Średniorocznie finansuje pomoc o wartości ok. 10 mln GBP (55 mln
PLN). Wyraźnie regionalny wymiar ma realizowany w woj. lubelskim i
białostockim Polsko-Brytyjski Program Rozwoju Przedsiębiorczości.
Komisja Europejska
Organ UE wyposażony w prawo inicjatywy ustawodawczej oraz uprawnienia do
koordynacji działań Wspólnot, kontroli stosowania prawa wspólnotowego oraz
traktatów przyjętych przez Wspólnoty. Składa się obecnie z 20 komisarzy,
wybranych na 5 lat.
Komitet Monitorujący
Powoływany wspólnie przez Komisję Europejską oraz kraj beneficjenta dla
celów monitoringu danego programu. Jego zadaniem jest zapobieżenie
jednostronnym ocenom, wypracowanie uzgodnionych zawczasu kryteriów sukcesu
(porażki), sposobu oceny, częstotliwości i zakresu analiz cząstkowych i
końcowych.
Komitet Regionów Unii
Europejskiej
Committee of the Regions - najmłodsza instytucja UE (Komitet utworzono w
1994r.), w skład której wchodzi 222 reprezentantów regionów państw
członkowskich Unii (najczęściej są to szefowie regionów, burmistrzowie
dużych miast oraz przewodniczący samorządów lokalnych). Prace Komitetu
odbywają się w ośmiu stałych komisjach. Misją Komitetu jest umożliwienie
uczestniczenia reprezentantów społeczności regionalnych i lokalnych w
realizacji polityki Unii Europejskiej. Na mocy Traktatu z Mastricht
istnieje obowiązek konsultowania się z Komitetem w takich sprawach jak
sieci transeuropejskie, zdrowie publiczne, edukacja, młodzież, kultura
oraz spójność ekonomiczna i socjalna. Komitet może z własnej inicjatywy
opiniować działania w zakresie rolnictwa i ochrony środowiska bezpośrednio
dotyczące miast oraz regionów.
Komitet Zarządzający Władz
Lokalnych i Regionalnych Rady Europy
Forum współpracy ministrów (ministerstw) kompetencyjnie związanych z
samorządem terytorialnym.
Kongres Władz Lokalnych i
Regionalnych Rady Europy
Powstał w 1994r. na bazie Europejskiej Konferencji Samorządu Lokalnego.
Cele: popieranie autonomii władz lokalnych i regionalnych, zapewnienie
wpływu na politykę, stymulowanie współpracy międzyregionalnej.
Reprezentowanych jest 39 krajów członkowskich Rady Europy (572
przedstawicieli samorządów).
KONVER
Inicjatywy Unii Europejskiej.
Koordynator Krajowy PHARE
National Coordinator Phare - instytucja rządowa odpowiedzialna za ogólną
koordynację programu Phare w danym kraju i za bieżące uzgodnienia z
Komisją Europejską (dawcą). W Polsce jest to Urząd Komitetu Integracji
Europejskiej, który pełni rolę koordynatora także dla innych programów
pomocy bezzwrotnej.
Krajowy Program Operacyjny
PHARE
Country Operational Programme, COP - jest dokumentem opisującym zwięźle
wszystkie programy uzgodnione z rządem i finansowane przez Phare w ramach
budżetu na dany rok. Krajowy Program Operacyjny jest umową finansową.
Załącznikami do niego są znacznie bardziej szczegółowe dokumenty opisujące
programy sektorowe. Zob. Sektorowy Program Operacyjny.
Kryteria konwergencji
Wynikające z Traktatu z Maastricht (Traktat o Unii Europejskiej) kryteria
określające warunki przystąpienia poszczególnych państw członkowskich do
unii walutowej. Podstawowe kryteria są następujące:
1. niska inflacja - poniżej 3%, nie więcej niż 1,5 punktu procentowego
ponad średnią z trzech państw o najniższej inflacji;
2. deficyt budżetowy poniżej 60% PKB (Produktu Krajowego Brutto);
3. wahania kursu waluty w ściśle określonych granicach;
4. stabilność długoterminowej stopy procentowej; nie może ona wynosić
więcej niż 2 punkty procentowe ponad średnią z trzech państw o najniższej
inflacji. Wiele spośród państw członkowskich Unii nie spełnia tych
kryteriów.
LEADER II
Inicjatywy Unii Europejskiej.
M - N
Maastricht
Traktat o Unii Europejskiej.
Medpartenariat
Impreza oparta na wzorach Europapartenariat, organizowana przez kraje
basenu Morza śródziemnego przy znaczącym wsparciu Komisji Europejskiej. W
imprezie organizowanej w 1997 r. w Tunezji uczestniczyli też polscy
przedsiębiorcy.
Memorandum finansowe Phare
Umowa między Komisją Europejską a rządem kraju beneficjenta programu ->
Phare. Memorandum określa: cele programu, wielkość środków finansowych w
podziale na główne komponenty, kryteria i sposoby realizacji, osoby i
instytucje odpowiedzialne za wykonanie, czas trwania, wkład kraju
beneficjenta i inne warunki, zależnie od specyfiki programu. Począwszy od
budżetu Phare na 1995 rok zrezygnowano z podpisywania Memorandów
Finansowych (oprócz Phare-CBC). Zastępuje je zbiorcza umowa finansowa,
czyli Krajowy Program Operacyjny (COP) wraz ze szczegółowymi programami
sektorowymi jako załącznikami.
Zob. Plan Strategiczny Phare.
Multiannual Indicative
Programme (MIP) Phare
Wieloletni Program Indykatywny Phare.
Narodowa Strategia
Integracji
Dokument państwowy opisujący zadania związane z procesem przygotowań do
integracji z Unią Europejską, procesem negocjacji oraz dostosowaniami w
pierwszym okresie członkostwa. Przygotowany przez Komitet Integracji
Europejskiej Rady Ministrów, przyjęty przez Sejm 23 maja 1997 r.
National Coordinator Phare
Koordynator Krajowy Phare.
NGO
Non - Governmental Organisation - Organizacja Pozarządowa.
Nomenklatura Jednostek
Terytorialnych do Celów Statystycznych
The Nomenclature of Territorial Units for Statistics, NUTS - jednolity i
spójny schemat podziału terytorialnego krajów Unii Europejskiej
wprowadzony w 1988 r.
NUTS jest pięciostopniową klasyfikacją hierarchiczną, w której wyróżnia
się trzy poziomy regionalne (NUTS 1-3) oraz dwa poziomy lokalne (NUTS
4-5). Ze względów praktycznych nomenklatura NUTS oparta jest przede
wszystkim na podziałach administracyjnych istniejących w krajach
członkowskich. Obecnie nomenklatura NUTS dzieli przestrzeń europejską na
77 regionów szczebla NUTS 1, 206 regionów szczebla NUTS 2 i 1031 regionów
szczebla NUTS 3. Poziom lokalny (NUTS 4) określany jest tylko dla
niektórych krajów Unii. NUTS 5 obejmuje 98433 jednostki szczebla
podstawowego. Klasyfikacja NUTS jest podstawą prowadzenia regionalnych
rachunków ekonomicznych i statystyki regionalnej w wymiarze
społeczno-gospodarczym. Klasyfikacja NUTS jest również wykorzystywana na
potrzeby polityki regionalnej UE. Regiony korzystające ze środków ->
Funduszy Strukturalnych są klasyfikowane według statystyki NUTS: regiony
słabiej rozwinięte niż pozostałe określane są w oparciu o NUTS 2 (podobnie
regiony słabo zaludnione). Obszary z upadającym przemysłem delimitowane są
według NUTS 3.
W związku z trwającymi negocjacjami w sprawie przystąpienia Polski do
struktur Unii Europejskiej prowadzone są obecnie prace nad określeniem
stopni klasyfikacji NUTS w naszym kraju. Jest to niezbędne dla celów
programowania i pozyskiwania subwencji z Funduszy Strukturalnych. Nad
propozycją NUTS pracuje Międzyresortowy Zespół (przedstawiciele: Głównego
Urzędu Statystycznego, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji,
Rządowego Centrum Studiów Strategicznych i Urzędu Komitetu Integracji
Europejskiej), powołany na posiedzeniu Rady Ministrów w dniu 17 czerwca
1997 r.
NOW
Inicjatywy Unii Europejskiej.
NUTS
The Nomenclature of Territorial Units for Statistics - Nomenklatura
Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych
O - P
OECD
Organisation for Economic Cooperation and Development - Organizacja
Współpracy Gospodarczej i Rozwoju.
Organizacja pozarządowa
Non - Governmental Organisation, NGO - organizacja utworzona z inicjatywy
obywatelskiej dla realizacji celów jednoczących założycieli. Podstawowe
formy prawne to stowarzyszenie i fundacja.
PAO
Project Authorising Officer - Urzędnik Zarządzający Programem.
Parlament Europejski
Organ Unii Europejskiej złożony z przedstawicieli państw członkowskich
wybranych w wyborach powszechnych na okres 5 lat. Ma uprawnienia do
uchwalania budżetu, przyjmowania nowych członków i zatwierdzania układów
stowarzyszeniowych oraz do kontroli pracy Komisji Europejskiej. Liczy
obecnie 626 deputowanych, ma siedzibę w Strasburgu.
Parnestwo dla członkostwa
Zasady współpracy Unii Europejskiej z krajami kandydującymi do członkostwa
przyjęte podczas szczytu Luksemburskiego w grudniu 1997r. Współpraca ta
powinna być kształtowana w oparciu o precyzyjnie zdefiniowany program
przygotowujący do członkostwa, w którym zawarte są zobowiązania państw
kandydujących, dotyczące określonych priorytetów, jak również kalendarz
ich realizacji.
Państwa kandydujące mają możliwość zaznajomienia się z politykami i
procedurami Unii poprzez udział w programach wspólnotowych. Zadaniem
Partnerstwa dla Członkostwa jest stworzenie jednolitej struktury
obejmującej priorytetowe obszary współpracy, zidentyfikowane przez Komisję
Europejską, dostępne środki finansowe umożliwiające realizację tych
priorytetów oraz określające warunki, które będą odnosiły się do tego
rodzaju wsparcia. Partnerstwo dla Członkostwa tworzy ramy działania dla
szeregu instrumentów polityki ( ISPA, SAPARD, Phare), które zostaną
wykorzystane w celu wsparcia przygotowań państw kandydujących do
członkostwa w Unii Europejskiej.
PEACE
Inicjatywy Unii Europejskiej.
PERSEUS
Komputerowy system sprawozdawczości finansowej Phare, od grudnia 1996
zastępujący dotychczas obowiązujący system Phacsy.
PESCA
Inicjatywy Unii Europejskiej.
PHACSY
System sprawozdawczości finansowej używanej przez PMU w ramach programu
Phare. Nie zastępuje systemu księgowego. Wprowadzane na bieżąco dane o
kontraktach i płatnościach są co miesiąc przekazywane na dyskietkach do
Komisji Europejskiej. Z powodu zawodności i nieelastyczności zastępowany
przez system Perseus.
Phare
Program pomocy Unii Europejskiej dla państw Europy środkowej i Wschodniej.
Początkowo w 1989r. pomoc dotyczyła pierwszych państw postkomunistycznych
(Polski i Węgier , stąd nazwa Phare: Poland Hungary: Action for
Restructuring of Economies, czyli Polska Węgry. Pomoc dla Restrukturyzacji
Gospodarek). W 1997r. obejmuje 11 państw środkowoeuropejskich, w tym
Litwę, Łotwę i Estonię. Fazy pomocy Phare:
I. lata 1989-1991 - głównie pomoc humanitarna (żywność, leki itp.);
II. lata 1991-1993- głównie pomoc doradcza i szkoleniowa; III. lata
1991-1997 - pomoc w znacznym stopniu przeznaczona na inwestycje
(regionalne i sektorowe);
IV. lata 1997-1999 - pomoc podporządkowana potrzebom przygotowań do
integracji europejskiej (acquis communautaire oraz inwestycje, zwłaszcza
infrastrukturalne).
Phare stanowi odrębną linię budżetową Komisji Europejskiej. Część środków
jest przekazywana państwom beneficjentom jako narodowe alokacje Phare i
zarządzana następnie przez instytucje tych krajów. Zarządzanie jest tylko
częściowo zdecentralizowane, większość decyzji wymaga zatwierdzenia przez
urzędników Komisji Europejskiej w Brukseli lub w krajowych
przedstawicielstwach Wspólnot Europejskich. Roczny budżet Phare dla Polski
wynosi średnio około 200 mln ECU, tj. ponad 700 mln zł. Część budżetu
Phare (rosnąca od 1995 roku) nie jest przekazywana na indywidualne
programy krajowe i pozostaje pod zarządem Komisji Europejskiej w postaci
tzw.Phare Multicountry (Phare Wielonarodowy) oraz licznych tzw. Programów
Horyzontalnych, przeznaczonych dla wszystkich państw uczestniczących w
programie. Od roku 2000 Phare będzie zintegrowany z programami ISPA i
SAPARD w ramach Partnerstwa dla Członkostwa.
Phare-CBC
Crossborder Cooperation - program współpracy przygranicznej, zainicjowany
w 1994 r. i służący finansowaniu projektów, głównie inwestycyjnych,
sytuowanych na granicach krajów Phare z państwami członkowskimi Unii
Europejskiej.
W przypadku Polski jest to przede wszystkim granica z Niemcami, jak
również granice morskie z Danią, Szwecją i Finlandią (CBC Bałtycki).
środki programu wynoszą średniorocznie 53 mln ECU i razem z negocjowanym
corocznie Krajowym Programem Operacyjnym Phare składają się na narodową
alokację dla Polski. Phare-CBC jest ściśle skoordynowany z wewnętrznym
programem Unii Europejskiej Interreg.
Phare Multicountry
Program Phare Wielonarodowy, czyli ta część środków Phare, która nie jest
adresowana bezpośrednio do indywidualnego kraju biorcy, lecz może być
wykorzystana tylko na mocy wspólnych uzgodnień wszystkich państw
korzystających z programu Phare. Phare Wielonarodowy ma w przeważającej
części charakter donor-driven ( demand-driven). Funkcjonuje także Komitet
Koordynacyjny złożony z przedstawicieli wszystkich państw biorców.
Przewodniczą mu kolejno poszczególne państwa, kadencja jest roczna.
Ostatnio używa się też określenia programu jako "Phare Multibeneficiary".
Plan Strategiczny Phare
Strategic Plan - podstawowy dokument techniczny stosowany do planowania
projektów i podprojektów w ramach programu. Początkowo obejmował okres
jednoroczny, ostatnio wprowadza się Plany Strategiczne obejmujące 3 lata.
Plan Strategiczny przekłada Memorandum Finansowe (matrycę monitoringu i
oceny) na język konkretnych działań. Określa spodziewane efekty i
wskaźniki ich osiągnięcia, harmonogram głównych prac, zasady koordynacji z
innymi programami. Na podstawie Planu przygotowywane są bardziej
szczegółowe dokumenty. Zob. Phare.
PMU
Project Management Unit - Jednostka Zarządzająca Programem.
Polska Agencja Rozwoju
Regionalnego (PARR)
Fundacja Skarbu Państwa powołana przez Rząd RP w 1993r. w celu wspierania
rozwoju regionalnego w Polsce, a w szczególności dla stymulowania i
wspomagania wszelkich inicjatyw na rzecz rozwoju gospodarczego w
regionach, sprzyjanie rozwojowi i upowszechnianiu wiedzy na temat form i
metod rozwoju regionalnego oraz tworzenie i uczestniczenie w tworzeniu
instytucji finansowych służących rozwojowi regionalnemu. Głównym źródłem
finansowania działań jest pomoc Unii Europejskiej ( Phare). W latach
1993-1997 przekazano tzw. regionom problemowym pomoc o łącznej wartości
ponad 100 mln ECU (ok. 350 mln zł). Główne programy: Phare-STRUDER (
STRUDER), Phare-RAPID ( RAPID), Phare-STRUDER 2 ( STRUDER 2), Phare-INRED
( INRED), Program pomocy dla małych i średnich przedsiębiorstw przyznanej
na odtworzenie majątku produkcyjnego i obrotowego zniszczonego w wyniku
powodzi z lipca 1997r., Phare-Equity Investment, Polsko-Szwajcarski
Program Regionalny (zob. niżej), Program "Dialogi i Rozwój' - Komponent
"Rozwój". PARR realizuje programy w sposób zdecentralizowany i wzorowany
na zasadach określających wykorzystanie Funduszy Strukturalnych. PARR jest
jedyną wykonawczą agencją rządową specjalizującą się wyłącznie w
programach rozwoju regionalnego i lokalnego. Zatrudnia: 33 osób.
Portrety Regionów
Portrait of the Regions - oficjalne wydawnictwo Dyrekcji Generalnej XVI
Komisji Europejskiej, odpowiedzialnej za realizację polityki regionalnej w
UE, oraz Eurostatu - Biura Statystycznego UE. W trzytomowej publikacji
wydanej w 1993 r. zaprezentowano ponad 180 regionów wchodzących w skład
Unii. Głównym zamierzeniem wydawców jest chęć przekazania ujednoliconych i
syntetycznych informacji dotyczących gospodarczej i społecznej sytuacji
regionów.
Opis regionów poprzedza ogólna informacja o kraju, do którego należą.
Publikacja zawiera również mapy, zdjęcia i bibliografię. "Portrety
Regionów" są w tej chwili najlepszym kompendium wiedzy o regionach Unii
Europejskiej.
Profile Regionalne
Reglonal Profiles - oficjalna seria wydawnicza Dyrekcji Generalnej XVI
Komisji Europejskiej zawierająca analizy makroekonomiczne -> regionów
wchodzących w skład państw członkowskich Unii. Wydawnictwo to
charakteryzuje się zunifikowaną formą tzn. dla wszystkich regionów we
wszystkich krajach stosowane są kryteria i wskaźniki statystyczne
opracowane według tej samej metodologii. Takie ujęcie pozwala na
porównywanie ze sobą wybranych regionów i przedstawienie w obiektywny
sposób sytuacji danego regionu na tle kraju oraz na tle całej Unii
Europejskiej.
Bazując na metodologii "Profili Regionalnych", Polska Agencja Rozwoju
Regionalnego opracowała w 1997r. wydawnictwo pt. "Regionalne Profile
Polski".
Program Operacyjny Funduszy
Strukturalnych
Ujmuje działania, jakie w określonym czasie mają być realizowane w ramach
jednego (lub więcej) Funduszu Strukturalnego. Program operacyjny może mieć
charakter krajowy lub wynikać z tzw. Inicjatywy Unii. Jeśli dotyczy
konkretnego państwa (program operacyjny krajowy), musi być zgodny z
Ramowym Planem Wsparcia (musi być w nim wcześniej zapisany). Program
operacyjny zawiera trzy części:
I. sumaryczne dane statystyczne i informacje techniczne, administracyjne i
finansowe opisujące program;
II. szczegółowy opis zakresu i realizacji programu (diagnoza, cel, cele
operacyjne i proponowane strategie działań, podprogramy, fazy, kryteria
doboru projektów);
III. zasady finansowania ze strony Unii (dane o niezbędnych nakładach,
koszty programów i faz ze wskazaniem źródeł, sposoby transferu środków,
wskazanie odpowiedzialnych władz na wszystkich szczeblach realizacji,
zarządzanie finansami, monitoring, promocję i informację).
Program Phare
Phare.
Program Phare-INRED
Zintegrowany Rozw6j Regionalny - we wrześniu 1996r Zespół Zadaniowy ds.
Rozwoju Regionalnego w Polsce zarekomendował Rządowi uruchomienie kilku
zintegrowanych regionalnych programów pilotażowych. Podejmując tę
inicjatywę, rząd doprowadził, przy wsparciu Komisji Europejskiej do
podjęcia prac nad czterema programami pilotażowymi:
1. Małopolskim Programem Rozwoju Wsi i Rolnictwa (województwa: bielskie,
krakowskie, kieleckie, krośnieńskie, nowosądeckie, przemyskie,
rzeszowskie, tarnobrzeskie i tarnowskie) ;
2. Regionalnym Programem Restrukturyzacji Gospodarki i Przeciwdziałania
Bezrobociu w Województwach Polski Północnej (województwa: elbląskie,
koszalińskie, olsztyńskie, pilskie, słupskie, suwalskie i toruńskie);
3. Program Restrukturyzacji Rozwoju Gospodarki Województwa Katowickiego;
4. Program Ekorozwoju w Euroregionie "Sprewa-Nysa-Bóbr".
W 1997r. Zespół Zadaniowy ds. Polityki Strukturalnej w Polsce powołał
grupę roboczą do koordynacji i wsparcia eksperckiego prac programowych
podjętych w regionach.
W marcu 1998r. funkcje wykonawcze w programie Phare-INRED powierzono PARR.
Głównymi celami programu, którego budżet wynosi 30.000.000 ECU (15 mln ECU
stanowią środki wspierające z programu Phare, druga połowa budżetu to
komplementarne względem nich środki finansowe pochodzące z krajowych
źródeł publicznych) są przygotowanie Polski do członkostwa w Unii i
korzystania z zasobów funduszy strukturalnych oraz wspieranie procesów
restrukturyzacyjnych w wybranych regionach.
Program Phare-RAPID
Program Rozwoju Infrastruktury na Terenach Wiejskich - głównym celem
programu jest ograniczenie zróżnicowania regionalnego poprzez wspieranie
rozwoju infrastruktury w wybranych regionach, których rozwój
społeczno-ekonomiczny jest opóźniony w stosunku do średniej krajowej.
Program składa się z trzech projektów:
1. Budowa strategii i instytucji regionalnych;
2. Współfinansowanie małych projektów infrastrukturalnych oraz obiektów
użyteczności publicznej;
3. Opracowania i oceny rozwoju regionalnego. Program jest realizowany w 10
województwach (łódzkie, katowickie, wałbrzyskie, rzeszowskie, suwalskie,
olsztyńskie, krośnieńskie, nowosądeckie, piotrkowskie, sieradzkie).
Ogólną koordynacją programu zajmuje się -> PARR w Warszawie, zaś w
poszczególnych województwach - tamtejsze agencje rozwoju regionalnego. W
województwach krośnieńskim, nowosądeckim, piotrkowskim, sieradzkim
koordynacją zajmuje się Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa (FAPA) w
Warszawie i jej regionalne ośrodki. Czas trwania programu: od 1 września
1996 do 31 grudnia 1998; budżet programu: 20 mln ECU. Wskutek powodzi w
lipcu 1997r. 5,05 mln ECU przekazano na tzw. "program powodziowy" Phare -
Program Odbudowy Zniszczeń Spowodowanych przez Powódź.
Program Phare-STRUDER
Program Strukturalnego Rozwoju Wybranych Regionów - program był
realizowany w 6 województwach: łódzkim, katowickim, wałbrzyskim,
rzeszowskim, suwalskim, olsztyńskim. Został zakończony 31 grudnia 1996r.
Koordynowany przez PARR, w regionach koordynacja i realizacja należała do
miejscowych agencji rozwoju regionalnego. Program Phare-STRUDER obejmował
szereg złożonych, komplementarnych wobec siebie instrumentów wsparcia.
Część z nich przestała działać po wyczerpaniu środków przed końcem 1996r.
Część wszakże - jak np. Fundusz Poręczeń i udziały kapitałowe - ma
charakter ciągły i będzie realizowana przez kilka następnych lat. Np.:
- Fundusz Dotacji (zakończony). Dofinansowano 1051 inwestycji. Kwota
łączna przyznanych dotacji to 30,6 mln ECU. Utworzono 11 000 trwałych
miejsc pracy.
- Fundusz Poręczeń. Celem Funduszu jest wspomaganie i popieranie
działalności gospodarczej poprzez udzielanie poręczeń małym i średnim
przedsiębiorstwom, których projekty inwestycyjne są realizowane w
województwach objętych programem STRUDER.
- Regionalne Fundusze Inwestycyjne. Ich zadaniem jest wspieranie rozwoju
wybranych regionów poprzez dostarczanie kapitału dla małych i średnich
przedsiębiorstw - jako udziałów mniejszościowych (do 49%) lub pożyczek
zależnych.
Program Phare-STRUDER 2
W przygotowaniu do realizacji od 1997r.; budżet pierwotny - 13 mln ECU.
Obejmuje 14 województw. Zarządzanie - jak w przypadku Phare-RAPID. W
związku z powodzią w lipcu 1997 część środków (7,7 mln ECU) przekazano na
tzw. program powodziowy Phare. Obejmuje cztery główne projekty:
1. Rozwój instytucjonalny, planowanie strategiczne, szkolenia;
2. Regionalne fundusze dotacji (zlikwidowane wskutek redukcji środków);
3. Dotacje do projektów infrastrukturalnych oraz
4. Implementacja programu i usługi doradcze.
Program Pracy PhareE
Work Programme - dokument o charakterze finansowym oparty na planie
strategicznym, określający szczegółowe działania z uwzględnieniem terminów
wykonania i nakładów. Określa dla poszczególnych projektów przebieg
kontraktowania (zawierania umów) oraz rzeczywistych płatności. Na ogół
Program Pracy dotyczy okresu 6 miesięcy, zatem przeciętny 3-Ietni program
Phare jest realizowany w ramach kolejno po sobie następujących 6 Programów
Pracy. Dokument ten zawiera też podsumowanie działań w poprzednim (okres
"n-1} oraz przewidywane działania w następnym Programie Pracy (okres
"n+1}.
Pprzedakcesyjny Instrument
Wsparcia dla Rolnictwa i Obszarów Wiejskich
(Support for Preaccession Measures for Agriculture and Rural Development,
SAPARD) - program pomocowy UE dla krajów starających się o członkostwo,
wspierający działania w zakresie modernizacji rolnictwa i rozwoju obszarów
wiejskich. Jego nadrzędnym celem jest ułatwianie procesu integracji
sektora rolnego z UE, poprzez przyspieszenie przyjmowania -> acquis
communautaire UE w sferze rolnictwa, stymulowanie rozwoju obszarów
wiejskich oraz restrukturyzację gospodarki żywnościowej. Przedsięwzięcia
te służyć będą płynnemu włączaniu rolnictwa krajów kandydujących w system
Wspólnej Polityki Rolnej i Strukturalnej UE. Program SAPARD rozpocznie się
w 2000 roku i potrwa 7 lat. Budżet programu dla 10 krajów kandydackich
wynosi 500 mln ECU rocznie. SAPARD jest równoległy do programu ISPA oraz
Phare, zintegrowanych razem w ramach -> Partnerstwa dla Członkostwa.
Przestawicielstwo Komisji
Europejskiej
Odpowiednik ambasady w krajach nie będących członkami Unii Europejskiej.
Przedstawicielstwo w Polsce mieści się w Warszawie, AI. Ujazdowskie 14,
tel. (22) 6250770, fax (22) 6250430. W 1998r. Unię w naszym kraju
reprezentował ambasador Rolf Timans. Przedstawicielstwo aktywnie
uczestniczy w szeregu inicjatyw o charakterze regionalnym. Prowadzi też
bieżący monitoring realizacji programu -> Phare. Formalnie nie uczestniczy
w zarządzaniu programami Phare, faktycznie (poprzez zatwierdzanie
projektów, dokumentów, decyzji wykonawczych) jest uczestnikiem procesu
decyzyjnego. Komisja Europejska.
R - S
Rada Europejska
European Council - początkowo forum systematycznych spotkań szefów rządów
lub głów państw członkowskich UE w celu przedyskutowania najważniejszych
kwestii i problemów. Jest miejscem najistotniejszych inicjatyw
politycznych Unii Europejskiej oraz najwyższym organem arbitrażowym w
sprawach spornych. W praktyce działa od 1974 roku. W 1997 roku uzyskała
formalne potwierdzenie jako element struktury instytucjonalnej -> Wspólnot
Europejskich na mocy Jednolitego Aktu Europejskiego. Rada Europejska jest
zwoływana przez państwo przewodniczące, a tzw. "prezydencja" zmienia się
rotacyjnie co pół roku.
Rada Europy
Council of Europe - Rada powstała 5 maja 1949r. i jest pierwszą tego typu
organizacją działającą na rzecz współpracy i integracji kontynentu. Cele i
zadania Rady Europy to przede wszyskim zacieśnianie współpracy w
dziedzinach społecznej, kulturalnej, ekonomicznej i kulturalnej między
państwami członkowskimi. Organy Rady Europy to: Komitet Ministrów (każde
państwo wspólnoty posiada w nim jednego przedstawiciela),
Zgromadzenie Parlamentarne (składa się z delegacji parlamentarzystów
państw członkowskich - od 2 do 18 deputowanych z każdego kraju). Ponadto w
ramach Rady Europy działają takie instytucje jak:
Komisja Praw Człowieka,
Europejski Trybunał Praw Człowieka,
Stała Konferencja Gmin i Regionów,
Społeczny Fundusz Rozwoju
Polska jest członkiem Rady Europy od 1991r. Nie mylić z Radą Europy.
Rada Gmin i Regionów Europy
Założona w 1950r. organizacja zrzeszająca ponad 40 tys. gmin. Siedziba:
Dusseldorf, RFN.
Rada Unii Europejskiej
Council of European Union - jest najważniejszą instytucją decyzyjną Unii
Europejskiej i organem prawodawczym Wspólnot Europejskich. Wydaje
rozporządzenia, dyrektywy i decyzje. W jej skład wchodzi po jednym,
upełnomocnionym przedstawicielu na szczeblu ministerialnym z każdego
państwa członkowskiego. Przewodniczą kolejno poszczególne państwa według
półrocznej, rotacyjnej "prezydencjr...... Decyzje Rady Unii Europejskiej
są przygotowywane przez Komitet Stałych Przedstawicieli, tzw. COREPER.
Siedzibą jest Bruksela.
Ramowy Plan Wsparcia
Community Support Framework, CSF - określany też jako "Podstawy Wsparcia
Wspólnoty". Kraje członkowskie ubiegające się o wsparcie przez Fundusze
Strukturalne UE mają obowiązek przedstawienia swojego planu rozwoju
regionalnego na okres 3-6 lat. Mogą to być plany indywidualnych regionów
bądź wspólny plan dla wszystkich regionów kraju. Komisja Europejska ocenia
plany i podejmuje rozmowy uzgodnieniowe z zainteresowanymi krajami. Na ich
podstawie po konsultacjach ze wszystkimi zaangażowanymi państwami
członkowskimi Komisja formułuje łączny Ramowy Plan Wsparcia. Opisuje on
cele rozwojowe, dane liczbowe, priorytety, procedury oceny i monitoringu;
następnie formy pomocy, szacunkowy plan finansowy wraz ze wskazaniem
źródeł finansowania, okres pomocy. Określa także zasady koordynacji z
innymi formami pomocy strukturalnej w danym regionie. Cele Polityki
Strukturalnej UE.
RAPID
Program Phare-RAPID.
RECHAR II
Inicjatywy Unii Europejskiej.
Region
Powołując Zgromadzenie Regionów Europy, przyjęto, że region to
podporządkowana bezpośrednio szczeblowi centralnemu jednostka terytorialna
posiadająca reprezentację polityczną. W Polsce województwo nie odpowiadało
dotychczas tej definicji; termin region był używany dowolnie na oznaczenie
np. obszarów o historycznie ukształtowanej tożsamości (np. Mazowsze,
Śląsk, Pomorze) bądź też mianem tym określało się województwo. Po reformie
terytorialnej organizacji kraju, 16 województw rządowo - samorządowych
będzie spełniać kryteria Zgromadzenia Regionów Europy. W dłuższej
perspektywie można uznać, że w pełni wykształcony region winien posiadać
cztery cechy:
a) wspólnotę interesów gospodarczych, dośrodkową integrację gospodarczą;
b) reprezentację polityczną pochodzącą z wyboru;
c) więź społeczną opartą na poczuciu wspólnej tożsamości;
d) bezpośrednie podporządkowanie szczeblowi centralnemu. Region ma też
bardziej ogólne znaczenie jako część świata (np. Bliski Wschód).
Regionalny Komitet
Sterujący
Ciało kolegialne powoływane dla celów realizacji programów regionalnych ->
Phare administrowanych przez PARR na szczeblu wojewódzkim. Powoływany z
zasady przez wojewodę, składa się z przedstawicieli samorządu
terytorialnego, instytucji okołobiznesowych, środowisk akademickich, kół
gospodarczych i finansowych. Oprócz zatwierdzania planów strategicznych i
przygotowanych przez agencję rozwoju regionalnego programów pracy dla
danego województwa, przeprowadza selekcję i hierarchizację ubiegających
się o dofinansowanie projektów inwestycyjnych w zakresie infrastruktury.
Główny cel powołania Komitetu to zapewnienie efektywnej koordynacji
programu regionalnego Phare z innymi przedsięwzięciami i zamierzeniami w
województwie.
Regionalne Profile Polski
Regional Profiles of Poland - wydawnictwo Polskiej Agencji Rozwoju
Regionalnego (1998), wzorowane na metodyce przyjętej w publikacji Dyrekcji
Generalnej XVI Komisji Europejskiej pt. Regional Profiles ( Profile
Regionalne). Zawiera syntetyczną charakterystykę liczbową 49 województw
oraz identyfikuje ważniejsze instytucje otoczenia biznesu w tym układzie.
Regionalny Urzędnik
Zarządzający Programem
Regional Project Authorising Officer, RPAO - w zdecentralizowanych
programach Phare odpowiedzialność za planowanie i zarządzanie wydzielonymi
środkami dla danego regionu powierzana jest wyznaczonym instytucjom
regionalnym (z zasady agencjom rozwoju regionalnego). Nadzór nad
prawidłowością wydatkowania środków Phare sprawuje wyznaczony przez
wojewodę RPAO, którego obowiązki są takie same jak PAO, lecz ograniczone
do danego regionu. RPAO są wyznaczani wyłącznie w programach Phare -
STRUDER, Phare - RAPID, Phare - STRUDER 2. Zob. STRUDER, RAPID, STRUDER 2.
REGIS II
Inicjatywy Unii Europejskiej.
RESIDER II
Inicjatywy Unii Europejskiej.
RETEX
Inicjatywy Unii Europejskiej.
RFI
Inicjatywy Unii Europejskiej.
RPAO
Regional Project Authorising Officer - Regionalny Urzędnik Zarządzający
Programem.
Ruch Europejski
Ruch Europejski jest międzynarodową organizacją pozarządową działającą na
rzecz integracji europejskiej. Ruch ten powstał w 1948r. jako efekt
Kongresu Europejskiego jaki miał miejsce w Hadze. Doprowadził on do
powstania Rady Europy i pośrednio trzech Wspólnot Europejskich. W ramach
Ruchu Europejskiego funkcjonują Rady Krajowe oraz organizacje o zasięgu
ogólnoeuropejskim (m.in. Unia Federalistów Europejskich). Dzięki poparciu
tak znanych osobistości ze świata polityki, nauki i kultury jak m.in.:
Konrad Adenauer, Winston Churchill, Robert Schuman i inni Ruch Europejski
zyskał na szybkim rozwoju i masowym poparciu
Rynek Wewnętrzny
Zwany również Jednolitym Rynkiem to obszar Unii Europejskiej bez granic
wewnętrznych, w którego ramach zapewniono swobodny przepływ towarów, osób,
usług i kapitału
SAPARD
Przedakcesyjny Instrument Wsparcia dla Rolnictwa i Obszarów Wiejskich.
Schengen
Miasto w Luksemburgu, gdzie w 1985 roku podpisano układ między państwami
Beneluksu, RFN i Francją w sprawie zniesienia kontroli granicznych w ruchu
osobowym. W następnych latach dołączały kolejne kraje, także - w
ograniczonym zakresie - Polska.
Sektorowy Program
Operacyjny
Sectoral Operational Programme, SOP - jest dokumentem dwustronnym,
opisującym program(y) uzgodnione z rządem i finansowane przez Phare w
danym sektorze w ramach budżetu na dany rok.
Sieć Współpracy Między
Przedsiębiorstwami
Buslness Cooperation Network, BC-NET - sieć finansowaną przez Komisję
Europejską tworzy ok. 200 ośrodków umożliwiających wymianę informacji i
kojarzenie partnerów. Podlega Dyrekcji Generalnej XXIII Komisji
Europejskiej - Polityka Przedsiębiorstw, Handel i Konkurencja, Turystyka,
Spółki.
SME
Small and Medium Enterprises - Małe i średnie Przedsiębiorstwa.
Inicjatywy Unii Europejskiej.
SPD
Single Programming Document - Jednolity (Uproszczony) Dokument Programowy.
Specjalny Program
Przygotowawczy do Funduszy Strukturalnych
Special Preparatory Programme, SPP - program pomocowy w ramach programu
Phare'98 o wartości 9 mln ECU, przygotowujący instytucje w regionach do
absorpcji pomocy o charakterze strukturalnym, która będzie udzielana przez
Unię Europejską w okresie preakcesyjnym (zob. programy ISPA, SAPARD, Phare)
oraz w pierwszych latach po uzyskaniu członkostwa. Działania podejmowane w
ramach programu SPP zgrupowano w trzech komponentach:
1) Wsparcie dla przygotowania strategii rozwojowych;
2) Ustanowienie podstaw prawnych i administracyjnych dla Funduszy
Strukturalnych i -> Funduszu Kohezji, jak również dla uruchomienia
instrumentów pomocy preakcesyjnej w ramach promów ISPA i SAPARD;
3) Przygotowanie zintegrowanych programów rozwoju regionalnego w wybranych
regionach (katowickie, olsztyńskie, rzeszowskie ) .
Działania na poziomie regionalnym w ramach programu SPP będą ściśle
korelowane z działaniami podejmowanymi w ramach programów Phare, w tym w
szczególności programu Phare INRED.
SPP
Specjalny Program Przygotowawczy do Funduszy Strukturalnych.
Strefa wolnego handlu
Będąca zinstytucjonalizowaną formą współpracy ekonomicznej wykracza poza
ramy zwykłej umowy handlowej. Kraje strefy wolnego handlu zobowiązują się
do stopniowego eliminowania barier handlowych, głównie wewnętrznych taryf
celnych. W odróżnieniu do unii celnej, w której objęte nią państwa tworzą
jednolity system ceł zewnętrznych, kraje skupione w strefie wolnego handlu
zachowują swe narodowe cła zewnętrzne wobec państw trzecich.
STRUDER
Program Phare-STRUDER.
STRUDER 2
Program Phare-STRUDER 2.
Strukturalne bezrobocie
Trwała przewaga podaży pracy nad popytem, wynikająca z niedopasowania
strukturalnego. przeważnie w postaci nieadekwatnego do popytu
przygotowania zawodowego ubiegających się o pracę. w przeciwieństwie do
bezrobocia koniunkturalnego wykazuje niską elastyczność; skuteczne
przeciwdziałanie bezrobociu strukturalnemu wymaga przeważnie kompleksowej
restrukturyzacji dotkniętych nim obszarów. w polityce regionalnej UE
działania takie są realizowane w ramach Celu 2. Zob. Cele Polityki
Strukturalnej UE.
Suistanable development
Zrównoważony Rozwój Regionalny.
System Realizacji Programów
Phare
Decentralised Implementation System Phare, DIS Phare - wprowadzony przez
Komisję Europejską. Szczegółowe zasady i reguły obowiązujące wszystkie
instytucje i osoby uczestniczące w wykonywaniu programów Phare są zapisane
w specjalnym podręczniku pt. "Manual for DIS". Jest on dostępny tylko w
języku angielskim.
T -
U
TACIS
Technical Assistance for the Commonwealth of Independent States -
utworzony w 1990 r. program pomocy szkoleniowej i doradczej dla byłych
republik radzieckich i Mongolii (z wyłączeniem Litwy, Łotwy i Estonii,
które objęto programem Phare).
TASK FORCE
Zob. Zespół Zadaniowy.
Technical Assistance
Pomoc udostępniona w postaci szkoleń i doradztwa (spotyka się, niestety,
błędne dosłowne tłumaczenie "pomoc techniczna". Inaczej niż w krajach
anglojęzycznych, w języku polskim "techniczny" odnosi się do materialnej
techniki, nie zaś do szkoleń czy doradztwa).
TEN
Transeuropean Networks - program rozbudowy i modernizacji sieci
europejskiej infrastruktury transportowej.
TOR
Terms of Reference - Zakres obowiązków.
Traktat o Unii Europejskiej
Podpisany w Maastricht (Holandia) w grudniu 1991 r. i ustanawiający Unię
Europejską.
Traktaty Rzymskie
Podpisane 25 marca 1957 r. przez sześć państw: Belgię, Włochy, Francję,
Holandię, Luksemburg, RFN. Dotyczyły utworzenia Europejskiej Wspólnoty
Gospodarczej (EWG, obecnie Wspólnota Europejska) oraz Europejskiej
Wspólnoty Energii Atomowej (Euratom), - Wspólnoty Europejskie.
Transeuropejskie sieci
innowacyjne
Interakcyjne sieci łączące węzły gospodarcze na obszarze całej Europy. Ich
cechą jest brak hierarchiczności, nie opierają się wyłącznie na rynku.
Sieci innowacyjne pobudzają wymianę informacji i technologii. Tworzenie
tych sieci opiera się na dwóch zjawiskach:
1) interaktywnym procesie tworzenia innowacji, polegającym na tym, że
zarówno biznes, jak i nauka mogą dwukierunkowo oddziaływać na ten proces:
poprzez "pchanie" i "ssanie". Ważnym elementem interakcji są małe i
średnie przedsiębiorstwa.
2) grupowaniu się firm w zwarte sieci, w ramach których odbywa się
współpraca i wymiana myśli technologicznej.
Inaczej: są to obszary największego wzrostu gospodarczego, bieguny
wzrostu.
Układ Europejski
Umowa z 16 grudnia 1991 r. między Polską a Unią Europejską w sprawie
stowarzyszenia.
Układ z Schengen
Układ ten podpisały w 1985r. w luksemburskim mieście Schengen kraje
sygnatariusze: Belgia, Francja, RFN, Holandia i Luksemburg. Głównym celem
tego układu jest stopniowe znoszenie kontroli granic w ruchu osobowym
między państwami - stronami Układu. 1990r. zosał podpisany nowy Układ,
który uzupełnił postanowienia układu z 1985r. o kwestie dotyczące
jednolitej polityki wizowej, współpracy policji oraz współdziałania w
zakresie postępowania azylowego Unii Europejskiej - Schengen.
Układ o partnerstwie na
rzecz przystąpienia do wspólnoty
Accession Partnership - układ zawierany przez Unię Europejską z krajami
pretendującymi do członkostwa.
Umowa Ramowa
Framework Agreement - podpisana przez Rząd RP i Komisję Europejską 3 maja
1990r.; określa ogólne przeznaczenie pomocy Unii dla Polski, wyznacza
techniczne, prawne i administracyjne ramy, w jakich ta pomoc jest
świadczona i wykorzystywana w Polsce. Realizacja każdego z programów Phare
podlega w pełni zasadom Umowy Ramowej, uznawanej za niezbywalny załącznik
do konkretnego Memorandum Finansowego.
Unia Europejska
Organizacja ponadnarodowa, utworzona pierwotnie pod nazwą Europejska
Wspólnota Gospodarcza na mocy Traktatów Rzymskich w 1957r., która
następnie przekształciła się we -> Wspólnotę Europejską, a ostatecznie na
mocy Traktatu z Maastricht z 1991r. weszła w skład Unii Europejskiej
(oficjalna nazwa tego dokumentu: Traktat o Unii Europejskiej). Traktat
wszedł w życie 1 stycznia 1991 roku i stanowi o utworzeniu Unii
Europejskiej składającej się z trzech tzw. filarów:
1) jednolitego rynku i wspólnej polityki rolnej tj. zakresu działania
zreformowanej Wspólnoty Europejskiej;
2) wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa;
3) wspólnych działań w sferze wymiaru sprawiedliwości i spraw
wewnętrznych.
Unia polityczna
Brak o niej postanowień w traktatach europejskich, jednak można mówić o
elementach stanowiących jej podstawy. Są nimi:
obywatelstwo Unii,
Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa,
wymiar sprawiedliwości i sprawy wenętrzne,
wzmocnienie kompetencyjne organów Wspólnot Europejskich.
Unia zachodnioeuropejska
Unia Europejska
Unionizacja Przestrzeni
Polski
Procesy adaptacyjne, które będą musiały zaistnieć w polskiej przestrzeni w
wymiarze fizycznym, kulturowym, ekonomicznym i pojęciowym, aby można było
mówić o jej pełnym stopieniu się z przestrzenią Unii Europejskiej.
Inaczej: kierunki transformacji polskiej przestrzeni ku przestrzeni
europejskiej. Badacze wyróżniają sześć rodzajów takich procesów
przestrzennych: otwartość, konkurencyjność, efektywność, czystość,
innowacyjność i zróżnicowanie. URBAN - Inicjatywy Unii Europejskiej.
Urzędnik zarządzający
programem
Project Authorising Officer, PAO - w ramach programów Phare imiennie
wyznaczony dla każdego programu przedstawiciel administracji
zatwierdzający kluczowe decyzje dyrektora programu. W zakresie decyzji
finansowych zatwierdzeniu podlegają (stan w 1998r.) wszelkie wydatki
(umowy, kontrakty) przekraczające równowartość 3000 ECU. PAO ponosi
odpowiedzialność za zgodność wydatkowania środków z celami programu,
przepisami regulującymi programy Phare oraz prawem polskim. Na ogół PAO to
dyrektor departamentu lub podsekretarz stanu. Wbrew polskiej nazwie PAO
nie zarządza, lecz autoryzuje decyzje.
W - X
VASAB 2010
Vision and Strategies around the Baltic Sea 2010. Zob. Wizje i Strategie
wokół Bałtyku 2010.
Wieloletni Program
Indykatywny Phare
Multiannual Indicative Programme, MIP - dokument podpisany w 1995r. między
rządem RP a Komisją Europejską, przedstawiający w zwięzłej formie
uzgodniony wstępnie plan podziału środków Phare na poszczególne sektory w
poszczególnych latach na okres 1995 - 1999. Formalnie stanowi podstawę dla
przygotowania COP ( Krajowy Program Operacyjny Phare). W praktyce miały
miejsca odstępstwa od tej zasady.
Wizje i Strategie Wokół
Bałtyku 2010
Vision and Strategies around the Baltic Sea 2010, VASAB 2010 - program,
określający zasadnicze kierunki wspólnych działań w regionie Morza
Bałtyckiego. Raport programu przyjęto na III konferencji ministrów
planowania przestrzennego państw bałtyckich (Tallin 1994). Polskie
priorytety zostały przedstawione na II konferencji VASAB 2010 w Gdańsku w
1993 r.
Wspólna Polityka Rolna
Common Agriculture Policy, CAP - wprowadzona przez kraje Unii w celu
podniesienia wydajności rolnictwa, a w efekcie zapewnienia odpowiedniego
standardu życia pracującym w rolnictwie, zagwarantowania ciągłości
zaopatrzenia i utrzymania korzystnych cen dla konsumentów. Pomimo
pochłaniania większości środków Unii (w 1993r. 58, 7% budżetu) nie
osiągnięto zakładanych celów.
Bezpośrednie subsydia w dużym stopniu utrwaliły strukturę rolnictwa Unii,
ograniczając jego zdolność dostosowania się do warunków światowego handlu.
Od lat 80-tych powoli (ze względu na opór wpływowego lobby rolniczego)
wprowadzana jest reforma CAP, zmierzająca ku ograniczeniu środków
przeznaczonych na subsydiowanie produkcji rolnej (powstałe nadwyżki
artykułów rolnych sprzedawane są następnie po zaniżonych cenach za
granicą, co jest nie tylko nonsensem ekonomicznym, ale też jest niezgodne
z zasadami konkurencji w handlu światowym). Zmienia się strukturę
wydatkowania środków, tak by podnieść konkurencyjność europejskiego
rolnictwa. CAP jest przyczyną wielu konfliktów wewnątrz Unii.
Współnoty Europejskie
Organizacje ponadnarodowe powoływane przez kraje zachodnioeuropejskie.
Powołano trzy wspólnoty: Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (1951),
Europejską Wspólnotę Gospodarczą (1958) i Europejską Wspólnotę Energii
Atomowej (Euratom, 1958), służące prowadzeniu wspólnej, ponadnarodowej
polityki zrzeszonych państw. 1 lipca 1967 nastąpiła integracja WW.
organizacji w jedną, ujednoliconą strukturę - Unia Europejska.
Współpraca Transgraniczna
Współpraca Przygraniczna - to wspólne uzgadniane działania dwóch państw,
obejmujące regiony oraz gminy po obu stronach granicy i dotyczące
wszelkiej współpracy i wspólnych inicjatyw związanych bezpośrednio z
granicą i strefą przygraniczną.kraju.
Y - Z
Youthstart
Inicjatywy Unii Europejskiej.
Zakres obowiązków
Terms of Reference, TOR - szczegółowy opis zadań danej osoby, grupy,
instytucji bądź projektu. Określa cele, sposoby ich osiągania, opis
niezbędnych działań i zasobów, wymagania wobec wykonawców, koordynację z
innymi, kryteria oceny, tryb podejmowania decyzji, terminy wykonania prac,
często także kosztorys.
Coraz częściej nazywany z od angielskiego skrótu - tor.
Zasada dodatkowości
additionality - reguluje działanie Funduszy Strukturalnych Unii. Stanowi,
że środki przekazywane przez Komisję Europejską z Funduszy mają być tylko
uzupełnieniem środków zgromadzonych na dany program (projekt) przez
odpowiednie władze krajowe (regionalne, lokalne).
Zasada koncentracji
Reguluje działanie Funduszy Strukturalnych Unii. Określa, że interwencja
Funduszy, aby przyniosła efekt, nie powinna być rozproszona, lecz
skoncentrowana na niewielu precyzyjnie określonych celach - Cele Polityki
Strukturalnej UE.
Zasada partnerstwa
Reguluje działanie Funduszy Strukturalnych Unii. Nakłada obowiązek jak
najściślejszej współpracy pomiędzy Komisją Europejską a odpowiednimi
władzami szczebla krajowego, regionalnego i lokalnego, uczestniczącymi w
przygotowaniu i realizacji działań w ramach Funduszy.
Zasada programowa
Reguluje działanie Funduszy Strukturalnych Unii. Nakłada obowiązek
podejmowania decyzji na podstawie wieloletnich programów rozwoju i innych
dokumentów planistycznych, obejmujących wszystkie informacje niezbędne dla
sprawnego i efektywnego osiągania zamierzonych celów.
Zasada subsydiarności
Zasada Pomocniczości - oznacza, że zorganizowani w różnych układach
obywatele rządzą swoimi sprawami w granicach praw, a państwo podejmuje
tylko te działania, których sami obywatele wykonać nie potrafią i nie
mogą. Zasada pomocniczości wymaga znalezienia równowagi między możliwie
nieskrępowaną aktywnością obywatelską a interwencją państwa (dla
"wspólnego dobra'), Wprowadzona w życie Traktatem z Maastricht pod
naciskiem regionów obawiających się nadmiernego wzrostu wpływów i władzy
instytucji Unii, zwłaszcza Komisji Europejskiej. Zasada ta ogranicza pole
działania Unii. Głosi, że w dziedzinach, które nie są w jej wyłącznej
kompetencji (tj. nie są traktatowo zastrzeżone dla Unii), Unia będzie
podejmować działania tylko wtedy, jeśli cele zamierzonych działań nie mogą
być zrealizowane w wystarczającym stopniu na szczeblu państw członkowskich
i dlatego ze względu na ich zakres lub ich skutki lepiej osiągnięte
zostaną na szczeblu Unii.
Zasady funduszy
strukturalnych
Normy przyjęte przez Komisję Europejską w 1989r. regulujące działanie
Funduszy Strukturalnych. Określono cztery podstawowe zasady' zasada
koncentracji, zasada programowania, zasada partnerstwa, zasada
dodatkowości - Zasada Subsydiarności (Pomocniczości), Fundusze
Strukturalne.
Zespół ds. Pilotażowego
Programu Zmniejszania Bezrobocia na Wsi
Powołany w 1996r. w ramach Podkomitetu Polityki Regionalnej i Rozwoju
Obszarów Wiejskich KERM. Celem pilotażu, a jednocześnie głównym zadaniem
Zespołu jest wypracowanie w okresie 2-3 lat systemowych rozwiązań
umożliwiających przeciwdziałanie bezrobociu na wsi i w małych miastach.
Zasadą pilotażu jest silna promocja inwestycyjna uczestniczących w nim
gmin, prowadzona przez wyspecjalizowane agencje, związki pracodawców i
same gminy, zachęcająca do tworzenia stałych miejsc pracy.
W programie uczestniczy 48 gmin, po jednej z każdego województwa (poza
warszawskim).
Zespół Zadaniowy ds.
Polityki Strukturalnej w Polsce
Task Force II - wspólna inicjatywa Rządu RP i Komisji Europejskiej. Zespół
działał w okresie wrzesień 1996 - sierpień 1997. W efekcie prac grup
roboczych powstały opracowania dotyczące różnych aspektów polityki
strukturalnej. Raport końcowy ("Polityka Strukturalna Polski w
Perspektywie Integracji z Unią Europejską) obejmuje analizę stanu rzeczy i
rekomendacje dla rządu. Podobnie jak Zespół Zadaniowy ds. Rozwoju
Regionalnego w Polsce, zgromadził przedstawicieli rządu, samorządu, nauki,
środowisk biznesowych, ekspertów krajowych i zagranicznych.
Zespół Zadaniowy ds.
Rozwoju Regionalnego w Polsce
Task Force - wspólna inicjatywa Rządu RP i Komisji Europejskiej. Zespół
działał w okresie wrzesień 1995 - lipiec 1996 i przygotował szereg
opracowań cząstkowych (grup roboczych), raport diagnostyczny oraz raport
końcowy ("Zarys Strategii Rozwoju Regionalnego w Polsce}, zawierający
szereg rekomendacji dla rządu RP - Zespół Zadaniowy ds. Polityki
Strukturalnej w Polsce.
Zgromadzenie Regionów
Europy
Powstała w 1985r. organizacja zrzeszająca reprezentantów przeszło 200
regionów europejskich (nie tylko Unii). Główne cele to umocnienie
politycznej reprezentacji regionów we władzach instytucji europejskich i
rozwój współpracy międzyregionalnej.
Zrównoważony rozwój
regionalny
Sustainable Development - tradycyjny cel polityki regionalnej państwa w
Polsce i w wielu krajach europejskich; istotą tej polityki miało być
przeciwdziałanie zróżnicowaniom międzyregionalnym uznawanym za nadmierne
bądź nieuzasadnione. W praktyce oznaczało to dążenie do równoważenia
rozwoju regionów i stawianie sobie za cel optymalizację wykorzystania
przestrzeni i innych zasobów kraju.
Źródło:
Regionalne Centrum Informacji Europejskiej w Toruniu,
ul. Bankowa 14/16, 87-100 Toruń,
tel./fax (056) 652 11 21
www.europa.torun.pl |
Słownik
pojęć europejskich
